پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
بحران در شبهجزیره کره به کدام سو میرود؟
آزمایشهای موشکی کرهشمالی مدتهاست که هر از چندگاهی رخ میدهد ولی اقدام پیونگیانگ در آزمایش موفقیتآمیز یک موشک بالستیک میان قارهای در جمعه (6 مرداد ) و بعد از آن ادعای مقامهای این کشور درباره اینکه از این پس تمام خاک آمریکا در تیررس موشکهای کرهشمالی قرار دارد خشم دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا را به دنبال داشت و وی در توییتی علاوه بر انتقاد از سیاست رهبران سابق آمریکا در قبال چین، نوشت: «پکن کمکی به حل بحران کره نمیکند.»
در آخرین تحول نیز رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا روز گذشته (سهشنبه) گفت کشورش بهدنبال تغیییر نظام کرهشمالی نیست ولی مجبور است به آزمایشهای تهدیدآمیز موشکی این کشور واکنش نشان دهد. حال این پرسش مطرح است که بحران در شبه جزیره کره به کدام سمت و سو میرود و آیا آمریکا برای مقابله با تهدیدهای کرهشمالی به گزینههای نظامی متوسل خواهد شد؟
دو کشور کرهجنوبی و کرهشمالی از سال 1950 تا 1953 درگیر جنگ شدند ولی باوجود آتشبس، تاکنون موافقتنامه صلح امضا نکردهاند. متغیرهای مختلف داخلی، منطقهای و بینالمللی در کاهش یا تشدید بحران شبه جزیره کره دخیل هستند و علاوه بر دو کره، آمریکا، ژاپن، چین و حتی روسیه در این بحران نقش دارند. کرهشمالی با سیاست خارجی خاص خود که آزمایشهای موشکی و هستهای از محورهای پیشبرنده (از نگاه پیونگ یانگ) این سیاست است، همواره موجب نگرانی کرهجنوبی و ژاپن شده است. هرچند در سالهای اخیر تلاشهایی به ویژه از ناحیه گروه شش جانبه برای حل و فصل مسالمتآمیز این بحران که ریشه در موضوعات تاریخی و بیشتر سیاست داخلی کرهشمالی دارد به عمل آمده است ولی منافع آشکار و پنهان قدرتهای جهانی مانع بزرگی در زمینه حل این بحران محسوب میشود.
به نظر میرسد دورنمای بحران کره را باید در سیاست داخلی آمریکا جستوجو کرد. سیاست داخلی آمریکا در این نوشتار ناظر بر موقعیت و منافع کاخ سفید بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ است. سیاست داخلی دولت ترامپ را باید یک متغیر اصلی تصور کرد. قرارداد هستهای قدرتهای جهان با ایران موسوم به برجام و همچنین واکنش چین دو متغیر واسطهای محسوب میشوند. به عبارت دیگر نحوه برخورد آمریکا با برجام و نقشی که چین در بحران کره ایفا خواهد کرد بر رفتار ترامپ با کرهشمالی تاثیرگذار خواهد بود. ترامپ در داخل با معضل مربوط به نقش روسیه در انتخابات اخیر ریاستجمهوری دست و پنجه نرم میکند. کمیتههایی در مجلس نمایندگان و سنا به علاوه یک دادستان ویژه درحال تحقیق درباره تلاش ادعایی مسکو برای کمک به آقای ترامپ و علیه خانم کلینتون در انتخابات ماه نوامبر گذشته هستند. ترامپ ممکن است برای خلاصی از این معضل و انحراف افکار عمومی آمریکا از مشکلات داخلی، گزینه نظامی در بیرون مرزها را مد نظر قرار دهد.
اینکه دولت ترامپ مخالفت خود با برجام را چگونه مدیریت کند از عوامل تاثیرگذار بر رفتارهای آینده این کشور در برابر کرهشمالی است. بهدنبال آزمایشهای موشکی ایران، آمریکا اعلام کرده است که ایران روح برجام را نقض و تحریمهای جدیدی را علیه ایران وضع کرده است. اولا، در خود دولت آمریکا درباره رد یا پذیرش برجام اختلاف نظر وجود دارد و ترامپ که شخصا تمایل خود را در برهم زدن برجام نشان داده، با مشکلاتی در این زمینه مواجه است. در یک نمونه آشکار رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا برای نخستینبار روز گذشته (سهشنبه) بهطور علنی اعتراف کرد در زمینه سیاست خارجی به خصوص توافق اتمی ایران با دونالد ترامپ اختلاف نظرهایی دارد. ایران نیز در مقابل تمایل دارد از طرق حقوقی برخورد کند و این اختلاف را در شورای امنیت سازمان ملل متحد و یا احتمالا در دیوان بینالمللی دادگستری بررسی کند.
نقش چین و همکاری یا تعارض دیدگاههای این کشور با ترامپ درباره کرهشمالی نیز بر دورنمای بحران اثرگذار است. چین بهعنوان متحد نزدیک کرهشـمالی و کمک کننده اصلی اقتصادی این کشور شناخته میشود. چین سیاست منع گسترش سلاحهای هستهای، منع وقوع جنگ و عدم فروپاشـی رژیـم کـرهشمالی را در راس سیاست خود قرار داده است. مهمترین نگرانی چین این است که کـرهشمالی مسلح به سلاحهای هستهای با زیرپا گذاشتن رژیم منع گسترش باعث ناامنی محـیط پیرامـونی چین شود . موضوعی که برای تـداوم رشـد اقتـصادی ایـن کشور سم محسوب میشود، لذا چین همواره اعلام میکند وضعیت پیچیده و حساس شبه جزیره کره باید با میانجیگری سازمان ملل متحد حل و فصل شود.
تیلرسون گفته است: «ما بر این باوریم که چین رابطهای ویژه و منحصر به فرد دارد، که ناشی از فعالیت قابل توجه اقتصادی است و با استفاده از آن میتواند بر نظام کرهشمالی ا به نحوی ثر بگذارد که دیگران نمیتوانند.»
با توجه به نگرانیهایی چین، این امکان وجود دارد که پکن در روابط تجاری خود با آمریکا مجبور به امتیازدهی و در نتیجه ترامپ را از گزینه نظامی علیه کرهشمالی منصرف کند. در نتیجه میتوان گفت که در دوره باراک اوباما، رئیسجمهوری سابق آمریکا سیاست آمریکا و چین به لحاظ مختصات جدید سیاست بینالملل و روابط قدرت در شرق آسیا، یک عامل موثر در نوع پردازش آمریکا به مشکل کره بود. اوباما سیاست تقویت روابط با کرهجنوبی و ژاپن و تشدید فشار بر کرهشمالی را دنبال میکرد، ولی این بار وضع فرق میکند. ترامپ در مواجهه در برابر ایران در نهایت هدف برهم زدن برجام را دنبال خواهد کرد و با توجه به تبعات غیر قابل پیشبینی جنگ با ایران به این گزینه متوسل نخواهد شد. با توجه به این اوضاع، توجه ترامپ به سمت شرق دور است. اگر چین نتواند رضایت آمریکا را از جمله از نظر تجاری و اقتصادی و همچنین مهار کرهشمالی جلب کند به نظر میرسد ترامپ برای فرار از مشکلات داخلی به گزینه برخورد نظامی با کرهشمالی هرچند محدود متوسل خواهد شد.
پژوهشگر روابط بین الملل . دانشگاه لوند. سوئد*
انتهای پیام/
