سامانه تعاملی 101 به اصلاح خرده باورهای غلط بپردازد

معاونت زنان و خانواده ریاست جمهوری از چندی قبل اقدام به راه اندازی سامانه‌ای پیامکی تحت عنوان «سامانه تعاملی 101» کرده است و اینک نیز زمزمه آن به گوش می‌‌رسد که قرار است از این طریق آموز‌ش‌هایی به خانواده‌ها داده شود؛ آموزش حقوق خانواده از طریق پیامک. حال پرسش این است که آیا چنین کاری می‌تواند موثر واقع شود و اگر مسیر انتخاب شده مناسب است به چه نکاتی باید توجه داشت. ما در دولت فعلی شاهد توجه ویژه به بحث زنان هستیم و این توجه را به فال نیک می‌گیریم.

دولت موظف است سلامت اجتماعی را حفظ کند و یکی از فاکتورهای حفظ سلامت اجتماعی رعایت حقوق شهروندی و حفظ هویت شهروندان است. طبق کنوانسیون حقوق بشر همه باید حق بهزیستی در جامعه را داشته باشند. در بعضی از زمینه‌ها نا آگاهی‌هایی وجود دارد که باعث ضایع شدن حقوق شهروندان و به طور خاص زنان می‌شود و از این جهت همین که دولت به دنبال انجام وظایف خود در این زمینه‌ها است جای امیدواری دارد. در این مسیر لازم است که ابتدا به دقت آسیب شناسی شود و مشکلات و ریشه‌های آنها به دقت شناسایی و سپس باید گام‌های عملی برای حفظ حقوق شهروندان برداشته شود و در حد شعار باقی نماند.

اجرای چنین طرح‌هایی به عنوان گام اول بسیار کار خوبی است، مردم را امیدوار می‌کند که امکانی برای دستیابی به حقوق خود دارند. در جامعه خرده باورهای فرهنگی مختلفی وجود دارد که بر عملکرد افراد تاثیر می‌گذارد مثلا اینکه بدون لابی و پارتی نمی‌توان کاری را پیش برد یک خرده باور فرهنگی است. در حوزه زنان هم یکی از خرده باورهای فرهنگی این است که همه شرایط به نفع مردان است و قانون هم صرفا از مردان حمایت می‌کند، این دسته خرده باورها حتی اگر درست هم نباشند اثر منفی می‌گذارند و دست کم باعث می‌شوند افراد اصلا به دنبال حقوق خود نروند.

باید واقعیت را شناسایی کنیم و بدانیم که سطح آگاهی زنان امروز در چه سطحی است و چقدر از امکان حفاظت از خود در روابط خود با افراد خانواده و خارج از آن آگاهی دارند و نیز باید بدانیم که چه میزان از این آگاهی‌هایی که به فرد داده شده صحیح است. در واقع معاونت زنان و خانواده باید در پی اصلاح باشد، اصلاح خرده باورها، قوانین و فرهنگ جامعه؛ بنابراین چنین سامانه‌ای می‌تواند در اصلاح این خرده باورها موثر واقع شود. زنان باید به این باور برسند که مرجعی برای احقاق حقوق خود دارند و نقش فرهنگ نیز بسیار مهم است. مثلا یک زن بعد از طلاق با مشکلات متعددی مواجه می‌شود که بسیاری از آنها ریشه در فرهنگ جامعه دارند، مثلا از سوی خانواده و اجتماع طرد می‌شود و اگر فرزندی داشته باشد در نگهداری و تربیت آن ممکن است با مشکلاتی مواجه شود و ما باید این آسیب‌ها و پیامدهای آن را شناسایی کرده و مورد بررسی قرار دهیم. همین که دولت پذیرفته است که در این حوزه به وظایفش عمل کند و مانند دولت‌های قبلی صرفا در سطح شعار نمانده و وارد عمل شده است باید تمامی قوا و مراکز علمی و نهادهای اجتماعی متخصص در زمینه‌های مختلف به کمک دولت بشتابند تا گام مثبتی برای جامعه برداشته شود.

البته فضای مجازی بسیار محدود است و پس از ارسال پیامک باید لینک‌هایی نیز برای آموزش‌های بعدی و حضوری وجود داشته باشد. استفاده از فضای مجازی در کشور ما همواره به بدترین نحو ممکن صورت گرفته است و به جای آنکه تسهیل کننده امور باشد اثر عکس گذاشته است. مثلا تلفن گویا برای پاسخگویی سریعتر و همیشگی به مردم راه اندازی شده است اما شرایط به نحوی پیش رفته که عملا امکان دسترسی مخاطب به مرجع مورد نظرش را از بین برده و نمی‌تواند ارتباطی با آن مرجع بگیرد. در مورد پیامک هم وضعیت مشابه است. این سامانه پیامکی در صورتی می‌تواند مفید باشد که بخواهد فتح باب کند و نشان بدهد که بهترین پاسخگویی و ارائه خدمات را خواهد داشت و ارتباط با مخاطبان حتما باید انسانی و عاطفی باشد و نه صرفا ماشینی.

در عین حال پرسشی دیگر می‌تواند مطرح شود که این آموزش از طریق پیامک را باید با صرف هزینه از سوی دولت محقق کرد یا مردم و مخاطبان نیز باید سهمی از این هزینه را متقبل شوند؟ برای تامین هزینه‌های این سامانه باید یارانه در نظر گرفته شود و داخل در وظایف دولت است که آن را بپردازد و باید به این مهم توجه داشته باشد. حتی در صورت امکان باید کلاس‌ها و کارگاه‌هایی نیز به صورت رایگان برای خانواده‌ها فراهم شود تا بیشتر بهره‌مند شوند.

*روانشناس اجتماعی و استاد دانشگاه