پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
رایانههای دستساز به ترند جدید فضای مجازی تبدیل شده است
به گزارش خبرگزاری آنا؛ اگر کابر فضای مجازی هستید، احتمالاً با ویدئوهایی روبهرو شدهاید که افراد درحال ساخت رایانههای شخصی خود هستند. رایانههایی که داخل کیف دستی، ظرف غذای قدیمی، اسباببازیهای قدیمی یا حتی صدف دریایی جا گرفتهاند. این دستگاهها که «سایبردک» نام دارند، یکی از تازهترین ترندهای دنیای فناوری هستند؛ ترندی که برخلاف بسیاری از موجهای اینترنتی، ریشهای چند دههای دارد.
سایبردک در سادهترین تعریف، یک رایانه کوچک و قابلحمل است که افراد آن را با قطعات مختلف سرهم میکنند. برخلاف لپتاپهای کارخانهای، ظاهر این دستگاهها معمولاً ناتمام و متفاوت است؛ سیمها، بردهای الکترونیکی و قطعات داخلی در بسیاری از آنها دیده میشود و هر نمونه، هویتی منحصربهفرد دارد. برخی از آنها فقط برای یک کار مشخص طراحی میشوند؛ مانند نوشتن، مطالعه کتابهای الکترونیکی، ثبت یادداشتهای صوتی، کنترل تجهیزات خانه هوشمند یا حتی اندازهگیری رطوبت خاک گلدانها.
سایبردک مختص به این دوران نیست
با وجود محبوبیت تازه این دستگاهها، سایبردک پدیدهای جدید نیست. این مفهوم نخستین بار در سال ۱۹۸۴ و در رمان علمی-تخیلی «Neuromancer» اثر «ویلیام گیبسون» مطرح شد؛ جایی که سایبردک بهعنوان رایانهای سفارشی برای ورود به فضای سایبری توصیف شده بود. با این حال، ریشههای واقعی آن را باید در دهه ۱۹۷۰ و «انجمن رایانههای دستساز» (Homebrew Computer Club) جستوجو کرد؛ جمعی از علاقهمندان فناوری که باور داشتند آینده به رایانههای شخصی تعلق دارد، نه دستگاههای بزرگ و محدود شرکتها. «استیو وزنیاک» و «استیو جابز» نیز از اعضای همین باشگاه بودند و نخستین رایانه اپل از دل همان فرهنگ ساخت و سرهم کردن دستساز متولد شد.
محبوبیت این دستگاهها در دوران یکنواختی محصولات فناورانه
اما چرا حالا، در دورهای که خرید لپتاپ از همیشه آسانتر شده است، دوباره ساخت رایانههای دستساز رونق گرفته است؟ یکی از این علل، نارضایتی از طراحی یکنواخت محصولات فناوری است. در دو دهه گذشته بیشتر لپتاپها، تبلتها و تلفنهای همراه به مستطیلهایی باریک، مینیمال و اغلب خاکستری یا مشکی تبدیل شدهاند. در مقابل، سایبردکها به کاربران اجازه میدهند شخصیت، سلیقه و خلاقیت خود را وارد فناوری کنند. به همین دلیل بسیاری از آنها با رنگهای جیغ، اکلیل، گل، اسباببازیهای نوستالژیک یا اسباببازیهای قدیمی تزئین میشوند؛ چیزی که سازندگانش آن را بازگشت شخصیت و هویت به فناوری میدانند.
رشد این جریان تا حد زیادی به شبکههای اجتماعی گره خورده است. بسیاری آغاز موج تازه سایبردک را به یک کاربر ۲۲ ساله ساکن لندن، نسبت میدهند که با انتشار ویدئویی از رایانه دستسازی که داخل یک کیف دستی ساخته بود، میلیونها بازدید به دست آورد. موفقیت او باعث شد افراد زیادی، به سراغ ساخت پروژههای سختافزاری بروند. بهتدریج کاربران فضای مجازی رایانههایی با الهام از اسباببازیهای قدیمی، صدفهای دریایی، آکواریوم، گلدان و شخصیت کارتونهای نوستالژی، ساختند و خردهفرهنگی که سالها منحصر به علاقهمندان فناوری بود، وارد جریان اصلی اینترنت شد.
کاربران در پی بازپسگیری کنترل از شرکتهای فناوری هستند
محبوبیت سایبردکها فقط به ظاهر متفاوت آنها محدود نمیشود. بسیاری از سازندگان این دستگاهها، آن را واکنشی به سلطه شرکتهای بزرگ فناوری میدانند؛ شرکتهایی که به گفته منتقدان، کاربران را به اکوسیستمهای بسته و محدود وابسته میکنند، دادههای شخصی را جمعآوری میکنند و استفاده از هوشمصنوعی را به بخشی اجتنابناپذیر از محصولات خود تبدیل کردهاند. به همین علت، استفاده از سیستمعاملهای متنباز مانند «لینوکس» و ساخت رایانه با قطعات بازیافتی، بخشی از هویت این جنبش شده است.
در کنار این نگاه انتقادی، مسئله پایداری نیز نقش مهمی دارد. بسیاری از سایبردکها از قطعات رایانههای قدیمی، وسایل دورریختنی یا ماژولهایی مانند «Raspberry Pi» ساخته میشوند. در نتیجه، ساخت آنها علاوه بر کاهش هزینه، عمر دوبارهای به تجهیزات الکترونیکی میدهد که ممکن بود به زباله تبدیل شوند.
مهمترین تفاوت سایبردک با رایانههای رایج این است که سازندگان آن معمولاً به دنبال ساخت جایگزینی برای مکبوک یا لپتاپهای حرفهای نیستند. بسیاری از این دستگاهها تنها یک وظیفه مشخص دارند و مانند لپتاپهای معمول همهکاره نیستند. به همین علت، آنچه اهمیت پیدا میکند، فرایند ساخت و شخصیسازی است. شاید به همین علت است که سازندگان این دستگاهها کمتر از واژه «اختراع» یا «طراحی محصول» استفاده میکنند و بیشتر از «با دست خود ساختن» یا «سرهم کردن» حرف میزنند. سایبردک بیش از آنکه یک محصول همه چیز تمام باشد، تجربهای برای یادگیری و خلاقیت است.
انتهای پیام/
