آخرین مطالب
ریشه‌های دندان‌پزشکی در ایران؛ از جندی‌شاپور تا شاهکارهای پزشکان مسلمان
میراث هزاران ساله ایران در حوزه سلامت دهان و دندان، از اقدامات ابتدایی نیاکانمان تا دانشگاه جندی‌شاپور به عنوان مهد تبادل دانش، داستانی شگفت‌انگیز را روایت می‌کند. در روز دندان‌پزشک، نگاهی داریم به پیشینه درخشان این علم در ایران و نقش پزشکان بزرگی چون رازی و ابن سینا که آثارشان حتی در دوران رکود علمی اروپا، راهگشای دانشمندان بود.
دانشیار تاریخ باستان دانشگاه مک‌کواری در گفتوگو با آناتک بیان کرد
زیگورات؛ پلکانی به سوی آسمان و قدرت
زیگورات‌ها تنها سازه‌هایی خشتی و پلکانی نبودند؛ آنها قلب تپنده شهرهای باستانی بودند، جایی که سیاست، مذهب و زندگی روزمره در سایه خدایان و پادشاهان به هم گره می‌خورد. این بنا‌های عظیم نه‌تنها نماد پیوند زمین و آسمان بودند بلکه ابزار نمایش قدرت سیاسی نیز به‌شمار می‌رفتند. هر پله آنها روایتگر جهانی بود که در آن فرمانروایی، ایمان و معماری در هم تنیده شده بود.
پژوهشگر علوم اعصاب شناختی دانشگاه نورث‌وسترن در گفتوگو با آناتک:
خواب مجالی برای حل مشکلات لاینحل
اگر بتوان در خواب مشکلات لاینحل را حل کرد، چه بسا خوابیدن لذت‌بخش‌تر از آنچه تاکنون تصور می‌کردیم، باشد. در مطالعه‌ای که بر خواب REM و روش «بازفعالسازی هدفمند حافظه» متمرکز بود، دانشمندان توانسته‌اند با پخش صدا‌های خاص، رویا‌های افراد را به سمت معماهای حل نشده هدایت کنند. «کارن کونکولی» (Karen Konkoly)، نویسنده اصلی این پژوهش، در گفت‌وگویی با آناتک توضیح می‌دهد، چگونه این یافته‌ها می‌تواند نقش رویا‌ها را در خلاقیت، حل مسئله و حتی سلامت روان روشن‌تر کند.
استاد زیست‌شناسی دانشگاه توبینگن آلمان در گفتوگو با آناتک بیان کرد
آواز پرندگان، راهی ساده برای کاهش استرس
طبیعت مدتهاست به عنوان یکی از ساده‌ترین راههای تقویت سلامت روان شناخته می‌شود؛ اما دانشمندان هنوز در تلاش‌اند دریابند کدام عناصر طبیعت بیشترین نقش را در این اثر دارند. اکنون پژوهشگران دانشگاه توبینگن نشان داده‌اند که حتی یک پیاده‌روی نیم‌ساعته در طبیعت می‌تواند فشار خون و سطح هورمون استرس شما را کاهش دهد؛ اما اگر آگاهانه به آواز پرندگان توجه کنید، اثرات مثبت آن بر به‌زیستی روانی (Psychological Wellbeing) به مراتب بیشتر می‌شود.
دارالفنون؛ دروازه ورود ایران به دانش‌های زمانه
دارالفنون در میانه روزگار پرچالش دوره ناصری و به ابتکار امیرکبیر پایه‌گذاری شد؛ مدرسه‌ای که با دعوت از معلمان خارجی، آموزش علوم نوین و تربیت نخستین نسل متخصصان ایرانی، مسیر نوسازی علمی و فنی کشور را دگرگون کرد و به نقطه آغاز ایران مدرن بدل شد.
اجداد باستانی ما دست خالی به مهمانی نمی رفتند
یک مهمانی در کوه‌های زاگرس ایران نشان داد، اجداد ما دست خالی به مهمانی نمی‌رفتند. این ضیافت ۱۱ هزار سال پیش برگزار شده بود. باستان شناسان با بررسیِ الگوهایِ میکروسکوپیِ رشد و نشانه‌هایِ شیمیاییِ درونِ مینایِ دندانِ پنجِ گراز، دریافتند که حداقل برخی از آنها از فاصله‌ای قابلِ توجه به این محل به عنوان هدیه آورده شده بودند. دندان‌ها به عنوان شواهد زیستی که پس از مرگ از بین نمی‌روند یکی از مدارک قابل اعتماد باستان‌شناسان هستند.
روایت جندی‌شاپور؛ شهری که پیش از آکسفورد و کمبریج طلوع کرد
«شهرهای دانشگاهی» به موتورهای توسعه علمی و اقتصادی جهان بدل شده‌اند و دانشگاه‌های معتبر به قدمت خود افتخار می‌کنند. تاریخ ایران نمونه‌ای برجسته‌تر و کهن‌تر از بسیاری از آنها را در حافظه خود نگه داشته است. جندی‌شاپور، نخستین شهر-دانشگاه ایران و یکی از مهم‌ترین مراکز علمی دوران کهن شناخته می‌شد.
گفت‌وگوی آناتک با استاد «دانشگاه کوچی ژاپن» درباره وارونگی میدان مغناطیسی زمین
میدان مغناطیسی زمین یکی از مهم‌ترین سپر‌های محافظ سیاره ما در برابر تابش‌های خطرناک خورشیدی و پرتو‌های کیهانی است. اما این میدان در طول تاریخ زمین بار‌ها دستخوش وارونگی شده است؛ یعنی قطب‌های مغناطیسی شمال و جنوب جای خود را عوض کرده‌اند. تا امروز تصور غالب آن بود که این وارونگی‌ها معمولا در حدود ۱۰ هزار سال کامل می‌شوند؛ اما یافته‌های تازه از رسوبات کف اقیانوس اطلس شمالی نشان می‌دهد برخی وارونگی‌ها در گذشته بسیار طولانی‌تر بوده‌اند و حتی تا ۷۰ هزار سال ادامه داشته‌اند.
اختراع پسری که سالها در صف آب می‌ایستاد
برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵ دستگاهی ساخت که از هوای خشک آب تولید می‌کند
در محله‌ای بیابانی در اَمان (واقع در اردن)، زمزمه «آب در راه است» مثل خبر نجات می‌پیچید و پسربچه‌ای با هر ظرفی که پیدا می‌کرد به استقبالش می‌دوید. سالها بعد، همان کودک در جهانی ایستاده است که میلیون‌ها نفر هنوز با تشنگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ اما این‌بار او راهی یافته تا از دل هوای خشک، آب بیرون بکشد.
گفت‌وگوی آناتک با استاد و پژوهشگر «دانشگاه سنت‌اندروز» درباره تخیل حیوانات
پژوهشگران دانشگاه «جانز هاپکینز» برای نخستین بار در آزمایش‌های کنترل شده نشان داده‌اند که یک «بونوبو» (شامپانزه کوتوله) می‌تواند اشیای خیالی را در ذهن دنبال کند؛ یافته‌ای که تعریف ما از تخیل و بودن آن در انحصار انسان و مرز‌های شناخت حیوانات را به چالش می‌کشد.
کشفی نادر از تدفین نوزادان در پیش از تاریخ ایران
مرگ و شیوه مواجهه انسان با آن، یکی از مهم‌ترین پنجره‌ها برای شناخت فرهنگ‌های باستانی است. پژوهشی تازه درباره دو تدفین نادر نوزاد در محوطه باستانی چپرآباد در شمال‌غرب ایران نشان می‌دهد جوامع پیش از تاریخی ایران، حتی برای نوزادانی که هرگز زنده نماندند، آیین‌های تدفینی ویژه‌ای داشته‌اند. این یافته‌ها که درون ظروف سفالی بوده و یکی از آنها همراه با بقایای جانوری و اشیای تزئینی کشف شده است، تصویری تازه از باورها و سنتهای پس از مرگ در اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد ارائه می‌کنند.
دانشمندان محافظان سرطان را علیه خود سرطان به کار گرفتند
سلول‌های ایمنی که تومور‌ها از آنها به عنوان سپر دفاعی استفاده می‌کنند، در یک روش ایمنی‌درمانی جدید به سلاحی علیه خودِ سرطان تبدیل شده‌اند؛ رویکردی که در مدل‌های حیوانی سرطان متاستاتیک ریه و تخمدان، موجب افزایش قابل توجه طول عمر شد و در بسیاری از موارد به درمان کامل انجامید.
گفت‌وگوی آناتک با پژوهشگر کره جنوبی پیشگام در حذف آلاینده‌های تفلونی از آب
بعضی از خطرناک‌ترین آلودگی‌های جهان، بی‌صدا و نامرئی‌اند. همان موادی که باعث می‌شوند تخم‌مرغ به تابه نچسبد، باران روی لباس‌مان سر بخورد و یا مواد به کار برده شده در بسته‌بندی غذا، گروهی از ترکیبات شیمیایی بسیار ماندگار را وارد زندگی ما کرده‌اند؛ موادی که دانشمندان آنها را «پرفلوئوروآلکیل و پلی‌فلوئوروآلکیل» یا PFAS می‌نامند و به دلیل دوام بالایشان به «مواد شیمیایی همیشگی» معروف شده‌اند. پروفسور «کیو-هان کیم»، پژوهشگر پیشگام حذف «مواد شیمیایی همیشگی» در گفتوگو با آناتک درباره فناوری تازه‌ای که قادر است این ترکیبات را با سرعت بالا از آب جذب کرده و سپس تجزیه کند، توضیح می‌دهد.
گفتوگو با پروفسور ریچارد هریسون، استاد دیرینه‌مغناطیس‌شناسی دانشگاه کمبریج
وقتی طبیعت پیش از انسان «جی‌پی‌اس» ساخت
پژوهشی تازه نشان می‌دهد برخی جانوران باستانی ممکن است ده‌ها میلیون سال پیش از نوعی سامانه جهت‌یابی درونی مبتنی بر بلور‌های مغناطیسی استفاده کرده باشند؛ دانشمندان فسیل‌هایی یافته‌اند که آنها را به یک GPS زیستی تشبیه می‌کنند و می‌تواند سرنخ‌های تازه‌ای درباره خاستگاه تکامل جهت‌یابی در حیوانات بدهد.
پروفسور کریمی‌پور، فیزیکدان برجسته ایرانی به این پرسش پاسخ می‌دهد
آیا جهان یک شبیه‌سازی کامپیوتری است؟
آیا ممکن است جهان ما فقط یک شبیه‌سازی کامپیوتری باشد؟ پژوهشی تازه از دانشگاه UBC Okanagan کانادا می‌گوید این ایده نه فقط نامحتمل بلکه از نظر ریاضی ناممکن است. فیزیکدانان در این مطالعه نشان داده‌اند که واقعیت در بنیادی‌ترین سطح خود به چیزی فراتر از محاسبه و الگوریتم نیاز دارد؛ چیزی که آن را «فهم غیرالگوریتمی» می‌نامند. از دید آنان، چون هر شبیه‌سازی ذاتا الگوریتمی است، جهان هرگز نمی‌تواند یک شبیه‌سازی باشد.
نانی مغذی با ضایعات روغن آفتابگردان
پسماند‌های باقی‌مانده از تولید روغن آفتابگردان می‌توانند به ماده‌ای ارزشمند برای ارتقای کیفیت تغذیه‌ای نان تبدیل شوند؛ پژوهشی جدید نشان می‌دهد استفاده از آرد دانه آفتابگردان با چربی کاهش‌یافته، میزان پروتئین، فیبر و آنتی‌اکسیدان نان را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد، بدون آن‌که ایمنی غذایی به خطر بیفتد.
شواهد جدید نشان می‌دهد انسان‌ها، نه یخچال‌های طبیعی، سنگ‌ها را جابه‌جا کرده‌اند
تحلیل‌های معدنی یکی از قدیمی‌ترین معماهای «استون‌هنج» را روشن می‌کند
معمایی که بیش از یک قرن ذهن باستان‌شناسان را درگیر کرده بود، حالا با شواهدی تازه وارد مرحله‌ای جدید شده است؛ پژوهشی علمی نشان می‌دهد سنگ‌های عظیم و اسرارآمیز «استون‌هنج» (Stonehenge)؛ نه به وسیله یخچال‌های طبیعی بلکه با تصمیم و تلاش انسان‌های پیشاتاریخ به «دشت سالزبری» (Salisbury Plain) رسیده‌اند.
گفت‌وگوی آناتک با پژوهشگر دانشگاه کرنل آمریکا:
«تجربه» اضطراب را خاموش می‌کند
تجربه‌های تازه می‌توانند دکمه اضطراب را خاموش کنند؛ حتی اگر این اضطراب سالها در آزمایشگاه شکل گرفته باشد. پژوهشی جدید از دانشگاه کرنل نشان می‌دهد موش‌هایی که از قفس‌های استاندارد به محیط‌های طبیعی کنترل‌شده منتقل می‌شوند، نه تنها اضطراب کمتری نشان می‌دهند، بلکه پاسخ‌های اضطرابی تثبیت‌شده آنها نیز در مدت کوتاهی فروکش می‌کند؛ یافته‌ای که اعتبار آزمون‌های کلاسیک اضطراب و تعمیم‌پذیری نتایج آزمایشگاهی را به چالش می‌کشد.
راز خمیر ترش در دست میکروب‌ها است
آردی که انتخاب می‌کنید تعیین می‌کند کدام میکرب‌ها خمیرترش شما را اداره کنند و طعم آن چگونه باشد. پژوهشی تازه نشان می‌دهد هر آرد، یک دعوت‌نامه متفاوت به میکرب‌هاست و آنها هم دقیقا می‌دانند چه کسی به مهمانی آنها راه پیدا کرده است.
تقویت مغز نه از راه جذب بلکه از مسیر حواس
«فلاوانول‌ها» قواعد تغذیه را به هم می‌زنند
پژوهشی تازه نشان می‌دهد فواید شناختی فلاوانول‌ها، ترکیبات گیاهی موجود در کاکائو، چای و برخی میوه‌ها ممکن است نه از راه جذب در خون بلکه از طریق تحریک حواس دهانی و فعال‌سازی مسیرهای عصبی در مغز و سامانه استرس بدن ایجاد شود؛ سازوکاری که نگاه تازه‌ای به مفهوم «تغذیه حسی» و طراحی غذاهای آینده ارائه می‌دهد.
