یک متخصص هوش مصنوعی در گفت‌وگو با آناتک:
سوادآموزی در عصر هوش مصنوعی از خواندن و نوشتن فراتر می‌رود/ تدوین اساسنامه جدید نهضت سوادآموزی
اکبر گرایلی، معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران در گفت‌وگو با خبرنگار گروه جامعه آنا با اشاره به تحولات پرشتاب فناوری و گسترش کاربرد‌های هوش مصنوعی، بر ضرورت تغییر رویکرد‌های سنتی در حوزه سوادآموزی تأکید کرد و گفت: با توسعه فناوری‌های نوین، دیگر نمی‌توان سواد را صرفاً در توانایی خواندن و نوشتن خلاصه کرد، بلکه آموزش باید به گونه‌ای طراحی شود که افراد بتوانند از دانش و مهارت‌های خود در زندگی فردی و اجتماعی بهره بگیرند.
وی با بیان اینکه تحولات فناورانه، نیاز‌های آموزشی جوامع را نیز تغییر داده است، اظهار کرد: امروز مفهوم سواد ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده و افراد برای حضور مؤثر در جامعه، علاوه بر برخورداری از سواد پایه، باید مهارت‌های متنوعی را فرا بگیرند. از این منظر، نظام سوادآموزی نیز باید متناسب با شرایط جدید بازنگری شود تا بتواند پاسخگوی نیاز‌های واقعی بزرگسالان و جامعه باشد.
سوادآموزی دیگر به خواندن و نوشتن محدود نیست
گرایلی با اشاره به ضرورت توجه هم‌زمان به عدالت آموزشی و کیفیت یادگیری تصریح کرد: در حوزه عدالت آموزشی، اصل بر این است که همه افراد جامعه بتوانند از فرصت‌های برابر برای باسواد شدن برخوردار شوند و موانع موجود در مسیر دسترسی به آموزش تا حد امکان برطرف شود. هیچ فردی نباید به دلیل شرایط زندگی یا محدودیت‌های مختلف، از فرصت یادگیری و کسب مهارت محروم بماند.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران افزود: در کنار عدالت آموزشی، کیفیت سوادآموزی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر در گذشته توانایی خواندن و نوشتن معیار اصلی باسواد بودن افراد محسوب می‌شد، امروز باید بررسی کنیم که افراد تا چه اندازه می‌توانند از آموخته‌های خود در زندگی روزمره استفاده کنند و در مواجهه با مسائل مختلف، تصمیم‌های آگاهانه بگیرند.
وی ادامه داد: آموزش‌های نوین باید به سمت ارتقای سواد مؤثر و تقویت مهارت‌های مورد نیاز زندگی حرکت کنند. به این معنا که فرد پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، تنها قادر به خواندن یک متن یا نوشتن چند جمله نباشد، بلکه بتواند دانش خود را در موقعیت‌های واقعی زندگی به کار بگیرد و از آن برای حل مسائل فردی، خانوادگی و اجتماعی استفاده کند.
تدوین اساسنامه جدید؛ حرکت به سمت آموزش جامع بزرگسالان
گرایلی با اشاره به برنامه‌های در دست پیگیری در نهضت سوادآموزی گفت: در همین راستا، اساسنامه جدید نهضت سوادآموزی در حال تدوین است و امیدواریم در صورت تصویب، زمینه برای توسعه رویکردی جامع‌تر در حوزه سوادآموزی فراهم شود.
وی تأکید کرد: در این رویکرد، سوادآموزی نباید صرفاً به آموزش خواندن و نوشتن محدود بماند، بلکه باید به مفهوم گسترده‌تر آموزش بزرگسالان توجه شود؛ مفهومی که در آن، نیاز‌های متنوع افراد برای زندگی در جامعه امروز مورد توجه قرار می‌گیرد.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران با اشاره به گستردگی ابعاد سواد در دنیای امروز اظهار کرد: در رویکرد‌های جدید آموزشی، موضوعاتی مانند سواد مالی، سواد رسانه‌ای، سواد عاطفی، سواد حقوقی، سواد پایه و سواد زیستی در کنار سایر مهارت‌های ضروری مورد توجه قرار می‌گیرند. این مهارت‌ها به افراد کمک می‌کنند تا در مواجهه با مسائل اقتصادی، اجتماعی، رسانه‌ای و خانوادگی، آگاهی بیشتری داشته باشند و بتوانند متناسب با شرایط، تصمیم‌های مناسب‌تری بگیرند.
وی افزود: در مجموع، از مجموعه‌ای از مهارت‌ها و ابعاد مختلف سواد، از جمله سواد‌های دوازده‌گانه، سخن گفته می‌شود که توجه به آنها می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش و افزایش توانمندی افراد در زندگی منجر شود. بنابراین، ضروری است که برنامه‌ریزی‌های حوزه سوادآموزی با در نظر گرفتن نیاز‌های جدید جامعه انجام شود و آموزش بزرگسالان نیز از این تحولات عقب نماند.
از سواد رسانه‌ای تا سواد مالی؛ مهارت‌هایی برای زندگی امروز
گرایلی با تشریح اهمیت مهارت‌های جدید در فرایند سوادآموزی بیان کرد: سواد مالی به افراد کمک می‌کند تا در مدیریت منابع و تصمیم‌گیری‌های اقتصادی زندگی خود آگاهانه‌تر عمل کنند. سواد رسانه‌ای نیز در شرایطی که افراد روزانه با حجم گسترده‌ای از اطلاعات و پیام‌ها مواجه هستند، اهمیت زیادی دارد و می‌تواند زمینه تشخیص آگاهانه‌تر اطلاعات و استفاده مسئولانه از رسانه‌ها را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت سواد عاطفی و حقوقی ادامه داد: افراد در زندگی روزمره با روابط انسانی، مسائل خانوادگی و موضوعات حقوقی متعددی مواجه می‌شوند و برخورداری از دانش و مهارت در این حوزه‌ها می‌تواند به افزایش آگاهی و توانایی آنها در مدیریت موقعیت‌های مختلف کمک کند. همچنین سواد زیستی و سایر ابعاد سواد نیز باید متناسب با نیاز‌های جامعه مورد توجه قرار گیرند.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران خاطرنشان کرد: هدف از گسترش این رویکرد، صرفاً افزودن چند عنوان آموزشی به برنامه‌های سوادآموزی نیست، بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا افراد بتوانند از آموزش‌های خود در زندگی واقعی استفاده کنند. به همین دلیل، کیفیت آموزش و میزان اثربخشی آن باید در کنار اصل دسترسی به آموزش مورد توجه قرار گیرد.
پیوند دانش با هویت ملی و دینی؛ ضلع دیگر آموزش
گرایلی در ادامه، هویت را یکی دیگر از ابعاد مهم برنامه‌های آموزشی دانست و اظهار کرد: در کنار دانش، آگاهی و مهارت، باید به هویت نیز توجه داشته باشیم. در این نگاه، صرف برخورداری از اطلاعات و توانایی‌های فردی کافی نیست، بلکه لازم است دانش و آگاهی با هویت و ارزش‌های کشور عزیز جمهوری اسلامی ایران پیوند بخورد.
وی افزود: آموزش باید علاوه بر افزایش توانمندی افراد، زمینه تقویت مسئولیت‌پذیری و توجه به ارزش‌های ملی و دینی را نیز فراهم کند. از این رو، در برنامه‌ریزی‌های آموزشی باید میان ارتقای دانش، تقویت مهارت‌ها و توجه به هویت فرهنگی و ارزشی جامعه ارتباط برقرار شود.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران تأکید کرد: عدالت آموزشی، کیفیت یادگیری و هویت سه موضوع مهمی هستند که باید در سیاست‌گذاری‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرند. فراهم کردن فرصت برابر برای یادگیری، زمانی اثربخش خواهد بود که آموزش ارائه‌شده از کیفیت مناسب برخوردار باشد و بتواند به رشد آگاهی، مهارت و مسئولیت‌پذیری افراد کمک کند.
دانش‌آموز باسواد، حلقه اتصال مدرسه و خانواده
گرایلی با اشاره به نقش خانواده در توسعه سوادآموزی اظهار کرد: یکی از ظرفیت‌های مهم نظام آموزشی، ارتباط میان دانش‌آموزان و خانواده‌های آنهاست. اگر دانش‌آموزان علاوه بر یادگیری مهارت‌های درسی، با ابعاد مختلف سواد و کاربرد آنها در زندگی آشنا شوند، می‌توانند این آموخته‌ها را در محیط خانواده نیز منتقل کنند.
وی ادامه داد: دانش‌آموزی که از آموزش‌های مؤثر برخوردار است، می‌تواند در تعامل با والدین خود نقش داشته باشد و زمینه آشنایی خانواده با مهارت‌ها و آگاهی‌های جدید را فراهم کند. به این ترتیب، مدرسه و خانواده می‌توانند در یک فرایند دوسویه، به گسترش یادگیری و ارتقای سطح آگاهی جامعه کمک کنند.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران خاطرنشان کرد: در چنین چرخه‌ای، آموزش تنها به کلاس درس محدود نمی‌شود و آموخته‌ها می‌توانند از مدرسه به خانواده و از خانواده به محیط اجتماعی منتقل شوند. این ارتباط، ظرفیت مهمی برای تقویت فرهنگ یادگیری در جامعه به شمار می‌رود و می‌تواند به افزایش توجه خانواده‌ها به آموزش و مهارت‌آموزی کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت دانش‌آموزان برای توسعه سواد در خانواده‌ها افزود: هدف آن است که دانش‌آموزان باسواد، در کنار برخورداری از توانایی‌های فردی، بتوانند در انتقال آگاهی و مهارت به والدین خود نیز نقش‌آفرینی کنند و به شکل‌گیری خانواده‌هایی آگاه‌تر و توانمندتر کمک کنند.
آینده سوادآموزی در گرو تغییر نگاه به آموزش
گرایلی در جمع‌بندی سخنان خود، توسعه فناوری‌های نوین و تغییر نیاز‌های جامعه را دلیلی برای بازنگری در مفهوم سواد دانست و تأکید کرد: در شرایط امروز، سوادآموزی باید فراتر از آموزش سنتی خواندن و نوشتن تعریف شود و مهارت‌هایی را در بر بگیرد که افراد برای زندگی مؤثر در جامعه به آنها نیاز دارند.
وی افزود: تدوین اساسنامه جدید نهضت سوادآموزی، در صورت تصویب، می‌تواند زمینه توجه بیشتر به آموزش جامع بزرگسالان را فراهم کند؛ رویکردی که در آن عدالت در دسترسی به آموزش، کیفیت یادگیری، توسعه مهارت‌های کاربردی و پیوند دانش با هویت ملی و دینی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
معاون نهضت سوادآموزی اداره‌کل آموزش و پرورش شهر تهران در پایان خاطرنشان کرد: گسترش سواد مؤثر در جامعه نیازمند مشارکت نظام آموزشی، خانواده‌ها و سایر بخش‌های مرتبط است. هرچه آموزش‌ها متناسب‌تر با نیاز‌های واقعی زندگی طراحی شوند و امکان انتقال آموخته‌ها میان مدرسه و خانواده افزایش یابد، ظرفیت بیشتری برای ارتقای آگاهی عمومی و تربیت نسل‌های توانمندتر فراهم خواهد شد؛ مسیری که می‌تواند به تحقق عدالت آموزشی و تقویت فرهنگ یادگیری در جامعه کمک کند.
انتهای پیام/
