در رثای حضرت علی اصغر(ع)
بازگشت یک فرمول پرمخاطب در قاب سرگرمی تلویزیون
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، فصل دوم مسابقه «شهروند و مافیا» با عنوان «باشگاه حرفهایها» از ۲۶ اردیبهشتماه هر شب ساعت ۲۰ روی آنتن شبکه نسیم رفته است. برنامهای که با تکیه بر یک فرمول شناختهشده، اما همچنان پرکشش، بار دیگر توانسته توجه مخاطبان علاقهمند به رقابتهای ذهنی و بازیهای استراتژیک را به خود جلب کند.
این مسابقه به تهیهکنندگی و کارگردانی مجید فتاحی، با گردانندگی رامتین خداپناهی، ادامه مسیری است که چند سال پیش تلویزیون با نسخه اولیه این برنامه و با اجرای علیرام نورایی آغاز کرد و اکنون در قالبی پختهتر و حرفهایتر به مخاطبان عرضه میشود.
اگر بخواهیم برای «شهروند و مافیا» یک نقطه آغاز در تلویزیون ایران تعریف کنیم، باید به سالهایی بازگردیم که این فرم برای نخستینبار از شبکه سلامت و نسیم روی آنتن رفت. در آن دوره، علیرام نورایی با هدایت بازی، مخاطب را با جهان پیچیده مافیا آشنا کرد و نشان داد که یک بازی گروهی مبتنی بر استدلال، اقناع، ظن و اعتماد میتواند از سطح یک سرگرمی جمعی فراتر برود و به یک قالب تلویزیونی جذاب و پرمخاطب تبدیل شود. موفقیت آن تجربه اولیه، ثابت کرد که مخاطب ایرانی فقط به دنبال برنامههای مصرفی و زودگذر نیست، بلکه نسبت به قالبهایی که او را درگیر تحلیل، حدس، مراقبت و داوری میکنند نیز واکنش مثبت نشان میدهد.
راز ماندگاری و محبوبیت این سبک از برنامهها در آن است که بیننده را به تماشاگر منفعل تبدیل نمیکند. مخاطب در طول مسابقه، ناخودآگاه در جایگاه یکی از بازیکنان مینشیند. با هر جمله، هر مکث، هر نگاه و هر تغییر لحن، دست به تحلیل میزند و تلاش میکند نقشهای پنهان را شناسایی کند. همین درگیری ذهنی است که از مافیا یک بازی فقط نمایشی نمیسازد و برعکس، آن را به تجربهای تعاملی و حتی روانشناختی تبدیل میکند. بیننده با شرکتکنندگان همراه میشود، حدس میزند، به نتیجه میرسد یا اشتباه میکند و در تمام این مسیر، خود را در متن بازی میبیند. این مشارکت ذهنی، شاید مهمترین عامل در علاقهمندی پایدار مردم به چنین برنامههایی باشد.
عنوان «باشگاه حرفهایها» برای فصل دوم، خود حامل یک معناست. این نامگذاری نشان میدهد که سازندگان برنامه، از سطح یک رقابت سرگرمکننده اولیه عبور کرده و در پی خلق فضایی جدیتر، تخصصیتر و منسجمتر هستند. در این فصل، بازی فقط به شناسایی مافیا یا دفاع از خود محدود نمیشود بلکه مهارتهایی مانند تحلیل موقعیت، کنترل هیجان، مدیریت کلام، قدرت اقناع و توانایی واکنش در شرایط فشار نیز به میدان میآیند. از این منظر «باشگاه حرفهایها» فارغ از آنکه یک مسابقه معمولی باشد، به صحنهای برای نمایش مهارتهای نرم و هوش ارتباطی تبدیل شده است.
حضور رامتین خداپناهی در جایگاه گرداننده، یکی از نقاط قابلتوجه فصل دوم است. او به واسطه سابقه بازیگری و آشنایی با زیروبمهای دراماتیک، میتواند فضای برنامه را با دقت بیشتری هدایت کند. در مسابقهای مانند مافیا که هر لحظه آن بر لبه تعلیق حرکت میکند، گرداننده فقط بهمثابه یک مجری نیست بلکه نقش او مدیریت ریتم، حفظ نظم، جلوگیری از آشفتگی و هدایت درست روند بازی است. انتخاب چهرهای با پیشینه هنری و توان تعامل با فضای نمایشی، به برنامه کمک میکند تا ضمن حفظ قوانین، از جذابیت بصری و بیانی بیشتری نیز برخوردار شود. خداپناهی با لحن، حضور و تجربهاش توانسته نوعی وقار و انسجام به برنامه بدهد که با ماهیت بازی کاملا همخوان است. البته ناگفته نماند که اغلب برنامههای در این سبک و فرم با گردانندههایی تولید شدهاند که جزو چهرهها و بازیگران شناخته شده بودهاند.
شبکه نسیم در سالهای اخیر تلاش کرده است میان سرگرمی مطلق و سرگرمی اندیشیدهشده تعادل برقرار کند. «شهروند و مافیا» دقیقا در همین نقطه قرار میگیرد. برنامهای که نه به سمت تفریح سطحی میرود و نه به سوی پیچیدگی غیرقابلدسترس. این شبکه با پخش چنین مسابقهای نشان میدهد که سرگرمی در تلویزیون لزوما نباید به شوخیهای تکراری، رقابتهای ساده یا فرمتهای مصرفشده محدود بماند بلکه میتواند بر پایه تحلیل، هوش، رقابت و هیجان نیز بنا شود. از این جهت، پخش فصل دوم این برنامه در شبکه نسیم را باید بخشی از سیاست این شبکه در تقویت بعد سرگرمی فکورانه دانست. سیاستی که بر خلق برنامههایی استوار است که هم مخاطب را میخندانند یا سرگرم میکنند و هم او را به فکر فرو میبرند.
در برنامههایی از جنس مافیا، دکور فقط یک پسزمینه تزئینی نیست، بلکه بخشی از زبان برنامه محسوب میشود. طراحی صحنه در «شهروند و مافیا» باید به گونهای باشد که هم تمرکز را بر چهرهها و گفتوگوها نگه دارد و هم حس رازآلود و رقابتی بازی را تقویت کند. استفاده از چیدمانی متناسب، نورپردازی حسابشده و فضایی که از شلوغی بصری دور باشد، سبب میشود مخاطب بیش از هر چیز بر کنشهای بازیگران متمرکز بماند. این سادگی هدفمند در طراحی، به درک بهتر بازی کمک میکند و تعلیق را نیز افزایش میدهد. زیرا در بازی مافیا، هر جزئیات کوچک میتواند حامل معنا باشد. از همین رو، دکور در این برنامه نه یک عنصر فرعی که یکی از ارکان اصلی شکلدهی به تجربه مخاطب است و این برنامه مواردی که عنوان شد را در اجرا به منصهظهور گذاشته است.
یکی دیگر از دلایل موفقیت این برنامه، قابلیت بالای آن برای گفتوگوی بعد از تماشا است. مخاطب پس از پایان هر قسمت، معمولا درباره تصمیمها، اشتباهها، تشخیصهای درست یا غلط و حتی نوع رفتار بازیکنان با دیگران بحث میکند. این ویژگی، برنامه را از یک محصول یکبارمصرف به یک موضوع گفتوگو در خانواده، جمع دوستان یا فضای مجازی تبدیل میکند. «شهروند و مافیا» از آن دست برنامههایی است که فقط در زمان پخش مصرف نمیشود و پس از پخش نیز در ذهن مخاطب ادامه پیدا میکند. همین قابلیت بازتولید گفتوگو، ارزش رسانهای برنامه را دوچندان میکند.
یکی از نکات مهم درباره این قالب، توانایی تلویزیون ایران در بومیسازی آن است. «شهروند و مافیا» را فقط نمیتوان یک اقتباس از یک بازی شناختهشده جهانی قلمداد کرد، بلکه در فرایند تولید تلویزیونی، هویتی متناسب با فضای فرهنگی و رسانهای ایران پیدا کرده است. انتخاب مجریان، نوع تعامل، شیوه داوری، لحن اجرا، دکور و حتی نحوه چینش شرکتکنندگان، همگی در خدمت این هستند که برنامه از یک بازی صرف فراتر برود و به یک محصول بومی و قابلقبول برای مخاطب داخلی تبدیل شود. این بومیسازی موفق، نشان میدهد که تلویزیون اگر به فرمهای نو و مخاطبپسند با دقت نگاه کند، میتواند بدون افتادن در دام تکرار، برنامههایی تازه و مؤثر تولید کند.
در مجموع، فصل دوم «شهروند و مافیا» با عنوان «باشگاه حرفهایها» را باید تلاشی موفق برای استمرار یک برند سرگرمی در تلویزیون دانست. این برنامه با تکیه بر تجربه فصلهای پیشین، حضور مجری مناسب، طراحی بصری حسابشده و ساختاری مبتنی بر هیجان و تحلیل، توانسته است جای خود را در میان علاقهمندان این سبک از برنامهها تثبیت کند. آنچه این مسابقه را جذاب میکند، فقط رقابت میان شهروند و مافیا نیست بلکه میدان برخورد ذهنها، مهارتها و واکنشهاست. در جهانی که مخاطب بیش از هر زمان دیگری به تجربههای تعاملی و هوشمند نیاز دارد، «شهروند و مافیا» نمونهای قابل توجه از سرگرمی مبتنی بر فکر، تشخیص و مشارکت است؛ سرگرمیای که هم تماشاگر را درگیر میکند و هم او را تا پایان قسمت، در مدار هیجان نگه میدارد.
انتهای پیام/
