نوجوانان فعال‌تر با مشکلات خواب کمتری مواجه می‌شوند

به گزارش خبرگزاری آن به نقل از «مدیکال اکسپرس» (Medical Xpress)؛ شب‌بیداری کامل پیش از یک آزمون یا ضرب‌الاجل تحویل تکلیف، تقریبا به بخشی از تجربه دوران نوجوانی تبدیل شده است، اما دانشمندان نگران‌اند که این موارد استثنایی به عادتی منظم تبدیل شوند. علائم بی‌خوابی در دوران نوجوانی با طیفی از پیامد‌های نامطلوب برای سلامت و رشد مرتبط است. مطالعات نشان داده‌اند که فعالیت بدنی می‌تواند پادزهری مناسب برای مشکلات خواب باشد، اما آیا می‌تواند به کاهش بی‌خوابی نوجوانان کمک کند؟

یک مطالعه اخیر که در نشریه «سلامت خواب» (Sleep Health) منتشر شده است، این پرسش را بررسی کرد. پژوهشگران در این مطالعه ۱٬۹۸۸ دانش‌آموز دوره متوسطه اول در چین را که حدود ۱۳ تا ۱۴ سال داشتند، در سه مقطع زمانی با فاصله‌های شش‌ماهه مورد بررسی قرار دادند. پژوهشگران بررسی کردند که تغییرات در فعالیت بدنی و علائم بی‌خوابی چگونه در طول زمان بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند.

نوجوانانی که فعالیت بیشتری داشتند، شش ماه بعد علائم بی‌خوابی کمتری گزارش کردند. از سوی دیگر، با در نظر گرفتن تفاوت‌های فردی میان دانش‌آموزان، کیفیت پایین خواب پیش‌بینی‌کننده کاهش فعالیت نبود.

ورزش علاوه بر کمک به خواب، به کاهش عادت‌های ذهنی نامفیدی مانند نشخوار فکری ــ یعنی درگیر ماندن با احساسات منفی ــ و فاجعه‌انگاری ــ یعنی انتظار وقوع اتفاقی بدتر ــ نیز منجر شد.

بدهی خواب

هنگامی که شب‌ها می‌خوابیم، بدنمان فرصتی پیدا می‌کند تا وارد حالت «تعمیر و نگهداری» شود؛ یعنی خود را ترمیم کند، سیستم‌های شیمیایی مختلف را متعادل نگه دارد، خاطرات را تثبیت کند و از عملکرد سیستم ایمنی حمایت کند. در دوران نوجوانی، خواب مناسب برای رشد مغز، توان جسمانی و حتی سلامت عاطفی اهمیت حیاتی دارد. متأسفانه، اختلالات خواب در میان نوجوانان رو به افزایش است؛ برآورد‌های شیوع این اختلالات در سراسر جهان از ۱۴ تا ۶۸ درصد متغیر است و در چین حدود ۲۶ درصد برآورد می‌شود.

ارتباط میان ورزش و خواب در ابتدا نسبتا روشن به نظر می‌رسید: نوجوانانی که فعالیت بدنی بیشتری دارند، مشکلات کمتری برای به خواب رفتن و اختلالات خواب کمتری دارند. با این حال، این نتیجه تنها در مطالعاتی صدق می‌کند که یک مقطع زمانی واحد را بررسی می‌کنند. مطالعات طولی هنوز به نتیجه قطعی درباره این پرسش نرسیده‌اند. برخی مطالعات نشان می‌دهند که ورزش مشکلات خواب را کاهش می‌دهد، در حالی که برخی دیگر نشان می‌دهند کیفیت پایین خواب به کاهش فعالیت بدنی منجر می‌شود و در جهت عکس، چنین اثری مشاهده نمی‌شود.

پژوهشگران در این مطالعه می‌خواستند روشن کنند که آیا فعالیت بدنی، مشکلات خواب در آینده را پیش‌بینی می‌کند، آیا مشکلات خواب، فعالیت بدنی در آینده را پیش‌بینی می‌کند، یا هر دو رابطه وجود دارد. بیشتر داده‌های موجود نیز از بزرگسالان غربی یا نمونه‌های دانشجویان دانشگاهی به دست آمده‌اند؛ بنابراین پژوهشگران می‌خواستند این ارتباطات را در میان دانش‌آموزان دوره متوسطه اول در چین بررسی کنند؛ کشوری که در آن فشار‌های تحصیلی و محرومیت از خواب به‌ویژه زیاد است.

این تیم پژوهشی شرکت‌کنندگان را از پنج مدرسه متوسطه اول در هوبی چین وارد مطالعه کرد. میانگین سنی دانش‌آموزان ۱۳.۷۹ سال بود و ۵۴.۵ درصد آنان پسر بودند. پژوهشگران از یک طرح طولی سه‌مرحله‌ای استفاده کردند و دانش‌آموزان را در سه مقطع زمانی جداگانه که شش ماه با یکدیگر فاصله داشت، پیگیری کردند و فعالیت بدنی، بیش‌فکری منفی و علائم بی‌خوابی آنان را ارزیابی کردند.

آیا این رابطه دوطرفه است؟

پس از سه نوبت بررسی، پژوهشگران دریافتند دانش‌آموزانی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند، شش ماه بعد علائم بی‌خوابی کمتری را گزارش کردند، هرچند این ارتباط محدود بود.

در ابتدا، نتایج آماری به وجود رابطه‌ای دوطرفه اشاره داشت و نشان می‌داد که ورزش بیشتر می‌تواند با خواب بهتر همراه باشد، در حالی که کیفیت پایین خواب نیز می‌تواند به فعالیت بدنی کمتر منجر شود. اما این نتیجه با استفاده از یک مدل پیشرفته‌تر که تفاوت‌های پایدار میان افراد را در نظر می‌گرفت، تغییر کرد. تنها یک جهت از این رابطه باقی ماند: ورزش به خواب بهتر منجر می‌شد، نه برعکس.

ورزش با میزان کمتر بیش‌فکری منفی ارتباط داشت و بیش‌فکری منفی نیز خود با علائم کمتر بی‌خوابی در مراحل بعدی مرتبط بود. فعالیت بدنی بیشتر در آغاز مطالعه، شش ماه بعد در دختران، کاهش معنادار بیش‌فکری منفی را پیش‌بینی می‌کرد، اما چنین ارتباطی در پسران مشاهده نشد. پسران ارتباط متفاوتی نشان دادند: بیش‌فکری منفی بیشتر در شش ماه پس از آغاز مطالعه، علائم شدیدتر بی‌خوابی را در مراحل بعدی پیش‌بینی می‌کرد؛ ارتباطی که در دختران مشاهده نشد.

بر اساس این یافته‌ها، پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که ورزش ممکن است تا حدی به محافظت از خواب نوجوانان کمک کند؛ زیرا می‌تواند عادت‌های فکری نامفیدی مانند درگیر ماندن با نگرانی‌ها یا انتظار بدترین اتفاق را کاهش دهد. با این حال، این اثر محدود بود و پژوهشگران بر همین اساس تأکید می‌کنند که نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند.