همکاری دانشگاه و صنعت کشاورزی برای توسعه بذرهای سازگار با اقلیم ایران/ تحقق امنیت غذایی در گروی توسعه دانشبنیان
به گزارش خبرگزاری آنا؛ در شرایطی که امنیت غذایی به یکی از مهمترین دغدغههای کشورها تبدیل شده، توسعه بذرهای سازگار با اقلیم ایران و افزایش بهرهوری تولید محصولات اساسی کشاورزی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند دستیابی به خودکفایی در تولید دانههای روغنی و ذرت، بدون پیوند مؤثر میان دانشگاهها، مراکز پژوهشی و بخش تولید امکانپذیر نخواهد بود.
ایران سالانه بخش قابل توجهی از نیاز خود به روغن خوراکی و نهادههای دامی را از طریق واردات تأمین میکند؛ موضوعی که علاوه بر خروج ارز، کشور را در برابر نوسانات بازار جهانی و تحریمها آسیبپذیر کرده است. در چنین شرایطی، توسعه بذرهایی که بتوانند در اقلیم گرم و خشک ایران عملکرد اقتصادی مناسبی داشته باشند، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است.
متخصصان حوزه کشاورزی بر این باورند که بسیاری از ارقام بذر وارداتی، متناسب با شرایط اقلیمی ایران طراحی نشدهاند و همین مسئله موجب کاهش بهرهوری، افزایش مصرف آب و بالا رفتن هزینه تولید میشود. از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی و افزایش تنشهای محیطی، ضرورت تولید ارقام مقاوم به خشکی، شوری و گرما را دوچندان کرده است.
در این میان، دانشگاهها میتوانند نقش محوری در توسعه فناوریهای نوین اصلاح بذر ایفا کنند. استفاده از ظرفیت علمی دانشگاهها در حوزه ژنتیک گیاهی، بیوتکنولوژی و اصلاح نباتات، این امکان را فراهم میکند که بذرهایی متناسب با نیازهای اقلیمی و اقتصادی کشور تولید شود. به اعتقاد کارشناسان، اگر تحقیقات دانشگاهی به صورت هدفمند به نیازهای واقعی بخش کشاورزی متصل شود، میتوان طی چند سال آینده بخشی از وابستگی کشور به واردات دانههای روغنی و ذرت را کاهش داد.
فاصله پژوهش و تولید موانع اصلی توسعه کشاورزی دانشبنیان در کشور
فعالان بخش کشاورزی همچنین تأکید میکنند که فاصله میان پژوهش و تولید، یکی از موانع اصلی توسعه کشاورزی دانشبنیان در کشور است. بسیاری از پژوهشهای دانشگاهی به مرحله تجاریسازی نمیرسند و در مقابل، تولیدکنندگان نیز کمتر از ظرفیت علمی مراکز دانشگاهی بهره میبرند. بر همین اساس، ایجاد کنسرسیومهای مشترک میان دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و صنایع کشاورزی میتواند زمینه شکلگیری زنجیرهای مؤثر از تحقیق تا تولید را فراهم کند.
کارشناسان معتقدند حمایت دولت از پروژههای مشترک دانشگاه و صنعت، تأمین منابع مالی برای تحقیقات کاربردی و ایجاد مشوق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی در حوزه بذر، از جمله اقداماتی است که میتواند مسیر توسعه این بخش را هموار کند. همچنین توسعه مزارع تحقیقاتی و اجرای پایلوتهای میدانی در مناطق مختلف کشور، امکان ارزیابی دقیق عملکرد ارقام جدید را فراهم خواهد کرد.
به گفته صاحبنظران، حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان تنها یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ امنیت غذایی کشور در سالهای آینده محسوب میشود. در این مسیر، همکاری نظاممند میان دانشگاه و صنعت میتواند زمینه تولید بذرهای بومی، مقاوم و اقتصادی را فراهم کرده و وابستگی کشور به واردات محصولات اساسی را کاهش دهد.
دانشگاهها باید مأموریتمحور وارد حل بحران نهادههای اساسی شوند
غلامحسین آقایا، مشاور وزیر سابق جهاد کشاورزی و کارشناس ارشد حوزه اقتصاد کشاورزی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، با اشاره به نقش دانشگاهها در حل چالشهای بخش کشاورزی اظهار کرد: دانشگاهها میتوانند یکی از مهمترین بازیگران این حوزه باشند، اما لازمه آن تغییر نگاه به ساختار آموزش عالی است. دانشگاه نباید صرفاً محلی برای آموزش تئوری باشد، بلکه باید به سمت حل مسائل واقعی کشور حرکت کند. امروز یکی از اصلیترین نیازهای کشور در حوزه کشاورزی، پیوند میان علم، فناوری و تولید است و دانشگاهها میتوانند محور این اتصال باشند.
وی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر بارها درباره ضرورت مأموریتگرایی دانشگاهها صحبت شده، اما این موضوع باید بهصورت عملیاتی در حوزه کشاورزی دنبال شود. یعنی دانشگاهها بر اساس نیازهای واقعی اقتصاد کشور تعریف مأموریت شوند و بخشی از ظرفیت علمی آنها مستقیماً در خدمت حل مسائل بخش کشاورزی قرار گیرد. اگر این ارتباط شکل بگیرد، بسیاری از مشکلاتی که امروز در حوزه بهرهوری، مصرف آب و وابستگی به واردات وجود دارد، قابل کاهش خواهد بود.
مشاور وزیر سابق جهاد کشاورزی با بیان اینکه صرف واگذاری مأموریت به دانشگاهها کافی نیست، گفت: برای تحقق این هدف باید زیرساختهای لازم نیز فراهم شود. پژوهشهای کاربردی نیازمند تأمین اعتبار، حمایت مستمر و ایجاد انگیزه برای پژوهشگران هستند. همچنین باید میان دانشگاه، بخش خصوصی، کشاورزان و دستگاههای اجرایی یک زنجیره منسجم همکاری ایجاد شود تا نتایج تحقیقات به مرحله اجرا و تجاریسازی برسد.
وی ادامه داد: یکی از مشکلات موجود این است که بسیاری از تحقیقات دانشگاهی به دلیل نبود ارتباط مؤثر با صنعت و بخش تولید، در حد مقاله باقی میمانند. در حالی که اگر سازوکار مناسبی برای همکاری میان دانشگاه و بخش کشاورزی تعریف شود، میتوان از ظرفیت علمی کشور برای حل مسائل راهبردی استفاده کرد.
آقایا تأکید کرد: قانونگذار و دولت نیز باید در این مسیر نقش حمایتی ایفا کنند. توسعه کشاورزی دانشبنیان بدون حمایت مالی، تسهیلات پژوهشی، ایجاد صندوقهای تخصصی و تضمین سرمایهگذاری بخش خصوصی ممکن نخواهد بود. همچنین باید مشوقهایی برای حضور شرکتهای دانشبنیان و نخبگان در حوزه کشاورزی در نظر گرفته شود تا این بخش بتواند از فناوریهای نوین بهرهمند شود.
وی اظهار کرد: امروز مسئله امنیت غذایی دیگر صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه به یکی از ارکان امنیت ملی کشور تبدیل شده است. هر میزان که بتوانیم وابستگی خود را در تأمین نهادههای اساسی کاهش دهیم و تولید داخلی را بر پایه علم و فناوری توسعه دهیم، قدرت تابآوری کشور در برابر بحرانها نیز افزایش خواهد یافت. رسیدن به این هدف نیز تنها از مسیر همکاری واقعی میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی، بخش خصوصی و سیاستگذاران امکانپذیر است.
مشاور سابق وزیر جهاد کشاورزی، با اشاره به تجربههای بهدستآمده در جریان جنگ و نمایان شدن برخی آسیبپذیریهای اقتصادی کشور، گفت: یکی از مهمترین واقعیتهایی که در این دوره پررنگتر از گذشته خود را نشان داد، وابستگی کشور در تأمین بخشی از کالاهای اساسی و نهادههای کشاورزی است؛ وابستگیای که در شرایط بحران میتواند مستقیماً امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از نیاز کشور در حوزه دانههای روغنی، ذرت و نهادههای دامی از مسیر واردات تأمین میشود، افزود: هرچند طی سالهای گذشته اقدامات و برنامههایی برای افزایش تولید داخلی دنبال شده، اما همچنان با «خودکفایی پایدار» فاصله قابل توجهی داریم. رخدادهای اخیر نشان داد اگر قرار است کشور در برابر شوکهای خارجی و فشارهای اقتصادی تابآور باشد، باید امنیت غذایی را با نگاه راهبردی و بلندمدت و با محوریت کشاورزی دانشبنیان دنبال کند.
خودکفایی صرفاً با افزایش سطح زیر کشت محقق نمیشود
این کارشناس اقتصاد کشاورزی با تأکید بر اینکه توسعه تولید نباید به معنای گسترش صرف سطح زیر کشت تلقی شود، تصریح کرد: مسئله اصلی، ارتقای بهرهوری و اقتصادیکردن تولید است. باید با تکیه بر فناوری و دانش، بذرها و ارقامی توسعه یابد که با اقلیم ایران، محدودیت منابع آب و ویژگیهای خاک کشور سازگار باشد و در عین حال برای کشاورز سودآور باشد. اگر تولید یک محصول توجیه اقتصادی نداشته باشد، طبیعی است که کشاورز انگیزهای برای تداوم یا توسعه کشت آن نخواهد داشت و سیاستهای حمایتی نیز به نتیجه پایدار نمیرسد.
بحران آب ضرورت حرکت به سمت فناوریهای نوین و بذرهای مقاوم
آقایا با اشاره به محدودیت منابع آبی کشور ادامه داد: ایران در نقطهای قرار گرفته که دیگر نمیتوان با روشهای سنتی کشاورزی، پاسخگوی نیازهای آینده بود. بخش وسیعی از اراضی کشور با محدودیت آب و تنشهای محیطی مواجهاند و همین واقعیت، ضرورت گذار به فناوریهای نوین کشاورزی را دوچندان میکند. در چنین شرایطی، توسعه بذرهای مقاوم به تنشهای محیطی، کاهش مصرف آب، اصلاح ژنتیکی، بهکارگیری فناوریهای زیستی و مدیریت علمی نهادهها از اولویتهای غیرقابل چشمپوشی است.
وی افزود: در برخی مناطق از جمله خوزستان ظرفیتهایی برای توسعه کشت محصولاتی مانند سویا وجود دارد، اما حتی در این مناطق نیز بدون استفاده از دانش روز، فناوری و الگوهای بهرهور تولید نمیتوان به پایداری اقتصادی رسید. هرچند اقداماتی در حوزه اصلاح بذر و تحقیقات کاربردی آغاز شده و گروههایی در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی روی این موضوع کار میکنند، اما این مسیر به زمان، سرمایهگذاری هدفمند و استمرار حمایتها نیاز دارد.
مشاور سابق وزیر جهاد کشاورزی با تأکید بر اینکه توسعه فناوری در کشاورزی پروژهای کوتاهمدت و مقطعی نیست، خاطرنشان کرد: تولید بذرهای جدید و سازگار با شرایط اقلیمی کشور فرآیندی چندساله، تخصصی و پیچیده است؛ فرآیندی که به آزمایشهای گسترده، تحقیقات میدانی، تقویت زیرساختهای علمی و ارتباط نزدیکتر میان مراکز تحقیقاتی، دانشگاهها و بخش تولید نیاز دارد؛ بنابراین نباید انتظار داشت در مدت کوتاه همه چالشها برطرف شود، اما اگر این مسیر با جدیت و پیوستگی دنبال شود، دستاوردهای آن در سالهای آینده میتواند امنیت غذایی کشور را تقویت و پایداری تولید داخلی را تضمین کند.
انتهای پیام/
