استاد صفایی معتقد بود ما مضطر به وحی هستیم نه نیازمند به آن

به گزارش خبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری آنا، شب گذشته مراسمی به همت انجمن علمی عرفان اسلامی ایران با محوریت اندیشه‌های مرحوم استاد حاج شیخ علی صفایی حائری با سخنرانی تنی از چند از اساتید دانشگاهی و حوزی بر گزار شد. در این نشست حجج‌الاسلام دکتر امیر حاج‌‌ابراهیمی،استاد حوزه و دانشگاه و حجت‌الاسلام دکتر امیر غنوی، مدرس فلسفه اخلاق و عرفان به به تشریح نگاه متفاوت استاد ضفایی به مقوله عرفان اسلامی پرداختند .

حجت الاسلام حاج ابراهیمی صحبت‌هایش را اینگونه آغاز کرد که؛ در مجموع درباره جناب مرحوم حائری سه مطلب کلی را باید متذکر شد، نکته اول تاکید ایشان بر عنصر «خلوص» در همه معارفی است که می‌خواهیم به نحوی به اسلام نسبت دهیم.

وی ادامه داد: مرحوم حائری به همه دستاورد‌های علمی و غیر‌علمی بشر اشاره می‌کرد و می‌فرمود ما اساسا بجز از باب وحی نمی‌توانیم از جایی دیگر این علوم را حاصل کرده باشیم و نمی توانیم مسیری بجز به واسطه وحی برای اصلاح یافت.
دکتر حاج ابراهیمی افزود: مرحوم صفایی معتقد بودند انبیا آمده‌اند تا ابوابی از علوم ظاهری را نیز یادمان دهند و بدون آنها دست ما نه تنها در علوم وحیانی و باطنی بلکه در علوم ظاهری هم خالی است.

حاج ابراهیمی ادامه داد: استاد صفایی معتقد بود انبیا جدای از ارائه آیات کلام الله و ابواب وحیانی و باطنی، نشانه‌های دیگری را نیز بر انسان روشن کرده‌اند و این قول را مستند می‌کردند به این آیه که فرمود: کَمَا أَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولاً مِّنکُمْ یَتْلُو عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا وَیُزَکِّیکُمْ وَیُعَلِّمُکُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَیُعَلِّمُکُم مَّا لَمْ تَکُونُواْ تَعْلَمُونَ (سوره بقره آیه 151) چنانکه در میان شما رسولی از خودتان فرستادیم که آیات ما را برای شما تلاوت می‌کند و نفوس شما را (از پلیدی جهل) پاک و منزّه می‌گرداند و به شما تعلیم کتاب و حکمت می‌دهد و آنچه را نمی‌دانید به شما می‌آموزد. (الهی قمشه ای) و تاکید اصلی ایشان در این آیه هم بر قسمت آخر آن بود؛ وَیُعَلِّمُکُم مَّا لَمْ تَکُونُواْ تَعْلَمُونَ (و آنچه را نمی‌دانید به شما می‌آموزد).

وی گفت: مرحوم حائری معتقد بودند معرفت انبیا به علوم دیگر جهت می دهد و این شامل تمامی علوم می شود نه فقط علوم وحیانی بلکه علوم ظاهری و دنیوی انسان را نیز شامل می شود.

حجت الاسلام دکتر حاج ابراهیمی در ادامه افزود: نکته دومی که باید در ذکر مرحوم صفایی حائری به آن متذکر شویم این است که ایشان قویا معتقد بودند ما باید هر آنچه به نام اسلام نامگذاری می کنیم مستند باشد و تاکید بسیاری بر مستند بودن حتی واردات قلبی هم داشتند.

وی افزود: هر سخنی که ذیل نام اسلام مطرح و عنوان می کنیم باید مستند به کتاب و سنت باشد و از همین رو ایشان میان عرفان اسلامی و عرفان مسلمانان، فلسفه اسلامی و فلسفه مسلمانان و ... تفکیک قائل بودند.

این مدرس حوزه و دانشگاه در ادامه افزود: مرحوم حائری معتقد بودند ما مضطر به وحی هستیم نه نیازمند به آن و از همین روی باید تجدید نظری در تمامی مبانی مان داشته باشیم و بار دیگر با استناد پیش رویم.

دکتر حاج ابراهیمی گفت: مرحوم حائری معتقد بود «دنیا» بد نیست، بلکه دنیا کم است و نمی تواند ظرف وجودی آدمی را پر کند و این وحی و قرآن است که ما را به رشد می رساند و نه تکامل. ایشان معتقد بودند بین رشد کردن و متکامل شدن فرق است و قرآن (وحی) ما را رشد می دهد و رشد مرتبه ای بالاتر از کمال به حساب می آید.

دکتر حاجی ابراهیمی در ادامه عرفان را منقسم به عرفان عینی و عرفان علمی کرد و عرفان علمی را شامل عرفان نظری و عرفان عملی معرفی کرد و گفت: مرحوم حائری در عرفان نظری زیاد اظهار نظری نداشتند و تعمدا اظهار نظری نمی کردند و می کوشیدند تماما مستند به آیات و روایات نظر دهند. ایشان بیش از تاکید بر عرفان علمی که شامل نظری و عملی می شود به عرفان عینی تاکید داشتند. عرفان عینی حال یک سالک و عارف است و نه التفات و علم به چیستی آن ها لذا با طرح عرفانی که در منازل السائرین، خواجه عبدالله انصاری آمده موافق نبودند چرا که ایشان بیش از اینکه به خود عرفان توجه کنند به مراتب دینداری توجه داشتند و معتقد بودند شهود در مرتبه ای از دینداری حاصل می شود و اصل دینداری است.

وی افزود: مرحوم حائری معتقد بودند همه انسانها در حال سلوک به سوی خدا هستند و بر این ایه تاکید داشتند که حق تعالی فرمود: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلی‏ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقیهِ (انشقاق 6) ای انسان ، بی تردید تو به سوی پروردگارت با تلاشی سخت (به سیر تکوینی و طبیعی) رهسپاری، پس او را دیدار خواهی کرد.

حاجی ابراهیمی افزود: مرحوم حائری تاکید داشتند اگر در مسیر سلوک می خواهیم با اسم ارحم الراحمین خداوند مواجهه شویم باید در مسیر عبودیت پیش برویم و عبودیت در اصطلاح با عبادت فرق دارد و عبادت منزل و مقامی در ذیل عبودیت است. مرحوم حائری در یک جمله «معلم» عبودیت بود.

وی به نکته سوم در توصیف اصلی ترین ویژگی های رحوم حائری پرداخت و گفت: ویژگی دیگر ایشان همین بحث عبودیت است. جناب حائری معتقد بودند عبودیت مبنایی برای سلوک است و باید به آن در مسیر سلوک الی الله توجه شود و معتقد بودند کسی که در مقام بندگی نیست طعم زندگی را نمی فهمد.

وی در پایان چگونگی حصول عبودیت از منظر مرحوم صفایی را وصف کرد و گفت: مرحوم حائری معتقد بودند عبودیت با خلوت و نظارت بر نیات و اعمال حاصل می شود و سالک را به تعالی و رشد می رساند.