کاهش ناترازی بنزین با توسعه تولید و فناوری ایرانی؛ از اصلاح قیمت و مصرف تا جهش فناورانه

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، با اجرای نرخ جدید بنزین، تمامی نگاه‌ها به تاثیرات این تغییر بر مصرف و تولید بنزین در کشور معطوف شده است. افزایش قیمت‌ها، به منظور کاهش مصرف و اصلاح الگوی مصرف انرژی در کشور انجام شده، اما چالش ناترازی بنزین همچنان به قوت خود باقی است. این تغییر قیمت‌ها در کنار ضرورت ایجاد تغییرات ساختاری، خود نقطه‌ای است که می‌تواند آغازگر تحولات مثبت در مدیریت مصرف و تولید باشد.

روند مصرف بنزین پس از اجرای نرخ جدید

با آغاز اجرای نرخ جدید بنزین، تقاضای مصرف این سوخت با تغییراتی همراه شده است. گزارشات اولیه نشان‌دهنده کاهش نسبی مصرف در بازه ابتدایی پس از افزایش قیمت هاست. افرادی که به دنبال کاهش هزینه‌ها هستند، در کوتاه‌مدت متوجه اثرگذاری مستقیم قیمت‌ها بر مصرف شده‌اند. اما بررسی‌های دقیق‌تر نیازمند زمان بیشتری است تا تاثیر سیاست‌های جدید به‌صورت بلندمدت بر میزان مصرف مشخص شود. این کاهش اولیه نشان‌دهنده ظرفیت بالقوه‌ای است که در اصلاح الگوی مصرف نهفته است و می‌تواند نقطه اتکای تلاش‌ها برای مدیریت صحیح منابع انرژی باشد.

سیاست‌های کاهش ناترازی؛ از اصلاح ساختارها تا فرهنگ‌سازی

کاهش ناترازی بنزین نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات است که باید به صورت هماهنگ به اجرا درآیند. یکی از راه‌های اصلی، اصلاح ساختار صنعت پالایش و افزایش بهره‌وری تولید است. بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در پالایشگاه‌ها و کاهش اتلاف انرژی می‌تواند تولید را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. همچنین، ارتقای کیفیت بنزین تولیدی و مطابقت آن با استانداردهای جهانی، نه تنها به افزایش صادرات بلکه به کاهش مصرف داخلی نیز کمک می‌کند.

از سوی دیگر، فرهنگ‌سازی مصرف بهینه انرژی از طریق آموزش و تبلیغات می‌تواند در کاهش مصرف بی‌رویه مؤثر باشد. اطلاع‌رسانی درباره هزینه‌های واقعی مصرف بالای سوخت و معرفی مزایای اقتصادی و محیط‌زیستی سبک‌های زندگی پایدار، می‌تواند به تغییر تدریجی الگوهای مصرف منجر شود. اجرای دقیق و مؤثر سیاست‌های مالی و مالیاتی نیز باید به نحوی باشد که تشویق به مصرف کم و بهینه انجام شود.

بهره‌گیری از فناوری‌های نوین؛ کلید بهینه‌سازی مصرف

فناوری‌های نوین می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در بهینه‌سازی مصرف بنزین ایفا کنند. توسعه و استفاده از خودروهای هیبریدی و برقی، تولید موتورهای کم‌مصرف و سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی کارآمد از جمله راه‌هاست. این فناوری‌ها می‌توانند هزینه‌های مصرف را کاهش و عملکرد زیست‌محیطی را بهبود بخشند. در این مسیر، حمایت و سرمایه‌گذاری دولتی می‌تواند به تسریع و گسترش این فناوری‌ها کمک کند.

ظرفیت‌های داخلی و نقش فعالان صنعت در مدیریت ناترازی

یکی از مزیت‌های مهم کشور در مقابله با ناترازی بنزین، توانمندی بالای فعالان داخلی در حوزه انرژی، پالایش و توزیع سوخت است. ایران در دهه‌های اخیر به‌واسطه سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در صنعت پالایشگاهی و حضور متخصصان باتجربه، توانسته ظرفیت‌های فنی و مهندسی قابل توجهی را ایجاد کند. اکنون بیش از ۱۰ پالایشگاه بزرگ کشور، با اتکا به نیروهای متخصص داخلی، بخش عمده‌ای از بنزین مورد نیاز را تولید می‌کنند و حتی در برخی بخش‌ها به فناوری‌های بومی‌شده دست یافته‌اند.

با وجود مشکلات ناشی از فرسودگی تجهیزات در برخی واحدها، تلاش برای افزایش راندمان پالایشگاه‌ها و کاهش اتلاف مواد اولیه با استفاده از دانش فنی داخلی در حال گسترش است. اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی در پالایشگاه‌هایی مانند ستاره خلیج فارس و اراک نشان داده که استفاده از فناوری‌های ایرانی‌سازی‌شده می‌تواند ظرفیت تولید بنزین را به‌شکل پایدار افزایش دهد. این اقدام‌ها علاوه بر افزایش عرضه، به کاهش فشار بر واردات و تعادل‌بخشی در بازار سوخت منجر می‌شود.

در کنار رشد فنی، نقش مدیریت هوشمند و تصمیم‌گیری یکپارچه نیز بسیار تعیین‌کننده است. مدیریت کارآمد ذخایر استراتژیک، اصلاح نظام توزیع سوخت، بهره‌گیری از داده‌های مصرف در طراحی سیاست‌های قیمتی و کنترل قاچاق سوخت از مهم‌ترین ابزارهایی است که در چارچوب هماهنگی میان وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و نهادهای نظارتی دنبال می‌شود. این همکاری میان دستگاهی از هدررفت سوخت جلوگیری کرده و استفاده هدفمند از منابع را افزایش می‌دهد.

فعالان بخش خصوصی نیز نقشی مکمل ایفا می‌کنند. با سرمایه‌گذاری در حوزه حمل‌ونقل و فناوری‌های سوخت جایگزین همچون CNG، LPG و خودروهای دومنظوره، بخش خصوصی می‌تواند بار مصرف بنزین را کاهش دهد. ایجاد انگیزه برای تولید خودروهای کم‌مصرف در داخل و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی نیز از جمله راهکارهایی است که با اتکا به ظرفیت‌های ملی قابل تحقق است.

در مجموع، توان بالای داخلی در تولید، پالایش و مدیریت زنجیره توزیع سوخت در کنار بهبود سیاست‌گذاری و حمایت از فعالان صنعتی، مسیر کاهش ناترازی بنزین را روشن کرده است. استمرار این رویکرد می‌تواند ضمن تضمین امنیت انرژی کشور، تکیه بر توان ملی را به یک مزیت پایدار اقتصادی تبدیل کند.

توجه به ظرفیت‌های داخلی برای مهار مصرف و افزایش تولید

حمید رضا صالحی دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته و نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، گفت: به‌طور طبیعی، تغییر نرخ‌ها در کوتاه‌مدت اثر بازدارنده‌ای بر مصرف دارد و این را در داده‌های اولیه هم می‌بینیم. اما باید توجه داشت که این تأثیر موقتی است، مگر اینکه در کنار اصلاح قیمت، سیاست‌های مکملی برای اصلاح ساختار مصرف و تولید در نظر گرفته شود. واقعیت این است که مصرف بنزین در کشور ما بالاست؛ بخشی به دلیل ناکارآمدی ناوگان حمل‌ونقل و بخشی هم به علت ارزان بودن تاریخی انرژی نسبت به توان تولید داخلی. اگر اصلاحات تنها محدود به قیمت باشد، پس از مدتی الگوی مصرف به وضعیت قبلی برمی‌گردد. 

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته، گفت: ما در داخل کشور ظرفیت‌های ارزشمندی داریم که گاهی کمتر به آنها توجه می‌شود. امروز در حوزه پالایش و توزیع سوخت، توان فنی قابل توجهی وجود دارد و پروژه‌های بهینه‌سازی در پالایشگاه‌های بزرگ کشور نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است. در کنار این، باید نقش بخش خصوصی در گسترش فناوری‌های نوین مانند خودرو‌های گازسوز، هیبریدی و برقی جدی گرفته شود. همچنین نیازمند سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی هستیم. اگر این اصلاحات ساختاری با سیاست‌های مدیریتی مؤثر ترکیب شود، می‌توانیم ناترازی فعلی را به‌طور پایدار کاهش دهیم.

کارشناس ارشد انرژی، گفت: تغییر نرخ بنزین با هدف اصلاح الگوی مصرف و کاهش فشار بر بودجه ملی صورت گرفته است. انتظار می‌رود با گذشت زمان و تثبیت شرایط، روند مصرف نسبت به گذشته منطقی‌تر شود.

وی افزود: آمارهای اولیه نشان می‌دهد در روزهای نخست پس از اجرای نرخ جدید، مصرف بنزین کاهش محسوسی داشته و الگوی تقاضا به‌ویژه در شهرهای بزرگ تغییر کرده است. روند مصرف پس از مرحله تثبیت قیمت‌ها نیازمند بررسی چندماهه است تا اثر واقعی سیاست‌ها بر ناترازی مشخص شود.

نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران، تصریح کرد: کاهش ناترازی بنزین صرفاً با افزایش قیمت ممکن نیست؛ بلکه باید هم‌زمان، تولید را افزایش داد و مصرف را هدفمند کرد. اگر بخش تولید و پالایش بتواند با فناوری‌های جدید ارتقا یابد، ظرفیت عرضه پایدار افزایش خواهد یافت.

وی تاکید کرد: توسعه ظرفیت پالایشگاهی کشور و کاهش تلفات در فرایند تولید از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند فاصله میان تولید و مصرف را کاهش دهد. به گفته او، پروژه‌های نوسازی در پالایشگاه‌های ستاره خلیج فارس، اراک و آبادان نمونه‌ای از تلاش‌های داخلی برای افزایش بهره‌وری و تولید سوخت با استاندارد بالاتر است.

نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران،اظهار کرد: توان داخلی در حوزه مهندسی و بهره‌برداری پالایشگاه‌ها به سطحی رسیده که می‌توان بدون وابستگی خارجی بسیاری از خطوط تولید و تجهیزات حیاتی را طراحی و اجرا کرد. همین توان بومی می‌تواند پایه‌ای برای کاهش ناترازی بنزین در کشور باشد.

وی تاکید کرد: بخش خصوصی هم می‌تواند نقشی کلیدی ایفا کند. سرمایه‌گذاری در تولید خودروهای کم‌مصرف، گسترش استفاده از سوخت‌های جایگزین نظیر CNG و توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی از جمله اقداماتی است که بار مصرف بنزین را کاهش می‌دهد.

صالحی گفت: برای مدیریت مؤثر ناترازی بنزین، باید علاوه بر افزایش تولید، کنترل دقیق بر نظام توزیع و جلوگیری از قاچاق سوخت صورت گیرد. بهره‌گیری از داده‌های هوشمند و مدیریت دیجیتال سامانه‌های توزیع، نقش مهمی در این زمینه خواهد داشت.

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته، خاطرنشان کرد: هماهنگی نزدیک میان وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش و نهادهای نظارتی، زمینه‌ای برای جلوگیری از اتلاف منابع فراهم آورده است. مدیریت متمرکز، اصلاح فرایندهای لجستیکی و نظارت بر حمل‌ونقل سوخت از جمله سیاست‌های موفق در کاهش ناترازی محسوب می‌شود.

کارشناس ارشد حوزه انرژی تصریح کرد: کاهش ناترازی بنزین ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که تنها با هم‌افزایی میان سیاست‌گذاری هوشمند، توان داخلی و فرهنگ‌سازی عمومی به نتیجه می‌رسد. وقتی تولید افزایش یابد و مصرف سامان بگیرد، ارز ملی نیز از فشار تورمی ناشی از واردات سوخت رها خواهد شد.