تمایل پشه‌ها به خون انسان در حال افزایش است

به گزارش «سای‌تک‌دیلی» (SciTechDaily)، در امتداد سواحل برزیل، جنگل اطلس تنوع زیستی چشمگیری را در یک نوار باریک و در حال کوچک شدن از زیستگاه‌ها جای داده است؛ جایی که پرندگان، دوزیستان، خزندگان، پستانداران و ماهی‌هایی زندگی می‌کنند که در هیچ نقطه دیگری از جهان یافت نمی‌شوند.

اما با گسترش توسعه انسانی و باقی ماندن تنها حدود یک‌سوم از مساحت اولیه این جنگل، بسیاری از جانوران [از زیستگاه‌های خود] رانده می‌شوند یا جمعیت آنها به شدت کاهش می‌یابد.

پژوهشی جدید که در نشریه Frontiers in Ecology and Evolution منتشرشده، نشان می‌دهد پشه‌هایی که در بقایای این جنگل‌ها زندگی می‌کنند، ممکن است برای جبران این وضعیت، بیشتر از میزبانی تغذیه کنند که یافتن آن آسان‌تر است: انسان.

دکتر «جرونیمو آلنکار»، نویسنده ارشد این پژوهش و زیست‌شناس مؤسسه اسوالدو کروز در ریودوژانیرو، می‌گوید: «در اینجا نشان می‌دهیم که گونه‌های پشه‌ای که در بقایای جنگل اطلس به دام انداختیم، ترجیح آشکاری برای تغذیه از انسان دارند».

دکتر «سرجیو ماچادو»، نویسنده همکار و پژوهشگر میکروب‌شناسی و ایمنی‌شناسی در دانشگاه فدرال ریودوژانیرو، می‌افزاید: «این موضوع بسیار حیاتی است؛ زیرا در محیطی مانند جنگل اطلس که تنوع بالایی از میزبان‌های مهره‌دار بالقوه وجود دارد، ترجیح انسان می‌تواند خطر انتقال عوامل بیماری‌زا را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد».

انسان در اولویت

برای مشخص کردن اینکه پشه‌ها واقعا از چه چیزی تغذیه کرده‌اند، پژوهشگران تله‌های نوری را در دو منطقه حفاظت شده در ایالت ریودوژانیرو نصب کردند: منطقه حفاظت شده «سیتیو رکانتو» و ذخیره‌گاه بوم‌شناختی رودخانه «گواپیاچو». در آزمایشگاه، آنها بر روی پشه‌های ماده‌ای تمرکز کردند که به وضوح از خون تغذیه کرده بودند، سپس DNA موجود در خون را استخراج کرده و یک ژن مهره‌داران را که به‌عنوان «بارکد» استفاده می‌شود، توالی‌یابی کردند. تطبیق این بارکد‌ها با یک پایگاه داده مرجع به آنها امکان داد آخرین وعده غذایی پشه را شناسایی کنند.

در مجموع، پژوهشگران ۱۷۱۴ پشه از ۵۲ گونه مختلف جمع‌آوری کردند که ۱۴۵ مورد از آنها پشه‌های ماده‌ای بودند که از خون تغذیه کرده بودند. آنها توانستند منبع ۲۴ وعده خونی را مشخص کنند که بیشتر آنها به انسان مربوط می‌شد: ۱۸ مورد انسانی، در کنار یک دوزیست، شش پرنده، یک سگ‌سان و یک موش. چند پشه از بیش از یک میزبان تغذیه کرده بودند؛ از جمله Cq. venezuelensis با خون دوزیست و انسان، و Cq. fasciolata با وعده‌های ترکیبی که در یک مورد شامل جوند‌ه و پرنده و در موردی دیگر شامل پرنده و انسان بود.

پژوهشگران فرض کردند که عوامل متعددی می‌توانند در این ترجیح نقش داشته باشند. آلنکار می‌گوید: «رفتار پشه‌ها پیچیده است. اگرچه برخی گونه‌ها ممکن است ترجیحات ذاتی داشته باشند؛ اما در دسترس بودن و نزدیکی میزبان‌ها عوامل بسیار تأثیرگذاری هستند».

گسترش بیماری

با ادامه جنگل‌زدایی در جنگل اطلس و پیشروی انسان به مناطق پیش‌تر جنگلی، بسیاری از گیاهان و جانوران ناپدید می‌شوند. در نتیجه، پشه‌ها عادات و زیستگاه‌های خود را تغییر داده و به انسان نزدیک‌تر می‌شوند. ماچادو توضیح می‌دهد: «با کاهش گزینه‌های طبیعی، پشه‌ها مجبور می‌شوند به دنبال منابع خونی جدید و جایگزین بگردند. آنها به علت سهولت دسترسی، بیشتر از انسان تغذیه می‌کنند؛ زیرا ما فراوان‌ترین میزبان در این مناطق هستیم».

نیش پشه‌ها تنها باعث خارش نمی‌شود. در مناطق مورد مطالعه، پشه‌ها ناقل ویروس‌های متعددی از جمله تب زرد، دنگی، زیکا، مایارو، سابیا و چیکونگونیا هستند که باعث بیماری‌هایی می‌شوند که سلامت انسان را به شدت تهدید می‌کنند و می‌توانند پیامد‌های بلندمدت نامطلوبی داشته باشند.

به گفته پژوهشگران، بررسی رفتار جست‌وجوی غذا در پشه‌ها برای درک پویایی‌های بوم‌شناختی و همه‌گیرشناختی عوامل بیماری‌زا ضروری است.

نرخ نسبتا پایین پشه‌های خون خورده (کمی کمتر از ۷ درصد) و همچنین درصد پایین مواردی که در آنها امکان شناسایی منبع خون وجود داشت (حدود ۳۸ درصد) نشان‌دهنده نیاز به مطالعات جامع‌تر با داده‌های غنی‌تر است. این مطالعات باید از روش‌هایی استفاده کنند که برای شناسایی وعده‌های خونی ترکیبی مناسب‌تر باشد.

با این حال، همین مطالعه نیز می‌تواند به تدوین سیاست‌ها و راهبرد‌های موثرتر برای کنترل پشه‌های ناقل بیماری و کمک به پیش‌بینی و پیشگیری از شیوع‌های آینده کمک کند. ماچادو می‌گوید: «دانستن اینکه پشه‌های یک منطقه ترجیح قوی به انسان دارند، هشداری درباره خطر انتقال بیماری است».

آلنکار در پایان می‌گوید: «این آگاهی امکان پایش هدفمند و اقدامات پیشگیرانه را فراهم می‌کند و در بلندمدت می‌تواند به راهبرد‌های کنترلی منجر شود که تعادل اکوسیستم را در نظر می‌گیرند».