کرامت، اساس تربیت نسل کارآمد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، «گرامی‌داشتن فرزند» نه یک مهارت تربیتی، که وظیفه‌ای آسمانی بر دوش پدر و مادر است و همین یک اصل، پیکره شخصیت نسل فردا را می‌تراشد.

در سنت درخشان اسلامی، احترام به کودک نه تدبیری گذرا، که تکلیفی روشن است. پیامبر مهربانی (ص) فرمودند:  أَكْرِمُوا أَوْلاَدَكُمْ وَ أَحْسِنُوا أَدَبَهُمْ يُغْفَرْ لَكُمْ. «فرزندان خود را گرامی بدارید و آنان را نیکو تربیت کنید تا آمرزیده شوید.» (مکارم الأخلاق, جلد۱، صفحه۲۲۲) این روایت در منابع معتبر حدیثی با اسنادی قابل اعتماد به یادگار مانده است.

«إکرام» به‌عنوان قاعده‌ای بنیادین در تربیت قابل توجه است. بر پایه آیه هفتادم سوره اسراء که بنی آدم را صاحب کرامتی از جانب خداوند دانسته است «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ» و روایات پرشمار دیگر در این زمینه، تکریم فرزندان رکن رفتارهای تربیتی به شمار میرود. امام علی (ع) میفرمایند «مَن كَرُمَت عَلَيهِ نَفسُهُ لَم يُهِنها بِالمَعصِيَةِ؛ هر کس نفس خود را گرامی بدارد، آن را با گناه خوار نمی‌کند.» (غررالحکم، ص ۶۷۷)  پس تکریم، نخستین آجر در بنای «کرامت نفس» کودک است؛ همان بنایی که از سال‌های نخست زندگی بر زمین دل او نهاده می‌شود.

میان این اصل تربیتی و ساختن «نسل کارآمد» پیوندی مستقیم برقرار است. تنها کودکی که به‌جای تحقیر، احترام دیده باشد، می‌تواند حس ارزشمندی پایدار، قدرت داوری مستقل و خودمهارگری اخلاقی بیابد. در مقابل، کودکی که در خواری و کوچک‌شمردن بالیده شود، غالباً به چرخه‌ای از تردید به خویش یا پرخاشگری گرفتار می‌آید. روان‌شناسی معاصر نیز گواهی می‌دهد که تجربه کرامت در کودکی، از استوارترین ارکان رشد سالم شخصیت است. پس در یک خانواده اصیل ایرانی هر بار که پدر و مادر فرزند خود را صادقانه گرامی می‌دارند، در حقیقت ژرف‌ترین لایه نیروی انسانی یک «ایران قوی» را بنیان می‌نهند.

‏فداها ابوها؛ الگویی برای تربیت نسل کارآمد

هرگاه سخن از کرامت به میان می آید یاد کریمه اهلبیت(س) که روز میلاد ایشان روز اول دهه کرامت است زنده میگردد. امام شهیدمان حضرت آیت الله خامنه ای «رضوان الله تعالی علیه» وقتی سخن از تربیت ایشان به میان آوردند فرمودند: « «این بانوی بزرگوار، این دختر جوانِ تربیت‌شده‌ی دامان اهل‌بیت پیغمبر، با حرکت خود در جمع یاران و اصحاب و دوستان ائمه (علیهم‌السّلام) و عبور از شهرهای مختلف و پاشیدن بذر معرفت و ولایت در طول مسیر در میان مردم و بعد رسیدن به این منطقه و فرود آمدن در قم، موجب شده است که این شهر به عنوان پایگاه اصلی معارف اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) در آن دوره‌ ظلمانی و تاریکِ حکومت جباران بدرخشد و پایگاهی بشود که انوار علم و انوار معارف اهل‌بیت را به سراسر دنیای اسلام از شرق و غرب منتقل کند.» ۱۳۸۹/۰۷/۲۹

آری محصول تربیت کریمانه این است که دختری این چنین با عظمت، چنین تاثیرگذاری در عالم دارد!  

نقل است که روزی جمعی از شیعیان به مدینه آمدند تا پرسش‌های دینی خود را از امام موسی کاظم (ع) بپرسند. امام در سفر بود و آنان ناگزیر از بازگشت. اما حضرت فاطمه معصومه (س) با آن که در سن خردسالی بودند، پاسخ پرسش‌ها را نوشته و به آنان سپرد. شیعیان در راه بازگشت با امام مواجه شدند و ماجرا را بازگفتند. امام نوشته را خواند و پاسخ‌ها را درست یافت. آن‌گاه سه بار فرمود: «فداها ابوها؛ پدرش به فدایش باد.» این روایت در کتاب «أمالی» شیخ صدوق نقل شده است.

آنچه این واقعه را شایسته تأمل می‌کند، نه فقط فضیلت علمی حضرت معصومه (س)، بلکه راز تربیتی نهفته در آن است. دختری که در آغوش خاندان امامت پرورش یافته، در همان کودکی چنان در فهم دین استوار می‌شود که پاسخ‌هایش از سوی امام معصوم (ع) تأیید می‌گردد. این ثمره تربیتی، حاصل محیطی است که در آن علم و تقوا و کرامت نفس از نخستین سال‌ها به کودک منتقل می‌شود.

نسل کارآمد از چنین بستری برمی‌خیزد! از خانواده‌ای که فرزند را گرامی می‌دارد، به او میدان رشد می‌دهد و اجازه می‌دهد استعدادهایش شکوفا شود. حضرت معصومه (س) نمونه‌ای است که نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری بر تربیت فرزند، تنها یک وظیفه خانوادگی نیست، بلکه بنای آینده یک جامعه دینی است. اگر امروز بخواهیم «نسلی کارآمد و ایرانی قوی» داشته باشیم، باید از همان الگویی بیاموزیم که «فداها ابوها» را بر زبان پدری معصوم جاری کرد.