مراحل خواب؛ از تصاویر توهمی تا حرکات سریع چشم

به گزارش خبرنگار آنا، در حالی که دانشمندان هنوز در حال کار برای درک ماهیت دقیق خواب و اینکه چرا خواب برای سلامتی ما بسیار مهم است، کار می‌کنند، اما دهه‌ها تحقیق روشن کرده که خواب کافی برای سلامت جسمی و روانی ما حیاتی است و نقش مهمی در تثبیت حافظه و سایر عملکرد‌های مغز، همچنین حمایت از سیستم ایمنی و بهبودی پس از بیماری و محافظت در برابر بیماری‌های همچون قلبی و دیابت دارد.

ممکن است تعریف خواب واضح به نظر برسد و حتماً همه ما تفاوت بین خواب و بیدار بودن را می‌دانیم، اما از نظر علمی و پزشکی، این اصطلاح کمتر واضح است و هنوز چیز‌های زیادی را درباره این پدیده درک نمی‌کنیم؛ به طور معمول، خواب به عنوان وضعیت تغییر یافته هوشیاری یا وضعیتی از بدن و ذهن تعریف می‌شود که در آن سیستم عصبی کمتر فعال است.

بنا بر یافته‌های علمی سلول‌های عصبی مغز از سیگنال‌های الکتریکی برای ارسال و دریافت پیام در سراسر مغز و بدن استفاده می‌کنند، اما در طول انتقال به خواب، آن سیگنال‌های الکتریکی شروع به تبدیل شدن به الگو‌های موج مانند متناسب با مراحل مختلف خواب می‌شوند.

اهمیت طبقه بندی مراحل خواب در تشخیص اختلالات خواب

استفاده از روشی هوشمند برای تشخیص خودکار مراحل خواب در کاربرد‌های پزشکی به‌منظور کاهش حجم کار پزشکان در تجزیه و تحلیل داده‌های خواب یکی از مسئله‌های مهم در سال‌های اخیر است، چرا که طبقه‌بندی مراحل خواب به منظور تشخیص به موقع اختلالات و مطالعات مرتبط با آن امری ضروری تلقی می‌شود.

خواب دارای پنج مرحله بوده که چهار مرحله بدون حرکات سریع چشمی و یک مرحله با حرکات سریع چشمی است. مرحله اول خواب، سبک‌ترین مرحله آن است در این مرحله ما تصاویر توهمی کوتاهی می‌بینیم که به تصاویر رویا شباهت دارند و مثل یک عکس روشن هستند. این تصاویر احتمالا به خلاقیت مربوط می‌شوند. اگر در این مرحله از خواب بیرون بیاییم، احتمالا احساس خواهیم کرد که اصلاً نخوابیده‌ایم.

پس از ۳۰ تا ۴۰ دقیقه در مرحله اول در سراشیبی مراحل دوم، سوم و چهارم خواب می‌افتیم. در چهار مرحله اول خواب، اکثر فعالیت‌های فیریولوژیک کاهش می‌یابد. در نهایت به مرحله پنجم می‌رسیم که فرد خواب عمیقی را تجربه می‌کند؛ چشم‌ها حرکات سریع و هماهنگ دارند که از زیر پلک‌ها قابل روئیت است؛ در این دوره خوا، مغز امواج تقریبا سریع و با دامنه ضعیف تولید می‌کند، همچنین ضربان نبض، فشار خون و تعداد تنفس نیز افزایش می‌یابند.

بی خوابی و پرخوابی شایع‌ترین اختلال خواب در مردان

بی‌خوابی، پرخوابی، سندروم پا‌های بی قرار، آپنه انسدادی خواب، چرخه نامنظم خواب و بیدار، نارکولپسی، پاراسومنیا و اختلال کابوس و یا وحشت شبانه از اختلالات خواب به شمار می‌روند.

بی‌خوابی شایع‌ترین اختلال خواب بوده که در هر سنی ممکن است، رخ دهد ولی با افزایش سن میزان آن افزایش می‌یابد. البته این مشکل در زنان بیشتر از مردان دیده می‌شود. در مورد پرخوابی نیز همین طور است؛ در اختلال پرخوابی، فرد در زمان و موقعیت نامناسبی به خواب می‌رود یعنی در طول روز که فرد باید بیدار و هوشیار باشد، قادر به بیداری نیست.

سندروم پا‌های بی قرار نیز اختلال حرکتی مزمن و شایعی در هنگام خواب است. مهمترین ویژگی این اختلال احساس ناخوشایند در اندام ها، به خصوص در اندام تحتانی همراه با نیاز شدید به حرکت دادن آن اندام. گز گز، درد، سوزش، فشار، برق گرفتگی و... است.

آپنه خواب نیز ناشی از انسداد نسبی یا کامل راه‌های هوایی فوقانی در خواب بروز می‌کند که معمولاً باعث خواب آلودگی روزانه می‌شود. این اختلال در میان مردان و سالخوردگان بیشتر است.

اختلالات چرخه خواب و بیداری به دوشکل خود را نشان می‌دهد یا فرد زودتر از معمول به خواب رفته و زودتر بیدار می‌شود و یا دیرتر از معمول به خواب رفته و دیرتر بیدار می‌شود.

نارکولپسی نیز اختلالی مزمن است که مبنای ژنتیک دارد و بیشتر در مردان دیده می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال تجربه خواب آلودگی روزانه و دوره‌های غیرقابل کنترل خوابیدن در طول روز را دارند؛ در پاراسومنیا یا خواب پریشی نیز فرد دچار حرکات غیر طبیعی، صحبت‌کردن در خواب و اعمالی که در زمان غیرهوشیاری انجام می‌دهد، می‌شود.

کارشناس طب سنتی: بهترین زمان خواب، حدود ساعت ۱۰ شب است

زهرا انصاری، کارشناس طب سنتی در این باره اظهار کرد: خواب کافی و به موقع، یکی از مواردی است که برای حفظ سلامتی مهم است؛ یک خواب خوب و مناسب، بدن را گرم کرده، به بدن رطوبت می‌بخشد و به هضم غذا کمک می‌کند.

وی افزود: در اغلب بیماری‌ها به ویژه در بیماری‌هایی که به واسطه آن‌ها هضم دچار مشکل می‌شود، یکی از بهترین تدابیر، توصیه به خواب است. همچنین بسیاری از بیماری‌ها از جمله چاقی، دیابت، کبد چرب و تخمدان پلی کیستیک با اختلالات خواب مرتبط است.

انصاری با بیان اینکه خوابیدن در زمان درست و مدت زمان مناسب، به بهبود سلامتی کمک شایانی می‌کند، ادامه داد: بهترین طول مدت خواب برای افراد بزرگسال، ۶ تا ۱۰ ساعت است. البته نیاز به خواب جوانان از سالمندان بیشتر و کودکان و نوزادان به بیش از ۱۰ ساعت خواب نیاز دارند.

وی گفت: از نظر علمی بهترین زمان خواب، اوایل شب و حدود ساعت ۱۰ شب تا فاصله بین اذان صبح و طلوع خورشید است. خواب در این زمان باعث نشاط و انرژی می‌شود و خواب بعد از ظهر و بعد از ناهار فرد را دچار کسالت می‌کند.

این کارشناس طب سنتی یادآور شد: بهترین زمان خواب بعد از غذا خوردن، فاصله یک و نیم تا دو ساعت پس از صرف غذا است. چرا که خوابیدن با شکم پر باعث اختلال در هضم می‌شود و عوارضی مانند چاقی و ریفلاکس به دنبال دارد.

وی افزود: توصیه می‌شود قبل از خواب مثانه و روده‌ها خالی باشد و با برطرف کردن موانع مثل سرما و گرما، نور و سرو صدای زیاد، مغز را در حالت آرامش نگه داشت؛ محل خواب نیز باید بدون سرو صدا و نور اضافی و به دور از گزند حشرات و حیوانات و دارای دمای مناسب و معتدل بوده و خشک باشد.

انصاری توصیه کرد: لباس خواب بهتر است نخی یا پنبه‌ای و نرم و گشاد باشد تا در هنگام خواب به اعضای بدن فشار وارد نکرده و و مانع جریان طبیعی خون در آنها نشود.

وی گفت: هنگام خواب باید بیشترین میزان فاصله را از وسایل سرمایشی یا گرمایشی منزل رعایت کرد و خوابیدن زیر سرما یا گرمای مستقیم مثل بخاری و شوفاژ، توصیه نمی‌شود.