«کریسپر کَس-۹» (CRISPR-Cas9) چیست؟

این سیستم در ابتدا توسط باکتری‌ها به‌عنوان یک سیستم ایمنی در برابر ویروس‌ها کشف شد، اما اکنون به ابزاری تبدیل شده است که می‌توان از آن برای اصلاح جهش‌های ژنتیکی که عامل بیماری‌های مختلف هستند، استفاده کرد.

این ابزار از دو بخش اصلی تشکیل شده است: اول، یک رشته RNA راهنما  که وظیفه شناسایی بخش دقیقی از DNA که قرار است تغییر کند را بر عهده دارد. دوم، آنزیم کَس۹ (Cas۹) که مثل یک «قیچی مولکولی» عمل می‌کند. وقتی RNA راهنما، هدف مورد نظر را روی رشته DNA پیدا کرد، به آن متصل می‌شود و آنزیم کَس۹ در همان محل، دو رشته DNA را برش می‌دهد.

پس از ایجاد برش توسط قیچی مولکولی، فرآیند ترمیم طبیعی سلول فعال می‌شود. دانشمندان از همین مکانیسم طبیعی استفاده می‌کنند؛ آنها می‌توانند با جایگزینی بخش بریده شده با یک توالی DNA جدید و سالم، یا با غیرفعال کردن یک ژنِ آسیب‌دیده، عملاً اطلاعات ژنتیکی را ویرایش کنند. این فرآیند شباهت زیادی به قابلیت «ویرایش متن» در نرم‌افزار‌های کامپیوتری دارد که می‌توان بخشی از آن را حذف، جایگزین یا اصلاح کرد.

دقت و کارایی این روش باعث شده است که کریسپر در مقایسه با روش‌های قدیمیِ مهندسی ژنتیک، بسیار ارزان‌تر، سریع‌تر و دقیق‌تر باشد. به همین دلیل، دانشمندان در حال تحقیق بر روی آن برای درمان بیماری‌های ژنتیکی سخت مانند کم‌خونی داسی‌شکل، برخی سرطان‌ها و بیماری‌های ارثی هستند. همچنین، این فناوری می‌تواند در کشاورزی برای تولید محصولاتی مقاوم‌تر در برابر آفات و خشکسالی به کار گرفته شود.

با وجود این، استفاده از کریسپر-کَس۹ مسائل اخلاقی پیچیده‌ای را نیز به همراه دارد. مهم‌ترین چالش، بحث اصلاح ژن‌های سلول‌های جنسی (تخمک، اسپرم یا جنین) است؛ زیرا تغییرات ایجاد شده در این سلول‌ها به نسل‌های آینده منتقل می‌شوند. به دلیل همین پیچیدگی‌ها، جامعه علمی بر سر مدیریت دقیق و نظارت‌های سختگیرانه بر نحوه استفاده از این فناوری تأکید دارد تا از خطرات احتمالی تغییرات غیرقابل‌برگشت در میراث ژنتیکی انسان جلوگیری شود.