فناوری تولید جنین، مسیر نوین اصلاح نژاد دام در ایران را هموار کرد/ تکثیر دام‌های برتر؛ راهکاری برای افزایش بهره‌وری صنعت دامپروری

محمدمهدی نادری، مدیرعامل یک شرکت دانش‌بنیان وابسته به پژوهشکده ابن سینای جهاددانشگاهی در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، در پاسخ به این سوال که چه میزان از دستاوردهای پژوهشی جهاد دانشگاهی به محصول، شرکت یا قرارداد صنعتی تبدیل شده است؟، اظهار کرد: یکی از محور‌های اصلی فعالیت ما، توسعه فناوری تولید و تکثیر جنین دام‌های برتر است. در همین راستا، تلاش کردیم با شناسایی و استفاده از بهترین ذخایر ژنتیکی دام در دنیا، از جمله نژاد‌های برتر گاو در کشور‌های فرانسه، ایتالیا، دانمارک و آلمان و همچنین دام‌های ارزشمند داخلی، ظرفیت تولید و تکثیر دام‌های باکیفیت را در کشور ایجاد کنیم.

وی افزود: در این فناوری، با استفاده از روش‌های تخصصی، به‌صورت مستمر از دام‌های منتخب تخمک‌گیری انجام می‌شود و پس از طی مراحل آزمایشگاهی و تولید جنین، امکان تکثیر دام‌های دارای ویژگی‌های ژنتیکی مطلوب فراهم می‌شود. این فناوری کمک می‌کند تا به‌جای اتکا به روش‌های سنتی اصلاح نژاد، روند دستیابی به دام‌های برتر با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به شکل‌گیری این مجموعه بر پایه دانش فنی پژوهشکده ابن‌سینا بیان کرد: دانش اولیه این فناوری در مجموعه پژوهشکده شکل گرفت و با هدف توسعه و تجاری‌سازی آن، دانش فنی مورد ارزیابی و ارزش‌گذاری قرار گرفت. پژوهشگاه نیز با پذیرش ارزش دانش ایجادشده، سرمایه نقدی متناسبی را برای توسعه فعالیت‌ها به این مجموعه اختصاص داد و زمینه تبدیل یک دستاورد پژوهشی به محصول و فناوری قابل عرضه در بازار فراهم شد.

نادری ادامه داد: شرکت حدود شش سال پیش تأسیس شد و در این مدت تلاش کردیم علاوه بر تثبیت دانش فنی، محصولات و خدمات متنوعی را متناسب با نیاز بازار توسعه دهیم. از سال گذشته نیز وارد مرحله جدی‌تری از فعالیت‌های بین‌المللی و بازاریابی خارجی شدیم و نخستین اقدامات صادراتی خود را دنبال کردیم.

وی با اشاره به برنامه‌های صادراتی شرکت گفت: اوگاندا یکی از مقاصد صادراتی ما بود و برنامه‌ریزی‌هایی برای حضور در این بازار انجام دادیم؛ اما به دلیل شرایط جنگی و محدودیت‌های پروازی و ارتباطی، اجرای برنامه صادراتی با تأخیر مواجه شد. امیدواریم امسال بتوانیم صادرات به اوگاندا را عملیاتی کنیم و بازار ازبکستان را نیز به مقاصد صادراتی خود اضافه کنیم.

نادری درباره دلایل انتخاب حوزه تکثیر دام‌های برتر برای فعالیت شرکت عنوان کرد: در بررسی‌های اولیه، پروژه‌های مختلفی از جمله تولید حیوانات تراریخته و طرح‌های مطالعاتی را ارزیابی کردیم؛ اما به این جمع‌بندی رسیدیم که فناوری تولید و تکثیر جنین دام‌های برتر، به دلیل برخورداری از بازار واقعی و تقاضای قابل توجه در صنعت دامپروری، ظرفیت اقتصادی و تجاری بالاتری دارد.

وی تصریح کرد: این فناوری در دنیا از حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش مورد توجه قرار گرفته و به‌تدریج توسعه یافته است. در کشور ما نیز با وجود ظرفیت‌های قابل توجه دامپروری، جای چنین فناوری‌هایی خالی بود. به همین دلیل، با بررسی نیاز‌های بازار و برگزاری جلساتی با اتحادیه‌های دامداران و فعالان این حوزه، به این نتیجه رسیدیم که توسعه این فناوری می‌تواند پاسخگوی بخشی از نیاز صنعت دامپروری کشور باشد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به توسعه فعالیت‌ها در حوزه‌های مختلف دامپروری اظهار کرد: در ابتدا تمرکز ما بر ایجاد تنوع نژادی و استفاده از ظرفیت دام‌های برتر بود؛ اما با توجه به نیاز کشور به خودکفایی در تولید گوشت، فعالیت‌های خود را به این حوزه نیز گسترش دادیم. در همین راستا، پروژه‌هایی برای بهبود ظرفیت تولید گوشت و توسعه نژاد‌های دارای عملکرد مطلوب تعریف کردیم.

وی درباره اینکه کدام پروژه‌ها برای حل مسائل در دست اجراست، افزود: در ادامه این مسیر، علاوه بر گاو، به حوزه گاومیش نیز ورود کردیم و پروژه‌ای را با استفاده از گاومیش‌های برتر ایتالیایی آغاز کردیم تا بتوانیم ظرفیت ژنتیکی و تولیدی این گونه را در کشور ارتقا دهیم.

نادری ادامه داد: حوزه دیگری که در دستور کار شرکت قرار گرفته، شتر است. در این زمینه نیز چند سالی است فعالیت‌های تحقیقاتی و اجرایی را دنبال می‌کنیم و با بررسی ظرفیت نژاد‌های مختلف، از جمله شتر‌های پاکستانی، به دنبال شناسایی و بهره‌گیری از ویژگی‌های برتر ژنتیکی و تولیدی هستیم. هدف این است که بتوانیم از ظرفیت این گونه در کنار سایر دام‌ها برای تقویت تولید داخلی استفاده کنیم.

وی در پایان خاطرنشان کرد: ارتقای ژنتیکی دام‌های بومی کشور نیز از اولویت‌های ماست. معتقدیم در کنار استفاده از نژاد‌های برتر خارجی، باید برای حفظ و بهبود ویژگی‌های ژنتیکی دام‌های بومی، از جمله نژاد سیستانی، نیز برنامه‌ریزی کنیم. این رویکرد می‌تواند به افزایش بهره‌وری دامپروری، تقویت تولید گوشت و کاهش وابستگی کشور به منابع خارجی کمک کند.