«انزوا» دشمن سلامت روان در دوران بحران/ نخستین کانون حمایتی چه نقشی دارد؟
رقیه نوریپور لیاولی عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین با توجه به شرایط فعلی و جنگی کشور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا در توصیههایی به افراد خانواده اظهار کرد: در شرایطی که تنشهای بینالمللی و وقوع جنگ، فضایی از اضطراب و عدم قطعیت را بر جامعه حاکم میسازد، نقش خانواده به عنوان نخستین و مهمترین کانون حمایتی، بیش از پیش برجسته میشود.
توصیههایی کاربردی برای تمامی اعضای خانواده در دوران جنگ
وی با ارائه توصیههایی کاربردی برای تمامی اعضای خانواده به منظور حفظ انسجام، تابآوری و سلامت روان جامعه در این دوران حساس و«تقویت بنیانهای درونی» بیان کرد: در دل هر بحران، نقاط اتکایی وجود دارند که با تمرکز بر آنها میتوانیم از تلاطمات بیرونی در امان بمانیم. این توصیهها، شالودهای برای ایجاد چنین نقاط اتکایی در درون خانواده هستند.
نوریپور با تأکید بر «تمرکز بر دایره کنترل» ادامه داد: اضطراب، اغلب زمانی اوج میگیرد که ذهن درگیر مسائلی میشود که از حیطه اختیار ما خارج است؛ اخباری که دائماً در حال تغییرند، شایعاتی که منبع روشنی ندارند، یا پیشبینیهای مبهم از آینده. برای حفظ انسجام فکری و روانی، لازم است تمرکز خود را بر آنچه میتوانیم کنترل و معطوف کنیم.
به گفته عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، ایجاد و حفظ روتین روزانه با زمانهای ثابت برای وعدههای غذایی، خواب کافی، فعالیتهای بدنی منظم و برنامهریزی مشخص برای کار یا تحصیل، یکی از مهمترین راهکارها برای حفظ انسجام فکری و روانی است. این روتینها، لنگرگاههایی در دریای متلاطم اخبار و شایعات هستند.
مدیریت مصرف اخبار با دو بار در روز
وی بر مصرف «مدیریت مصرف اخبار» تأکید کرد و افزود: پیگیری لحظهبهلحظه اخبار نه تنها کمکی به درک بهتر اوضاع نمیکند، بلکه استرس را به طور تصاعدی افزایش میدهد. پیشنهاد میشود محدودیتهایی برای دریافت اخبار اعمال شود؛ به عنوان مثال، دو بار در روز، هر بار به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه، برای مرور اخبار کافی است. مهمتر از آن، انتخاب منابع معتبر و قابل اعتماد است. در حضور کودکان و نوجوانان، باید از پخش اخبار تنشزا یا تصاویر دلخراش جداً خودداری کرد تا از شکلگیری اضطراب و ترس در آنها جلوگیری شود.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، «تقویت حمایت اجتماعی» را در این روزها را یادآور شد و گفت: در دوران بحران، انزوا دشمن سلامت روان است. ارتباط فعال با خانواده، دوستان و همسایگان، حس تعلق و امنیت را تقویت میکند. صحبت کردن و شنیدن صدای افراد آشنا به طور قابل توجهی سطح اضطراب را کاهش میدهد. این ارتباطات میتواند از طریق تماس تلفنی، پیامرسانها یا دیدارهای کوتاه و ایمن صورت گیرد.
نوریپور با توصیه به «مبارزه با شایعات با اطلاعات درست» اضافه کرد: شایعات، مانند ویروس در فضای عدم قطعیت تکثیر میشوند و اضطراب را دامن میزنند. اگر خبری باعث نگرانی شد، نخستین گام بررسی منبع خبر است. به جای تأیید گرفتن از افراد دیگر (که خود میتواند باعث گسترش اضطراب شود)، بهتر است با یک فرد معتمد درباره آن موضوع صحبت شود تا ضمن دریافت اطلاعات صحیح، احساس تنهایی و نگرانی نیز کاهش یابد.
سلامت روان و جسم ارتباطی تنگاتنگ دارند
عضو هیئت علمی گروه مشاوره بر «مراقبت از سلامت جسمانی» تأکید و بیان کرد: سلامت روان و جسم، ارتباطی تنگاتنگ دارند. توجه به نیازهای اساسی بدن، مانند خواب کافی (۷ تا ۸ ساعت در شب)، محدود کردن مصرف کافئین -که میتواند اضطراب را تشدید کند- و داشتن فعالیت بدنی منظم به طور چشمگیری به کاهش استرس و افزایش توانایی مقابله با فشارهای روانی کمک میکند.
وی در توصیههای ویژه برای پدران و مادران به عنوان «سنگربانان آرامش خانه» تشریح کرد: پدران و مادران، نقش حیاتی در ایجاد فضایی امن و حمایتی برای خانواده ایفا میکنند و رویکرد آنها در مواجهه با بحران، مستقیماً بر روان فرزندانشان تأثیر میگذارد.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین با تأکید بر ایجاد «پناهگاه روانی» در خانه گفت: خانه باید فضایی باشد که کودکان و نوجوانان احساس کنند هیجاناتشان شنیده میشود، مورد قضاوت قرار نمیگیرند و ترسهایشان پنهان نمیماند. والدین باید با گوش دادن فعال و همدلانه، فضایی امن برای ابراز احساسات فراهم کنند. این حس امنیت، به فرزندان کمک میکند تا در مواجهه با دنیایبیرون، احساس استحکام بیشتری داشته باشند.
کنترل و ابراز مناسب هیجانات توسط والدین، نخستین گام در آرامش فرزندان
نوریپور با اشاره به «مدیریت هیجانی والدین» افزود: کودکان به ویژه در سنین پایینتر از رفتار والدین الگوبرداری میکنند. اگر والدین نتوانند اضطراب و هیجانات خود را به شیوهای سالم مدیریت کنند، این اضطراب به شکلی تشدید شده در فرزندانشان منعکس خواهد شد؛ بنابراین، کنترل و ابراز مناسب هیجانات توسط والدین، نخستین گام در جهت آرامشبخشی به فرزندان است.
وی با توصیه به گفتوگوی «اطمینانبخش و واقعی» با کودکان ادامه داد: در مواجهه با نگرانیهای کودکان، انکار کامل موقعیت یا ارائه اطلاعاتی که موجب ترس شدید آنها شود، هر دو مضر هستند. رویکرد بهینه، ترکیبی از واقعبینی و اطمینانبخشی است. جملاتی مانند «در دنیا گاهی خبرهای ناراحتکننده میشنویم. آدمهای بزرگی هستند که مسئولیت رسیدگی به این چیزها را دارند. وظیفه ما این است که از هم مراقبت کنیم و برنامه روزانهمون رو ادامه بدیم»، میتواند تعادل مناسبی بین آگاهی و امنیت ایجاد کند.
حفظ حداقلهایی از شادی و نشاط
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین بر «حفظ حداقلهایی از شادی و نشاط» تأکید و بیان کرد: شرایط بحرانی نباید به معنای حذف کامل شادی از زندگی باشد. انجام بازیهای خانوادگی، تماشای فیلمهای کمدی و فعالیتهای مشترک مانند آشپزی، باغبانی یا پخت کیک نه تنها با شرایط موجود تناقضی ندارد؛ بلکه به شدت به حفظ سلامت روان و تقویت روحیه خانواده کمک میکند، این لحظات شاد، مانند جرقههای نور در تاریکی، امید را زنده نگه میدارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به «استفاده از روشهای کمککننده برای کاهش اضطراب» گفت: والدین میتوانند از تکنیکهای ساده و مؤثری مانند تنفس دیافراگمی، پیادهروی، مکالمه آرام با شریک زندگی، ثبت احساسات در دفترچه و ... برای مدیریت اضطراب خود و فرزندانشان استفاده کنند.
نوریپور «برگزاری جلسات کوتاه خانوادگی» را مؤثر دانست و افزود: برگزاری جلسات کوتاه خانوادگی هر دو یا سه روز یک بار به منظور حفظ انسجام و ارتباط مؤثر در خانواده، بسیار مفید است. در این جلسات، هر فرد میتواند احساسات خود را بیان کند، آنچه به آرامش او کمک میکند را به اشتراک بگذارد و نقشها و وظایف سادهای برای روزهای آینده تعریف شود. این جلسات، حس همکاری و درک متقابل را تقویت میکنند.
توصیههای ویژه برای فرزندان و نوجوانان
وی در توصیههای ویژه برای فرزندان و نوجوانان به عنوان همراهان همدل خانواده تشریح کرد: فرزندان و نوجوانان نیز در این شرایط، نقشی فعال در حفظ سلامت روان خانواده ایفا میکنند و درک وظایف و چگونگی مشارکت آنها به ایجاد فضایی حمایتی و همدلانه کمک میکند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه با تأکید بر عدم تحمیل فشار هیجانی بر والدین از سوی فرزندان گفت: نوجوانان به ویژه در دوران بلوغ، ممکن است مضطرب باشند. به جای بروز این اضطراب از طریق پرخاشگری، انزوا یا رفتارهای تکانشی، بهتر است مستقیماً نگرانیهای خود را با والدین در میان بگذارند. جملاتی مانند: «امروز ذهنم مشغول بود، میشه دربارهاش صحبت کنیم؟» میتواند آغازگر گفتگویی سازنده باشد.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی قزوین با اشاره به «مشارکت فرزندان در کارهای خانه» بیان کرد: کمک به والدین در انجام وظایف خانه نه تنها بار مسئولیت را از دوش آنها برمیدارد؛ بلکه به والدین حس امنیت و همیاری میدهد. برای خود نوجوان نیز این مشارکت حس کنترل بر محیط اطراف و ارزشمندی را ایجاد میکند که در شرایط عدم قطعیت، بسیار مهم است.
حمایت عاطفی از خواهر و برادران کوچکتر
وی بر «حمایت عاطفی از خواهر و برادران کوچکتر» توسط فرزندان تأکید کرد و گفت: کودکان کوچکتر، در مواجهه با نگرانیهای بزرگترها، احساس ناامنی میکنند. حمایت عاطفی از سوی خواهر و برادران بزرگتر، بازی کردن با آنها و اطمینان دادن به اینکه والدین حواسشان به آنهاست، میتواند به کاهش ترس و اضطراب کودکان کوچکتر کمک شایانی کند. نگاه و رفتار برادر یا خواهر بزرگتر، برای آنها منبع جهتگیری و امنیت است.
نوریپور توصیه کرد: در دوران جنگ و تنش، خانواده ایرانی با تکیه بر ایمان، فرهنگ غنی و پیوندهای عمیق عاطفی خود، میتواند به الگویی از تابآوری و استقامت تبدیل شود. با رعایت این توصیهها، نه تنها سلامت روان اعضای خانواده حفظ خواهد شد؛ بلکه بنیانهای جامعه نیز در برابر فشارهای بیرونی مستحکمتر میشود. یادمان باشد که در دل هر سختی، فرصتی برای رشد، همدلی و اثبات قدرت عشق و انسانیت نهفته است.
انتهای پیام/
