نتیجه یک نظرسنجی در آمریکا:
حجتالاسلاموالمسلمین فرحزاد:
یک عضو هیات علمی دانشگاه آزاد در گفتوگو با آناتک بررسی میکند
دهلینو بین تهران و تلآویو در حال موازنه است/ چابهار برگ برنده ایران در معادلات هند
«محمدرضا کمیلی»، کارشناس ارشد مسائل شبهقاره، در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، درباره دلایل رفتار هند در قبال ایران در طول جنگ اظهار کرد: موضوع را نباید صرفاً در چارچوب ناسپاسی یا قدرنشناسی هند نسبت به امتیازهایی که از ایران دریافت میکند بررسی کرد، بلکه باید منافع راهبردی هند را در نظر گرفت.
وی ادامه داد: هند از ایران نفت دریافت میکند و از برخی تسهیلات ویژه نیز برخوردار است که شاخصترین آن، بندر چابهار و بهویژه بندر شهید بهشتی است. این بندر علاوه بر اهمیت اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیکی ویژهای برای هند دارد و میتواند دسترسی این کشور به آسیای مرکزی و آسیای میانه را تسهیل کند.
کمیلی ادامه داد: موقعیت چابهار در نزدیکی پاکستان نیز اهمیت آن را برای هند افزایش داده است؛ چراکه پاکستان نسبت به حضور هند در این منطقه حساسیت زیادی دارد. بنابراین، هند از ظرفیت چابهار برای پیشبرد اهداف خود در رقابت با رقیب سنتیاش، پاکستان، استفاده میکند.
علت نزدیکی هند و رژیم صهیونیستی
این کارشناس مسائل شبهقاره با اشاره به روابط هند و رژیم صهیونیستی یادآور شد: ارتباط میان هند و رژیم صهیونیستی هیچگاه پنهان نبوده و در سالهای اخیر نیز گسترش پیدا کرده است.
وی افزود: بخشی از این نزدیکی را میتوان در مسائل امنیتی و تاریخی دو طرف بررسی کرد. برای نمونه، تحولات کشمیر و فلسطین از برخی جهات قابل مقایسه هستند و مسئله مسلمانان در هر دو منطقه، یکی از موضوعات مهم و مناقشهبرانگیز بوده است.
کمیلی ادامه داد: در سالهای اخیر نیز شاهد افزایش همکاریهای نظامی و تسلیحاتی هند و رژیم صهیونیستی بودهایم. هند، به سمت تأمینکنندگان غربی سلاح، بهویژه فرانسه و آمریکا، حرکت کرده و رژیم صهیونیستی نیز به یکی از شرکای مهم امنیتی و فناوری این کشور تبدیل شده است.
هند به دنبال تقویت توان نظامی در برابر چین است
وی با اشاره به رقابت هند با چین تأکید کرد: هند امروز با رقیب قدرتمندی مانند چین مواجه است و برای تقویت جایگاه خود در برابر این کشور به فناوریهای پیشرفته نیاز دارد. همکاری نظامی و فناوری با رژیم صهیونیستی نیز در همین چارچوب برای هند اهمیت پیدا میکند.
این فعال فرهنگی ـ رسانهای توضیح داد: هند از سوی دیگر باید همواره برای مقابله با پاکستان نیز آمادگی داشته باشد. وابستگی این کشور به فناوریهای نظامی غرب، بهویژه در حوزه جنگندهها، طی سالهای اخیر بیشتر شده است.
منافع غرب، کفه رابطه با اسرائیل را سنگین کرده است
کمیلی تصریح کرد: هند در محاسبات سیاست خارجی خود، منافع مختلف را با یکدیگر مقایسه میکند. از یک طرف نفت و تسهیلاتی مانند بندر چابهار را از ایران دریافت میکند و از طرف دیگر، به دلیل نیاز به آمریکا و غرب، تلاش دارد رژیم صهیونیستی را نیز راضی نگه دارد تا بتواند امتیازات بیشتری از واشینگتن دریافت کند.
وی اضافه کرد: همین مسئله باعث شده است با وجود توافقها و تفاهمنامههای مختلف میان ایران و هند، گرایش دهلینو به توسعه روابط با رژیم صهیونیستی نیز ادامه پیدا کند.
هند سیاست موازنه را دنبال میکند
این کارشناس مسائل شبهقاره درباره آینده روابط هند با ایران توضیح داد: هند یک سیاست خارجی مستقل و راهبردی را دنبال میکند و تلاش دارد شرکای منطقهای و فرامنطقهای خود را بر اساس میزان منافع و کارآمدی آنها حفظ کند.
وی افزود: دهلینو تلاش میکند هم ارتباط خود با آمریکا و رژیم صهیونیستی را حفظ کند و هم روابطش با کشورهایی مانند ایران و روسیه را ادامه دهد؛ حتی در شرایطی که تحت فشار غرب قرار دارد.
کمیلی با اشاره به روابط هند و روسیه تأکید کرد: برای نمونه، با وجود تحریمها و فشارهای غرب علیه روسیه، هند همچنان روابط نفتی خود با مسکو را حفظ کرده است. در سال ۲۰۲۴ سهم نفت روسیه از واردات نفت هند به حدود ۳۶ درصد رسید، در حالی که سهم برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس کاهش پیدا کرد. همین الگو نشان میدهد هند در سیاست خارجی خود تلاش میکند منافعش را حفظ کند.
چابهار برای هند اهمیت امنیتی دارد
وی درباره اهمیت بندر چابهار برای هند عنوان کرد: موضوع چابهار برای هند صرفاً یک مسئله تجاری نیست و از جنبه امنیتی و راهبردی نیز اهمیت دارد.
تحلیلگر مسائل شبه قاره افزود: هند با سرمایهگذاری در بندر شهید بهشتی چابهار، از یک سو میتواند به آسیای مرکزی و آسیای میانه دسترسی پیدا کند و از سوی دیگر، امکان رصد و اشراف اطلاعاتی و امنیتی بیشتری بر غرب پاکستان داشته باشد و تا حدی پاکستان را دور بزند.
احتمال قرار گرفتن هند در یک دوراهی
این کارشناس مسائل شبهقاره درباره آینده این رویکرد هند تصریح کرد: اگر این الگو ادامه پیدا کند، احتمالاً طی سالهای آینده نیز شاهد تداوم روابط هند با ایران در سطحی مشخص خواهیم بود و در مقابل، همکاریهای دهلینو با آمریکا و رژیم صهیونیستی در حوزههای امنیتی، فناوری و راهبردی افزایش خواهد یافت.
وی در عین حال هشدار داد: اگر جنگ و تنش میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی طولانی شود، کشورها تحت فشار بیشتری قرار خواهند گرفت و هند نیز ممکن است مجبور شود مواضع خود را شفافتر کند.
کمیلی تشریح کرد: در چنین شرایطی، احتمال دارد هند در مقطعی با یک دوراهی مواجه شود و ناچار باشد یکی از طرفین را انتخاب کند یا تعارض منافع میان روابطش با ایران و روابطش با آمریکا و رژیم صهیونیستی به سیاست خارجی دهلینو آسیب بزند. البته هند در شرایط فعلی هنوز به چنین نقطهای نرسیده و تلاش میکند با هر دو طرف تعامل داشته باشد و روابط خود را با ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی حفظ کند.
وابستگی هند به نفت ایران و روسیه مطلق نیست
کمیلی در پاسخ به این پرسش که آیا زیرساختهای هند بهگونهای طراحی شده که به نفت ایران و روسیه وابسته باشد، بیان کرد: این گزاره چندان دقیق نیست. اتفاقاتی که طی هفت، هشت سال اخیر رخ داده نشان میدهد که هند توانسته منابع تأمین نفت خود را متنوع کند.
وی افزود: هند از فناوریهای روز استفاده میکند و پالایشگاههای این کشور امکان دریافت و پالایش نفتهای سنگین و ترش کشورهای مختلف را دارند. در مقطعی، ایران یکی از تأمینکنندگان اصلی نفت هند بود؛ برای نمونه، آمارهای رسمی نشان میدهد هند در سال ۲۰۱۸ روزانه حدود ۵۲۰ هزار بشکه نفت از ایران خریداری میکرد.
این کارشناس مسائل شبهقاره ادامه داد: پس از افزایش فشارهای آمریکا و تشدید تحریمها علیه ایران، خرید نفت هند از ایران بهشدت کاهش یافت. اگر پالایشگاههای هند صرفاً برای دریافت نفت ایران طراحی شده بودند، طبیعتاً صنعت این کشور باید با مشکلات اساسی مواجه میشد، اما چنین اتفاقی رخ نداد.
هند منابع نفتی خود را متنوع کرده است
این فعال فرهنگی توضیح داد: هند بهتدریج و بهصورت ترکیبی، نفت مورد نیاز خود را از کشورهای مختلف از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق، عربستان، امارات و روسیه تأمین و نفت ایران را تا حد زیادی جایگزین کرد.
وی افزود: روسیه امروز نقش بسیار مهمی در تأمین نفت هند دارد. برخی رسانههای غربی از جمله رویترز نیز در مقاطعی گزارش دادهاند که هند روزانه حدود یک میلیون و ۸۵۰ هزار بشکه نفت از روسیه دریافت کرده است.
کمیلی تصریح کرد: بنابراین از نظر فنی نمیتوان گفت هند صرفاً به نفت ایران و روسیه وابسته است. این کشور تلاش کرده چرخه تأمین مواد اولیه و پالایش نفت مورد نیاز صنایع خود را مدیریت و منابع وارداتی خود را متنوع کند و تا حد زیادی نیز در این زمینه موفق بوده است.
نفت ایران مزیت داشت، اما تحریمها معادله را تغییر داد
وی با اشاره به ویژگیهای نفت ایران تأکید کرد: نفت ایران برای هند مزیتهای خاصی داشت، اما تحت فشار کشورهای غربی و تحریمهای آمریکا، دهلینو حاضر نشد واردات نفت از ایران را با همان حجم و شیوه گذشته ادامه دهد.
این فعال فرهنگی ـ رسانهای اضافه کرد: این موضوع در برخی رسانههای داخلی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، در حالی که در اظهارات و مصاحبههای نارندرا مودی، نخستوزیر هند، نیز بارها بر اهمیت روابط با ایران تأکید شده است.
چابهار؛ مهمترین مزیت راهبردی ایران برای هند
کمیلی گفت: مهمترین اهمیت ایران برای هند، موضوع چابهار است. موقعیت منحصربهفرد چابهار برای دهلینو اهمیت بسیار زیادی دارد و این اهمیت صرفاً تجاری نیست، بلکه ابعاد امنیتی و راهبردی نیز دارد.
وی ادامه داد: هند از طریق چابهار میتواند ضمن مدیریت بخشی از مسائل امنیتی خود با پاکستان، به آسیای مرکزی و آسیای میانه نیز دسترسی پیدا کند. مجموعه این عوامل باعث شده ایران همچنان برای هند اهمیت داشته باشد.
منافع هند، تعیینکننده روابط با تهران است
این کارشناس مسائل شبهقاره تصریح کرد: با وجود اهمیت ایران برای هند، دهلینو در نهایت منافع خود را در اولویت قرار میدهد. همانطور که در پاسخ به سؤال نخست نیز اشاره کردم، هند همواره بررسی میکند که چه میزان باید منافع ایران را در محاسبات خود لحاظ کند.
وی تأکید کرد: زمانی که منافع هند با منافع ایران در تعارض قرار بگیرد، طبیعی است که دهلینو به سمت آمریکا و رژیم صهیونیستی گرایش پیدا کند. این واقعیتی است که نمیتوان آن را کتمان کرد.
هند به دنبال حفظ حداقل روابط با ایران است
کمیلی درباره آینده روابط ایران و هند عنوان کرد: به نظر میرسد سیاست هند به گونهای است که تلاش میکند حداقل سطحی از ارتباط با ایران را حفظ کند؛ بهویژه اینکه دو کشور در مجامع و اتحادیههای منطقهای و فرامنطقهای مختلفی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای حضور دارند.
وی افزود: حضور مشترک ایران و هند در این مجموعهها میتواند به حفظ و تثبیت روابط دو کشور در برخی حوزهها کمک کند و مانع از بین رفتن کامل مناسبات شود.
کمیلی در پایان خاطرنشان کرد: با این حال، اگر روابط ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی وارد مرحلهای از تعارض جدی با منافع هند شود، سیاستهای دهلینو احتمالاً به سمتی خواهد رفت که لزوماً با منافع تهران همخوان نباشد. در شرایط فعلی هند تلاش میکند این موازنه را حفظ کند، اما در صورت تشدید تعارض منافع، ممکن است حفظ همزمان این روابط برای دهلینو دشوار شود.
انتهای پیام/
