«تورم صفر» سنگر شهرداری تهران برای حمایت از سفره مردم در شرایط سخت اقتصادی

به گزارش خبرگزاری آنا، در شرایطی که افزایش قیمت کالاهای اساسی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های معیشتی خانواده‌ها تبدیل شده، شهرداری تهران با اجرای طرح «تورم صفر» تلاش کرده بخشی از فشار هزینه‌های روزمره را از دوش خانوارهای پایتخت بردارد؛ طرحی که از هفتم مهرماه آغاز شده و در مرحله نخست، قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی را برای حدود شش ماه ثابت نگه می‌دارد.

این طرح اگرچه به معنای صفر شدن نرخ تورم در اقتصاد کشور نیست، اما یک هدف مشخص و ملموس را دنبال می‌کند: اینکه خانواده‌های تهرانی بتوانند بخشی از اقلام ضروری سفره خود را با قیمت ثابت و پایین‌تر از بازار تهیه کنند و دست‌کم برای بخشی از هزینه‌های ماهانه خود، قدرت پیش‌بینی داشته باشند.

اهمیت این اقدام زمانی بیشتر نمایان می‌شود که فشار تورمی بر سبد خوراک خانوار را در نظر بگیریم. در شرایطی که قیمت بسیاری از کالاها به‌صورت مستمر تغییر می‌کند، ثابت ماندن قیمت کالاهایی مانند برنج، گوشت، روغن و حبوبات می‌تواند برای خانواده‌ها، به‌خصوص اقشار کم‌درآمد، یک حمایت مستقیم و قابل لمس باشد.

از برنج و گوشت تا حبوبات؛ سبدی برای سفره مردم

در مرحله نخست طرح «تورم صفر»، ۱۲ قلم کالای اساسی شامل برنج، گوشت منجمد، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا، عدس، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، نخود و لپه عرضه می‌شود.

انتخاب این اقلام اتفاقی نیست. بخش قابل توجهی از آنها کالاهایی هستند که در سبد مصرف روزانه یا ماهانه خانوارها قرار دارند و افزایش قیمت آنها مستقیماً بر هزینه زندگی اثر می‌گذارد.

بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده، برنج پاکستانی سوپر باسماتی کیلویی ۳۳۵ هزار تومان، برنج پاکستانی باسماتی ۳۸۶ کیلویی ۲۲۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۷۱۸ کیلویی ۲۸۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

گوشت منجمد گوسفندی و گوساله نیز حدود کیلویی یک میلیون و ۵۴۵ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. ماکارونی ۷۰۰ گرمی ۷۰ هزار تومان، شکر فله کیلویی ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان، خرمای مضافتی بم ۶۰۰ گرمی ۱۷۰ هزار تومان و سویای ۵۰۰ گرمی ۱۲۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

در بخش حبوبات نیز عدس کیلویی ۱۹۵ هزار تومان، لوبیا چیتی ۲۷۵ هزار تومان، نخود ۲۱۵ هزار تومان، لپه ۳۲۰ هزار تومان و لوبیا قرمز ۳۱۵ هزار تومان تعیین شده است.

در بخش روغن نیز روغن پخت‌وپز ۸۱۰ گرمی حدود ۳۳۵ هزار تومان و نوع سرخ‌کردنی آن حدود ۳۶۱ هزار تومان عرضه می‌شود. روغن پخت‌وپز ۱۳۵۰ گرمی نیز حدود ۵۴۳ هزار تومان و نوع سرخ‌کردنی آن حدود ۶۰۵ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

نکته مهم در این قیمت‌ها، صرفاً نرخ عرضه در روز آغاز طرح نیست؛ بلکه قرار است قیمت این اقلام در طول دوره اجرای طرح ثابت بماند. به این ترتیب، خانوار می‌تواند بخشی از خرید ماهانه خود را با اطمینان بیشتری برنامه‌ریزی کند.

یک حمایت مستقیم از سفره خانوار

تفاوت مهم «تورم صفر» با بسیاری از سیاست‌های حمایتی، در ملموس بودن آن برای مصرف‌کننده است.

در برخی سیاست‌های حمایتی، خانوار ابتدا افزایش قیمت را تجربه می‌کند و سپس بخشی از این افزایش از طریق یارانه یا کمک نقدی جبران می‌شود. اما در این طرح، حمایت در نقطه خرید اتفاق می‌افتد؛ یعنی شهروند هنگام خرید کالای مشمول، همان قیمت تثبیت‌شده را پرداخت می‌کند.

این مسئله در شرایط تورمی اهمیت زیادی دارد. زیرا خانواری که هر ماه باید بخش بزرگی از درآمد خود را برای خرید مواد غذایی هزینه کند، بیش از هر چیز به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد.

وقتی یک خانواده بداند قیمت برنج، روغن، گوشت یا حبوبات مشمول طرح در دوره اجرای برنامه افزایش پیدا نمی‌کند، می‌تواند بودجه ماهانه خود را دقیق‌تر تنظیم کند.

به همین دلیل، «تورم صفر» را می‌توان یکی از اقدامات مستقیم مدیریت شهری برای حمایت از قدرت خرید خانوار دانست.

سهمیه برای اینکه کالا به همه برسد

شهرداری تهران برای جلوگیری از خریدهای غیرضروری و فراهم کردن امکان استفاده تعداد بیشتری از خانوارها، سهمیه کالاها را بر اساس تعداد اعضای خانواده تعیین کرده است.

طبق سازوکار اعلام‌شده، سهم هر فرد در ماه حدود ۲ کیلوگرم برنج، ۵۰۰ گرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن است. این سهمیه می‌تواند به شکل ماهانه دریافت شود یا حداکثر هر دو ماه یک‌بار مورد استفاده قرار گیرد.

این مدل باعث می‌شود حمایت از سفره خانوار هدفمندتر شود و کالاهای یارانه‌ای یا تثبیت‌شده در اختیار مصرف‌کننده واقعی قرار بگیرد.

شهردار تهران نیز اعلام کرده این سهمیه برای جمعیت حدود ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار نفری تهران متناسب با تعداد اعضای خانوار در نظر گرفته شده است.

اتصال سهمیه به کد ملی و تعداد اعضای خانوار نیز امکان مدیریت دقیق‌تر خرید را فراهم می‌کند و مانع از آن می‌شود که تعداد محدودی از افراد بتوانند بخش بزرگی از کالاهای مشمول طرح را خریداری کنند.

۱۰۸ میدان، ۱۸ شهروند و توسعه شبکه عرضه

 یکی از نقاط قوت طرح، استفاده از زیرساخت‌های موجود مدیریت شهری است.

اجرای طرح از ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار آغاز شده و ۱۸ فروشگاه شهروند نیز در شبکه عرضه قرار گرفته‌اند. برنامه شهرداری این است که تعداد مراکز عرضه در ادامه افزایش پیدا کند و در آبان‌ماه به بیش از ۲۰۰ مرکز برسد.

این شبکه گسترده به شهرداری اجازه می‌دهد طرح را از یک برنامه محدود در چند فروشگاه به یک برنامه شهری تبدیل کند.

از سوی دیگر، خرید کالاها تنها به مراجعه حضوری محدود نیست. شهروندان می‌توانند از طریق سامانه و اپلیکیشن «شهرزاد» نیز کالاهای مشمول را سفارش دهند و در منزل تحویل بگیرند.

این بخش برای خانواده‌هایی که امکان مراجعه حضوری به مراکز عرضه را ندارند، اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند دسترسی به کالاهای طرح را آسان‌تر کند.

کاهش قیمت فقط با فروش ارزان اتفاق نمی‌افتد

شهرداری تهران در کنار تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالا، سراغ مدیریت زنجیره تأمین نیز رفته است.

خرید مستقیم و قراردادی، سلف‌خری و کاهش تعداد واسطه‌ها از جمله اقداماتی است که برای پایین آوردن هزینه نهایی کالا دنبال می‌شود.

منطق این اقدام روشن است: هرچه مسیر کالا از تولیدکننده تا مصرف‌کننده کوتاه‌تر شود، بخشی از هزینه‌های واسطه‌ای حذف می‌شود و امکان عرضه کالا با قیمت مناسب‌تر افزایش پیدا می‌کند.

در همین چارچوب، استفاده از ظرفیت بنکداران مواد غذایی نیز در دستور کار قرار گرفته است.

بر اساس مذاکرات انجام‌شده با شهرداری تهران، قرار است تعدادی غرفه در مناطق مختلف پایتخت به‌صورت رایگان و همراه با امکانات آب، برق و گاز در اختیار بنکداران قرار گیرد و آنها نیز کالاها را در محدوده قیمت عمده‌فروشی به مردم عرضه کنند.

این اقدام می‌تواند حلقه دیگری از زنجیره کاهش هزینه باشد؛ زیرا به جای اینکه شهرداری به‌تنهایی مسئول تأمین و عرضه باشد، ظرفیت صنوف و بخش خصوصی نیز وارد شبکه می‌شود.

۱۸ هزار قلم کالا در شهروند

طرح حمایتی شهرداری به ۱۲ قلم کالای اساسی محدود نشده است.

در یکی دیگر از محورهای این بسته، قرار است سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند تا ۵۰ درصد کاهش پیدا کند.

این بخش برای عموم شهروندان قابل استفاده است و برخلاف سبد ۱۲ قلمی، به سهمیه خانوار محدود نمی‌شود.

در خریدهای غیرحضوری نیز سازوکاری برای بازگشت سهم تعیین‌شده به کیف پول شهروند پیش‌بینی شده است.

به این ترتیب، شهرداری تلاش کرده حمایت از قدرت خرید مردم را در چند لایه دنبال کند: از تثبیت قیمت اقلام اساسی گرفته تا کاهش هزینه خرید سایر کالاها و کوتاه کردن زنجیره تأمین.

گام بعدی؛ مرغ، پنیر و رب

سبد «تورم صفر» قرار نیست در همان ۱۲ قلم باقی بماند.

طبق برنامه اعلام‌شده، از آبان‌ماه مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به سبد طرح اضافه خواهند شد و تعداد کالاهای مشمول به ۱۵ قلم می‌رسد.

افزوده شدن این سه کالا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مرغ و پنیر سهم مهمی در تأمین پروتئین و مواد مغذی خانوار دارند و رب گوجه‌فرنگی نیز از کالاهای پرمصرف در آشپزی ایرانی است.

به این ترتیب، توسعه سبد می‌تواند پوشش حمایتی طرح را افزایش دهد و بخش بیشتری از هزینه‌های معمول خانوار را تحت پوشش قرار دهد.

دستور رئیس‌جمهور برای بررسی اجرای طرح در کشور

اهمیت تجربه تهران تنها به پایتخت محدود نمانده است

در جلسه هیأت دولت در ۱۲ مهرماه، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر ضرورت اتخاذ تدابیر هماهنگ برای تثبیت قیمت کالاهای مشمول طرح کالابرگ تأکید کرد و دستور تشکیل کمیته‌ای با حضور رئیس‌کل بانک مرکزی، وزیر جهاد کشاورزی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، وزیر کشور و شهردار تهران را صادر کرد.

این کمیته قرار است ابعاد مختلف اجرای طرح را بررسی و سازوکار لازم برای تثبیت قیمت کالاهای مشمول کالابرگ را تدوین کند.

توجه دولت به تجربه تهران را می‌توان نشانه‌ای از ظرفیت این مدل برای تبدیل شدن به یک الگوی گسترده‌تر حمایتی دانست.

البته اجرای طرح در سطح ملی به هماهنگی بسیار بیشتری نیاز دارد؛ از تأمین کالا و ارز گرفته تا حمل‌ونقل، شبکه توزیع و منابع مالی. اما تجربه تهران می‌تواند بخشی از زیرساخت و تجربه اجرایی مورد نیاز را در اختیار سیاست‌گذاران قرار دهد.

شهرداری به جای وعده، وارد میدان شده است

یکی از ویژگی‌های قابل توجه «تورم صفر» این است که حمایت از معیشت در آن به یک اقدام قابل مشاهده برای شهروند تبدیل شده است.

شهروند می‌تواند به میدان میوه و تره‌بار یا فروشگاه شهروند مراجعه کند، کالای مشخصی را با قیمت مشخص خریداری کند و از ثابت ماندن قیمت آن در دوره اجرای طرح مطمئن باشد.

این مسئله به‌ویژه در شرایطی که بسیاری از خانواده‌ها هر ماه با تغییر قیمت کالاهای ضروری مواجه‌اند، ارزش بیشتری پیدا می‌کند.

در واقع، شهرداری تهران تلاش کرده از ظرفیت‌هایی که در اختیار دارد برای ورود مستقیم‌تر به حوزه معیشت استفاده کند؛ ظرفیت‌هایی مانند میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند، سامانه شهرزاد، شبکه حمل‌ونقل و انبارداری و ارتباط با تولیدکنندگان و بنکداران.

چهار حلقه‌ای که باید حفظ شوند

برای استمرار موفقیت طرح، چهار موضوع اهمیت ویژه دارد: تأمین مستمر، قیمت ثابت، کیفیت کالا و دسترسی آسان.

اول اینکه کالا باید به اندازه کافی در مراکز عرضه موجود باشد. دوم اینکه قیمت اعلام‌شده باید در عمل نیز ثابت بماند. سوم اینکه کاهش قیمت نباید به کاهش کیفیت منجر شود و چهارم اینکه خانوارها در مناطق مختلف تهران بتوانند به شکل عادلانه از طرح استفاده کنند.

شهرداری با در اختیار داشتن شبکه گسترده میادین و شهروند، ظرفیت مناسبی برای تحقق این چهار هدف دارد.

از سوی دیگر، توسعه خرید اینترنتی و استفاده از ظرفیت بنکداران و تولیدکنندگان می‌تواند فشار بیشتری را از شبکه عرضه کاهش دهد و امکان پوشش جمعیت بیشتری را فراهم کند.

«تورم صفر»؛ حمایت شهری در روزهای سخت

در مجموع، طرح «تورم صفر» شهرداری تهران را باید در چارچوب یک سیاست حمایتی برای کاهش فشار هزینه‌های زندگی خانوارهای تهرانی ارزیابی کرد.

این طرح قرار نیست تورم کل اقتصاد را از بین ببرد و چنین ادعایی نیز درباره آن مطرح نیست. هدف مشخص‌تر و عملیاتی‌تر است: بخشی از سبد ضروری خانوار برای یک دوره حدوداً شش‌ماهه از افزایش قیمت‌ها مصون بماند.

۱۲ قلم کالای مرحله نخست، توسعه سبد به ۱۵ قلم، استفاده از بیش از ۱۰۰ میدان میوه و تره‌بار، حضور فروشگاه‌های شهروند، خرید غیرحضوری از شهرزاد، سهمیه‌بندی بر اساس اعضای خانوار، خرید مستقیم و قراردادی، همکاری با بنکداران و کاهش سود بازرگانی هزاران قلم کالا، مجموعه اقداماتی است که نشان می‌دهد این برنامه صرفاً به اعلام چند قیمت محدود نشده است.

مهم‌ترین دستاورد بالقوه طرح نیز ایجاد قدرت پیش‌بینی برای خانوار است. خانواده‌ای که می‌داند بخشی از خرید ماهانه‌اش تا چند ماه آینده با قیمت مشخص انجام می‌شود، می‌تواند درآمد محدود خود را بهتر مدیریت کند.

در روزهایی که فشار تورمی بیش از هر چیز خود را در سفره مردم نشان می‌دهد، هر اقدامی که بتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد، اهمیت پیدا می‌کند.

«تورم صفر» از این منظر تلاشی برای ایجاد یک سنگر حمایتی در کنار سفره خانوار است؛ سنگری که شهرداری تهران تلاش کرده با استفاده از ظرفیت‌های موجود خود، از شبکه میادین و شهروند گرفته تا تولیدکنندگان، بنکداران و زیرساخت‌های دیجیتال، آن را گسترده‌تر و کارآمدتر کند.

اکنون مهم‌ترین وظیفه، استمرار تأمین کالا، حفظ کیفیت و گسترش دسترسی شهروندان است تا این طرح بتواند در ماه‌های پیش رو، آنچه را که برای آن طراحی شده محقق کند: کم کردن بخشی از فشار گرانی و ایجاد ثبات در بخشی از هزینه‌های ضروری زندگی مردم.