«شوش»؛ چهارصد هکتار تاریخ زنده/ از مرمت مداوم «آپادانا» تا کشف ردپای ۶۲۰۰ سال قبل از میلاد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، محوطه میراث جهانی شوش با وسعتی نزدیک به ۴۰۰ هکتار، مجموعهای چندلایه از تاریخ ایران از هزارههای پیش از میلاد تا دوره اسلامی را در خود جای داده است؛ از کاخ آپادانا و شهر شاهی (تراشه بزرگ) گرفته تا کاخ اردشیر هخامنشی، تپه اکروپل، موزه و باغموزه شوش. این گستردگی تاریخی، شوش را به یکی از پیچیدهترین و مهمترین سایتهای میراث جهانی کشور تبدیل کرده است.
مرمت و حفاظت؛ کارگاهی که تعطیل نمیشود
علی بویری، سرپرست پایگاه میراث جهانی شوش با تأکید بر نقش رسانهها در پاسداشت میراث فرهنگی میگوید: بدون شک رسانه نقش بسیار مؤثری در اطلاعرسانی، شناساندن و حفاظت از میراث فرهنگی ایران دارد. در سالهای اخیر، تمامی پایگاههای مرمت، حفاظت و ساماندهی محوطه میراث جهانی شوش فعال بودهاند.
به گفته او، هر بخش از محوطه دارای کارگاه مستقل مرمت است:
• کاخ آپادانا با حضور ناظر، کارشناسان، استادکاران و نیروهای اجرایی
• کاخ اردشیر هخامنشی با کارگاهی مجزا برای اقدامات حفاظتی
• باغموزه و موزه شوش بهعنوان یک سایتموزه فعال
• آزمایشگاه مرمت آثار و مخازن در مجاورت محوطه
• تراشه بزرگ شهر شاهی (شهر پانزدهم) با کارگاه فعال ساماندهی و حفاظت
بویری اضافه میکند: برای پایش محوطه، جدول زمانبندی مشخص داریم. هر اثر شاخص یک کارشناس ناظر دارد که بهطور منظم وضعیت بنا را پایش میکند تا آسیبشناسی و برنامهریزی حفاظتی دقیق انجام شود.
روشنایی آپادانا و اصلاح مسیرهای گردشگری
سرپرست پایگاه میراث جهانی شوش از برنامههای پیشرو نیز خبر میدهد: در آینده نزدیک، ساماندهی جداره عرصه جلوهگاه غربی کاخ آپادانا و اجرای طرح روشنایی آن در دستور کار قرار دارد. اصلاح و ساماندهی مسیرهای گردشگری نیز بهصورت مداوم انجام میشود.
کاوشهایی که تاریخ شوش را عقب برد
بخش مهمی از تحولات اخیر شوش به کاوشهای تپه اکروپل بازمیگردد.
احمدزاده، مسئول پژوهشی پایگاه میراث جهانی شوش دراینباره میگوید:باستانشناسان فرانسوی که بیش از یک قرن در شوش کاوش کرده بودند، قدیمیترین دوره استقرار را ۴۲۰۰ سال پیش از میلاد میدانستند و این عدد تا قرنها مورد تأیید بود.
اما بررسی دوباره مخازن و قطعات سفالی، مسیر پژوهش را تغییر داد: در جریان ساماندهی انبارها، به سفالهایی برخوردیم که تاریخ آنها بسیار قدیمیتر بود و در منابع فرانسوی هم ناشناخته مانده بودند. با تطبیق این یافتهها با آثار موجود در موزه لوور، مشخص شد برخی قطعات به ۶۲۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردند.
به گفته احمدزاده، کاوشهای آزمایشی نشان داد لایهای که پیشتر «خاک بکر» تصور میشد، درواقع رسوبی ناشی از طغیان رودخانه بوده است: همین موضوع باعث شده باستانشناسان اولیه نتوانند لایههای نخستین استقرار را شناسایی کنند. ما با کاوش عمیقتر، به آثاری از حدود ۴۷۰۰ پیش از میلاد رسیدیم که دستکم ۵۰۰ سال تاریخ شوش را عقب برد.
او تأکید میکند:«شواهد سفالی موجود نشان میدهد احتمالاً تاریخ استقرار در شوش حتی به ۶۷۰۰ پیش از میلاد هم میرسد.
قلعه شوش؛ موزهای از آجر، تاریخ و استعمار
در ضلع مقابل کاخ آپادانا، قلعه شوش قرار دارد؛ بنایی متعلق به دوره قاجار که خود بخشی از تاریخ پرچالش باستانشناسی ایران است.کثیر، راهنمای گردشگری شوش درباره این قلعه میگوید:در دوره ناصرالدینشاه، قراردادی میان ایران و دولت فرانسه بسته شد و امتیاز کاوش شوش در ازای ۵۰ هزار فرانک طلا به فرانسویها واگذار شد. دمرگان در سال ۱۸۹۷ این قلعه را ساخت؛ بنایی با نقشه اروپایی شبیه قلعههای قرون وسطی.
این قلعه که به موزه آجر ایران» هم معروف است، از آجرهای تاریخی محوطه ساخته شده و روی دیوارههای آن نمونههایی از آجرهای خط میخی دیده میشود.کثیر اضافه میکند:«این قلعه هم محل اسکان هیئت فرانسوی بود و هم انبار اشیای بهدستآمده از کاوشها. طبیعی است که در آن دوره، حجم زیادی از آثار به موزه لوور منتقل شد؛ هرچند بعدها بخشی از اشیا به موزه ملی ایران بازگشت.
شوش در فهرست جهانی؛ جایگاهی بیبدیل
بهدلیل اهمیت تاریخی و لایههای منحصربهفرد تمدنی، کل محوطه شوش بههمراه کاخ اردشیر هخامنشی بهعنوان یکی از آثار ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو شناخته میشود.شوش پس از چغازنبیل و سازههای آبی شوشتر، سومین میراث جهانی خوزستان بود و بعدها آثاری چون کاروانسرای افضل و راهآهن سراسری شمال–جنوب نیز به این فهرست افزوده شدند.
مرمت؛ ضرورتی همیشگی برای محوطهای زنده
به گفته کثیر، مرمت در شوش تعطیلی ندارد:اپادانا حدود دو ماه پیش کاهگلکشی و مرمت شد. حذف علفهای هرز، ساماندهی مسیرها و حفاظت از بناها در طول سال انجام میشود؛ چون شوش همواره میزبان گردشگران داخلی و خارجی است.
شوش؛ گذشتهای که هنوز حرفهای ناگفته دارد
امروز شوش نهفقط یک محوطه باستانی، بلکه آزمایشگاهی زنده برای بازخوانی تاریخ تمدن است؛ شهری که کاوشهای تازهاش، روایتهای قدیمی را به چالش میکشد و مرمتهای مداومش، پیوند گذشته و حال را حفظ میکند.شوش هنوز حرفهای ناگفته بسیاری دارد؛ حرفهایی که با تداوم پژوهش، حمایت و توجه رسانهها، میتوانند روشنتر از همیشه شنیده شوند.
انتهای پیام/
