سماواتی: مدارس سما باید به پیشران توسعه فرهنگی و تربیتی جامعه تبدیل شوند
به گزارش خبرنگار آنا، محمدجواد سماواتی، رئیس مرکز نظارت، ارزیابی، بازرسی و رسیدگی به شکایات دانشگاه آزاد اسلامی، در گردهمایی معاونان امور مدارس سما دانشگاه آزاد اسلامی در سازمان سما، با تأکید بر ضرورت بازنگری مستمر در شیوههای تعلیم و تربیت اظهار کرد: اگر بپذیریم که حوزه تعلیم و تربیت شامل آموزش، معلم، مربی و محتوای درسی است، باید هر روز برای این حوزه فکر و برنامهریزی کنیم؛ بهگونهای که عملکرد امروز ما با روز گذشته متفاوت باشد.
وی افزود: مدیریت و سکانداری مدارس در استانها بر عهده معاونان امور مدارس است، اما هدایت امور الزاماً به معنای تولید بخشنامه نیست. هدایت در بسیاری از مواقع از مسیر تفاهم، تبادل اطلاعات، تبادل افکار و تعامل شکل میگیرد؛ بنابراین باید اتاقهای فکر و اندیشه را جدی بگیریم و از ظرفیت فکر و تجربه افراد مختلف استفاده کنیم.
ارتباط با خانوادهها باید به بخش مؤثری از فرآیند تربیت تبدیل شود
سماواتی با تأکید بر اهمیت ارتباط مدارس با خانوادهها گفت: ارتباط با اولیا باید بخش قابل توجهی از ارتباطات مؤثر و متأثر در حوزه تربیت باشد و مدارس باید این ارتباط را به عنوان یکی از ارکان اصلی فرآیند تربیتی مورد توجه قرار دهند.
وی با اشاره به تجربه حضور خود در خارج از کشور اظهار کرد: در سالهایی که در کشورهای مختلف حضور داشتم، از نزدیک با نظامهای آموزشی برخی کشورهای آسیای شرقی و اروپای غربی آشنا شدم و تلاش کردم نحوه عملکرد آنها را در حوزه تعلیم و تربیت بررسی کنم.
رئیس مرکز نظارت، ارزیابی، بازرسی و رسیدگی به شکایات دانشگاه آزاد اسلامی افزود: در بسیاری از این کشورها، دانشآموزان را از همان دوره مهدکودک تا پایان دبیرستان با محیط واقعی جامعه آشنا میکنند. دانشآموزان از مدرسه خارج میشوند، در محیط شهر حضور پیدا میکنند، مسیرهای مختلف را طی میکنند، از وسایل حملونقل عمومی استفاده میکنند و حتی در برخی برنامهها خریدکردن را تمرین میکنند.
وی ادامه داد: این اقدامات با هدف آن انجام میشود که دانشآموز پس از پایان مدرسه بتواند به صورت مستقل در جامعه زندگی کند، محیط اطراف خود را بشناسد و مهارتهای اجتماعی و شهروندی لازم را داشته باشد.
مدارس باید پیشران توسعه و ارتقای فرهنگ جامعه باشند
سماواتی با بیان اینکه محور توسعه، تعلیم و تربیت است، گفت: توسعه از مدارس آغاز میشود و تغییر و ارتقای فرهنگ نیز از مدرسه شروع میشود. مدارس باید به نوعی پیشران توسعه تبدیل شوند و دانشآموزان را برای حضور مؤثر در جامعه آماده کنند.
وی افزود: اگر بتوانیم شهروندانی همگرا، خلاق، نوآور، وظیفهشناس و منظم تربیت کنیم، جامعه با تحول جدی مواجه خواهد شد و در یک بازه زمانی چندساله میتوانیم فاصله خود را با بسیاری از کشورهای جهان کاهش دهیم.
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: هدف تعلیم و تربیت نباید صرفاً تربیت دانشآموزی باشد که بتواند محتوای درسی را حفظ کند؛ بلکه باید فردی تربیت شود که پس از فارغالتحصیلی بتواند در جمع سخنرانی کند، قدرت تحلیل داشته باشد، تفکر انتزاعی را به کار بگیرد و در مسائل مختلف اجتماعی و زندگی تصمیم درست بگیرد.
بازی باید زمینهساز رشد فکری و اجتماعی کودکان باشد
سماواتی با اشاره به اهمیت دوره پیشدبستانی اظهار کرد: در نظامهای جدید تعلیم و تربیت و همچنین در آموزههای اسلامی، بر اهمیت بازی در دوران کودکی تأکید شده است. بازیها باید به شکلگیری انسجام فکری و نوع نگرش کودک کمک کنند و زمینه رشد تفکر انتزاعی، پرسشگری و توانمندیهای مختلف او را فراهم سازند.
وی ادامه داد: نباید تصور کنیم وظیفه ما صرفاً اداره تعدادی دانشآموز است. کودکان باید در محیطی خلاق حرکت کنند و اگر در حوزه فناوری، الکترونیک یا بازی توانمندی دارند، باید آنها را در همان مسیر حمایت و توانمند کنیم تا استعدادشان رشد پیدا کند.
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی در عین حال تأکید کرد: در کنار رشد علمی و فناورانه، چارچوبهای تربیتی نیز باید مورد توجه قرار گیرد و محور تربیت بر خداشناسی و توحید استوار باشد. حجاب و عفاف و سایر مؤلفههای تربیتی نیز باید در همین چارچوب و متناسب با سن و شرایط کودک آموزش داده شود.
خداشناسی باید از سالهای نخست زندگی در ذهن کودک شکل بگیرد
سماواتی با تأکید بر ضرورت توجه به تربیت توحیدی کودکان گفت: خداشناسی نباید صرفاً به عنوان یک موضوع درسی و دینی مطرح شود؛ بلکه باید به بخشی از سبک و روش زندگی کودک تبدیل شود.
وی افزود: کودک از زمانی که چشم باز میکند با صداها، رنگها، ابعاد و زیباییهای جهان مواجه میشود و باید به شکلی تربیت شود که این پدیدهها را در چارچوب شناخت خداوند و نعمتهای او درک کند.
وی تصریح کرد: اگر کودک از ابتدا با تفکر توحیدی و شناخت نعمتهای الهی تربیت شود و بداند سلامت، توانایی جسمی، قدرت فکر و سایر ظرفیتهای وجودی او از نعمتهای خداوند است، این زیرساخت ذهنی میتواند در سالهای بعد به او کمک کند تا در دورههای حساس رشد و بلوغ، مسیر صحیح را انتخاب کند.
عزت نفس دانشآموزان باید در مدارس تقویت شود
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت توجه به عزت نفس کودکان گفت: یکی از نکاتی که در آموزههای امیرالمؤمنین (ع) نیز مورد توجه قرار گرفته، پرهیز از ملامت و سرزنش کودکان است؛ زیرا ملامت زیاد میتواند موجب از دست رفتن اعتمادبهنفس آنان شود.
وی افزود: این موضوع باید سرلوحه کار ما قرار گیرد و عزت نفس دانشآموز و خانواده او مورد توجه باشد.
سماواتی با اشاره به نقش معلمان در رعایت عدالت آموزشی اظهار کرد: معلم باید به همه دانشآموزان کلاس توجه کند و صدای همه آنها را بشنود. توجه صرف به دانشآموزان نیمکتهای اول، با اصول عدالت آموزشی سازگار نیست.
وی ادامه داد: باید شرایطی فراهم کنیم که همه دانشآموزان دیده شوند و استعدادها و توانمندیهای آنها مورد توجه قرار گیرد.
تقویت کار گروهی و حمایت دانشآموزان از یکدیگر
سماواتی با اشاره به تجربه برخی نظامهای آموزشی موفق گفت: یکی از موضوعات مهمی که باید در نظام آموزشی سما تقویت شود، کار گروهی است. دانشآموزان قویتر و بااستعدادتر باید بتوانند به دانشآموزانی که نیاز به حمایت بیشتری دارند کمک کنند.
وی افزود: نباید همه چیز را صرفاً در قالب موفقیت فردی و نمره دانشآموز تعریف کنیم؛ بلکه میانگین عملکرد گروه و توانایی دانشآموزان در همکاری با یکدیگر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
مسائل روحی و رفتاری دانشآموزان باید بهصورت مستمر رصد شود
رئیس مرکز نظارت، ارزیابی، بازرسی و رسیدگی به شکایات دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت شناخت شرایط روحی دانشآموزان اظهار کرد: مسائل روحی و رفتاری دانشآموزان باید مورد توجه قرار گیرد. کودکانی که عزیزی را از دست دادهاند، دانشآموزانی که با فقر مواجه هستند یا افرادی که با آسیبهای مختلف روبهرو شدهاند، نباید رها شوند و معلم و مربی باید وضعیت آنها را رصد کنند.
وی افزود: اگر یک انسان را از مدار انتفاع و خدمت به جامعه خارج کنیم، آثار آن در آینده متوجه جامعه خواهد شد؛ بنابراین باید تلاش کنیم هیچ دانشآموزی به دلیل مشکلات روحی، خانوادگی یا اجتماعی از مسیر رشد و خدمت به جامعه خارج نشود.
سماواتی ادامه داد: تجربههای دوران کودکی و ضربات عاطفی و روحی میتوانند برای مدت طولانی در ذهن انسان باقی بمانند. همانطور که یادگیری در سنین پایین مانند حکاکی بر سنگ ماندگار است، آسیبهای عاطفی و روانی نیز میتوانند آثار ماندگاری داشته باشند.
تجهیزات مدارس باید به رشد جسمی و حرکتی کودکان کمک کند
وی با اشاره به اهمیت بازی و تحرک در مدارس گفت: بازیها و تجهیزات تفریحی باید بهگونهای طراحی شوند که همه عضلات کودک را درگیر کنند و موجب تقویت تعادل، قدرت عضلات دست و پا و سایر توانمندیهای جسمی شوند.
سماواتی افزود: در بررسیهایی که از برخی مدارس کشورهای اروپایی داشتم، مشاهده کردم که تجهیزات بازی به شکلی طراحی شدهاند که کودک در فرآیند بازی، همزمان تعادل، قدرت بدنی و مهارتهای حرکتی خود را تقویت میکند.
وی تأکید کرد: در مدارس سما نیز باید به ترکیب و تنوع بازیها و تجهیزات توجه شود و محیط آموزشی به گونهای تجهیز شود که کودکان بتوانند در کنار آموزش، فعالیت بدنی و مهارتهای حرکتی خود را نیز توسعه دهند.
پرسشگری دانشآموزان نباید محدود شود
سماواتی با تأکید بر اهمیت پرسشگری اظهار کرد: دانشآموزان باید رفتار منطقی و محاسباتی را در عمل بیاموزند. باید به آنها یاد داد که چگونه مسائل را بررسی، فهرستبندی و تحلیل کنند.
وی ادامه داد: از پرسشگری کودکان نباید نگران باشیم. ممکن است دانشآموزان با پرسشهای متعدد، معلم را با چالش مواجه کنند، اما این پرسشها بخشی از فرآیند رشد فکری آنهاست.
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی افزود: میتوان زمانی خارج از ساعت رسمی کلاس برای پرسشهای دانشآموزان در نظر گرفت تا آنها بتوانند مسائل مورد نظر خود را مطرح کنند، اما هیچگاه نباید پرسشهای کودکان سرکوب شود.
مدارس نباید درگیر بخشنامهها و امور اداری شوند
سماواتی با انتقاد از غلبه امور اداری بر مأموریت اصلی آموزش و پرورش گفت: نباید آنقدر درگیر امور تشکیلاتی، اداری، پرداخت حقوق و اجرای بخشنامهها شویم که از اصل تعلیم و تربیت غافل بمانیم.
وی افزود: یکی از مشکلاتی که در نظام آموزش و پرورش وجود دارد، تمرکز بیش از اندازه بر امور اجرایی است؛ در حالی که ما باید بخشی از زمان و تمرکز خود را به بررسی نحوه اداره مدارس و رفتار مدیران و معلمان اختصاص دهیم.
وی پیشنهاد کرد: بخش قابل توجهی از این موضوعات را میتوان به صورت آنلاین و در جلسات کوتاه هفتگی دنبال کرد و هر هفته یک موضوع مشخص، تجربه، هشدار یا توصیه در مدت کوتاهی با معلمان در میان گذاشت تا انتقال تجربه و ارتقای کیفیت آموزشی استمرار داشته باشد.
ترویج فرهنگ مطالعه از دوران کودکی ضروری است
سماواتی با اشاره به اهمیت کتابخوانی گفت: فرهنگ مطالعه باید از سنین پایین در کودکان شکل بگیرد و مدارس باید برای کتابخوان شدن دانشآموزان برنامه داشته باشند.
وی افزود: در شرایطی که رسانهها و بازیهای رایانهای تأثیر زیادی بر سبک زندگی و نگرش کودکان دارند، باید برای تقویت فرهنگ مطالعه و ایجاد عادت کتابخوانی از دوران کودکی برنامهریزی کنیم.
ضرورت تقویت سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در مدارس
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تأثیر رسانهها و بازیهای رایانهای بر سبک زندگی کودکان اظهار کرد: بخش قابل توجهی از سبک زندگی امروز کودکان و نوجوانان تحت تأثیر الگوریتمهای جهانی و محتوای رسانهای قرار دارد و این موضوع باید مورد آسیبشناسی قرار گیرد.
وی ادامه داد: باید بررسی کنیم که چگونه میتوان سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی را با محبت، عقلانیت و روشهای تربیتی مناسب به کودکان و نوجوانان منتقل کرد.
سماواتی تأکید کرد: سبک زندگی صرفاً موضوعی دینی نیست، بلکه به روش زندگی، رفتار اجتماعی، نوع ارتباط با دیگران و نحوه مواجهه انسان با مسائل مختلف مربوط میشود و باید از سالهای نخست زندگی مورد توجه قرار گیرد.
آموزش ایمنی و آمادگی در برابر بحران بخشی از تربیت دانشآموزان باشد
سماواتی همچنین بر ضرورت آموزش ایمنی در مدارس تأکید کرد و گفت: با توجه به شرایط جنگی و احتمال وقوع بحرانهای مختلف، آموزش مواجهه با خطر باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: کشور ما در معرض خطرات طبیعی مانند زلزله نیز قرار دارد و مدارس باید آموزشهای لازم را در این زمینه به دانشآموزان ارائه دهند.
رئیس مرکز نظارت دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: ایمنی محیطهای آموزشی نیز باید مورد توجه قرار گیرد و آموزش مقابله با خطر و نحوه واکنش در شرایط بحرانی باید بخشی از برنامه تربیتی دانشآموزان باشد.
مدارس سما باید به سمت تربیت انسان توانمند حرکت کنند
وی با اشاره به الگوی مدارس برخی کشورهای اروپایی گفت: در برخی مدارس سوئیس و اتریش، دانشآموزان تا پایان دوره متوسطه مهارتهای متعددی را فرا میگیرند و تعداد این مهارتها به حدود ۱۸۰ مورد میرسد.
سماواتی افزود: در شرایطی که ممکن است یک دانشآموز در مناطق کوهستانی با مشکلات سادهای مانند پارهشدن کفش مواجه شود، باید بتواند برای حل مسئله خود اقدام کند. این موضوع نشان میدهد مهارتهای زیست اجتماعی باید در دوران تحصیل به دانشآموزان آموزش داده شود.
وی تأکید کرد: مدرسه تراز باید مدرسهای باشد که در کنار هوش و آموزش، ادراک، رفتار، شخصیت و مهارتهای زندگی دانشآموز را نیز پرورش دهد.
ارزیابی و نظارت نباید با رویکرد مچگیری انجام شود
رئیس مرکز نظارت، ارزیابی، بازرسی و رسیدگی به شکایات دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برنامههای این مرکز برای ارتقای نظارت بر مدارس سما اظهار کرد: از آقای عطاران که سالها در آموزش و پرورش حضور داشتهاند درخواست کردهایم در حوزه ارزیابی، نظارت و بازرسی مدارس سما حضور داشته باشند تا شاهد تحول در این حوزه باشیم.
وی تأکید کرد: نگاه مدیران و مسئولان به ارزیابی و نظارت نباید نگاه مچگیری باشد. ما مجموعهای از نظارتها را پیشبینی کردهایم، اما هدف اصلی باید شناسایی نقاط کاستی و خطا و ارائه راهکار برای اصلاح آنها باشد.
سماواتی افزود: از همه همکاران درخواست دارم ارزیابی، نظارت و بازرسی را مانند یک مشاور ببینند؛ مشاوری که نقاط ضعف و خطا را شناسایی میکند، آنها را به مدیران گوشزد میکند و برای رفع آنها راهکار ارائه میدهد، نه اینکه صرفاً به دنبال مچگیری باشد.
وی خاطرنشان کرد: در جلسات شورای دانشگاه نیز بر همین موضوع تأکید کردهام که مسائل ابتدا به خود مسئولان و مدیران مربوط منتقل شود و اگر موضوع برطرف نشد یا امکان حل آن در سطح مربوط وجود نداشت، مراحل بعدی گزارشدهی دنبال شود. این موضوع را تعهد شخصی و تشکیلاتی خود میدانم.
مدارس سما باید به الگوی بینالمللی تعلیم و تربیت تبدیل شوند
سماواتی در پایان با تأکید بر ضرورت ارتقای جایگاه مدارس سما گفت: تلاش کنیم مدارس سما نهتنها در سطح داخلی، بلکه در سطح بینالمللی نیز نماد یک مدرسه تراز در حوزه تعلیم و تربیت باشند؛ مدرسهای که بتواند انسان متعالی و شهروندی همگرا، مسئول، خلاق و توانمند تربیت کند.
وی تأکید کرد: اگر محور فعالیت مدارس سما را تربیت انسان قرار دهیم و در کنار آموزش، بر شخصیت، مهارت، تفکر، مسئولیتپذیری، سلامت روحی و اجتماعی و توانایی حضور مؤثر دانشآموزان در جامعه تمرکز کنیم، میتوانیم به الگوی مطلوب مدرسه تراز دست پیدا کنیم.
انتهای پیام/
