معاون تحقیقات وزارت بهداشت: تولید علم بدون انتقال به جامعه کافی نیست/ بسیاری از یافتههای علمی کشور حتی در داخل شناخته نشدهاند
به گزارش خبرنگار آنا، افشین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در مراسم رونمایی از سامانه «علمخوان» با اشاره به اهمیت ترجمان دانش در نظام سلامت اظهار کرد: در سالهای اخیر هنگام ارائه گزارش نهایی طرحهای تحقیقاتی از پژوهشگران خواسته میشود چند خط درباره ترجمه و انتقال دانش بنویسند و اگر این بخش نوشته نشود، گزارش نهایی نیز تأیید نمیشود. با این حال، واقعیت این است که طی حدود ۲۰ سال گذشته این بخشها در بسیاری از موارد صرفاً نوشته شده اما در عمل کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.
وی افزود: این در حالی است که ترجمان دانش یکی از وظایف مهم دانشگاههای علوم پزشکی است. ما دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی هستیم و همین عنوان نشان میدهد که فعالیت ما باید در جامعه اثرگذار باشد. ممکن است در برخی حوزهها هنوز بهطور کامل به مفهوم دانشگاه نسل سوم نرسیده باشیم، اما مأموریت ما حتی فراتر از آن و نزدیک به دانشگاههای نسل چهارم است؛ یعنی دانشگاهی که اثر مستقیم در جامعه داشته باشد.
مأموریت اجتماعی دانشگاههای علوم پزشکی
آخوندزاده ادامه داد: وقتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی شکل گرفت، دانشگاههای علوم پزشکی نیز با این هدف ایجاد شدند که اثر و پیامد فعالیتهایشان در جامعه دیده شود. برخلاف بسیاری از دانشگاههای زیرمجموعه وزارت علوم که ممکن است حوزه فعالیت مشخص جغرافیایی نداشته باشند، هر دانشگاه علوم پزشکی مسئولیت مشخصی در قبال سلامت یک منطقه، استان یا شهر دارد.
وی گفت: برای مثال دانشگاه علوم پزشکی تهران مسئولیت بخشی از جمعیت تهران را بر عهده دارد و بر همین اساس از نظر قانونی نیز موظف است دستاوردهای علمی خود را در خدمت جامعه قرار دهد. البته در برخی زمینهها عملکرد خوبی داشتهایم و در برخی موارد نیز کوتاهی کردهایم.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به شرایط کنونی کشور اظهار کرد: جنگی که امروز با آن مواجه هستیم نوعی جنگ ترکیبی است و بخشی از آن جنگ علمی است. همانطور که برخی در خارج از کشور تلاش میکنند توانمندیهای ایران را زیر سؤال ببرند، در داخل نیز گاهی افرادی ادعا میکنند دانشگاههای کشور هیچ دستاوردی نداشتهاند. این نگاه نادرست است.
وی افزود: بخشی از این اظهارنظرها ناشی از ناآگاهی است و در برخی موارد نیز ممکن است با هدف تضعیف دانشگاهها مطرح شود. در حالی که اگر عملکرد نظام آموزش عالی کشور را بررسی کنیم، پیشرفتهای قابل توجهی مشاهده میشود.
سرعت دسترسی ایران به فناوریهای نوین پزشکی
آخوندزاده با اشاره به پیشرفتهای علمی کشور در حوزه پزشکی گفت: برای نمونه، وقتی یک داروی جدید مانند آنتیبادیهای مونوکلونال یا داروهای نوین در آمریکا معرفی میشود، معمولاً در فاصله حدود یک سال بعد در ایران نیز در دسترس قرار میگیرد و در مراکز درمانی مورد استفاده قرار میگیرد. اگر ایران را با بسیاری از کشورهای در حال توسعه مقایسه کنیم، چنین سرعتی در دسترسی به درمانهای جدید در کمتر کشوری دیده میشود.
دستاوردهایی که حتی در داخل کشور کمتر شناخته شدهاند
وی ادامه داد: بسیاری از دستاوردهای علمی پزشکان و پژوهشگران ایرانی در کتابهای مرجع، راهنماهای بالینی و پروتکلهای علمی ثبت شدهاند، اما حتی در داخل کشور نیز کمتر درباره آنها اطلاعرسانی شده است.
آخوندزاده با اشاره به تجربه شخصی خود در دوران همهگیری کرونا گفت: در یکی از دورههای ابتلا به کرونا، من و دکتر ملکزاده تقریباً همزمان مبتلا شدیم. در آن زمان من دچار «طوفان سایتوکاینی» شدم و در بخش مراقبتهای ویژه بستری شدم. درمان با «پالس کورتیکواستروئید» در بیمارستان امام خمینی(ره) انجام شد و همان روش درمانی باعث نجات جان من شد.
وی افزود: نکته مهم این است که این روش درمانی برای نخستین بار توسط متخصصان ریه، عفونی و اورژانس در بیمارستان امام خمینی(ره) معرفی شد، اما اطلاعرسانی گستردهای درباره آن صورت نگرفت. در حالی که موارد مشابه بسیاری وجود دارد که دستاوردهای علمی کشور بهدرستی معرفی نشدهاند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به تجربه دانشگاههای جهان در این زمینه گفت: در بسیاری از دانشگاههای دنیا دفترهای تخصصی برای اطلاعرسانی دستاوردهای پژوهشی وجود دارد. زمانی که یک مطالعه مهم منتشر میشود، این دفاتر بلافاصله یک «پرس ریلیز» یا گزارش خبری حرفهای تهیه میکنند تا جامعه و رسانهها از نتایج آن آگاه شوند.
وی افزود: وقتی چنین اطلاعرسانی حرفهای انجام میشود، توجه رسانهها و جامعه علمی به آن پژوهش جلب میشود و همین موضوع حتی میتواند میزان استناد به مقاله را نیز افزایش دهد. در شبکههای اجتماعی نیز پلتفرمهایی مانند توییتر در دیده شدن پژوهشها نقش مهمی دارند.
ضرورت تقویت ترجمان دانش
آخوندزاده تصریح کرد: ترجمان دانش موضوعی است که حدود ۲۰ تا ۳۰ سال است درباره آن صحبت میکنیم، اما هنوز در برخی موارد به نتیجه عملی مطلوب نرسیدهایم. امیدواریم اقداماتی مانند راهاندازی سامانه «علمخوان» بتواند این فاصله را کاهش دهد.
ضرورت پاسخگویی علمی به نیازهای جامعه
وی در ادامه به تجربه دوران کرونا اشاره کرد و گفت: در آن زمان حجم زیادی از اطلاعات نادرست درباره داروهای گیاهی، مکملها و روشهای درمانی در فضای مجازی منتشر میشد. در چنین شرایطی دانشگاه علوم پزشکی تهران میتوانست یک سامانه رسمی ایجاد کند تا مردم پرسشهای خود را مطرح کنند و متخصصان عفونی، ریه و اورژانس دانشگاه به آنها پاسخ دهند.
آخوندزاده افزود: امروز نیز جامعه پس از بحرانهای مختلف با چالشهای روانی و اجتماعی مواجه است و لازم است فضایی فراهم شود تا روانپزشکان و روانشناسان دانشگاه بتوانند به پرسشهای مردم پاسخ دهند و راهنمایی علمی ارائه کنند.
وی در پایان تأکید کرد: اگر دستاوردهای علمی دانشگاهها بهدرستی به جامعه منتقل شود، مردم میتوانند ثمره واقعی تولید دانش در کشور را احساس کنند و این موضوع اعتماد عمومی به نظام علمی و دانشگاهی را افزایش خواهد داد.
انتهای پیام/
