آغاز سال تحصیلی در راه است؛ تهران در انتظار افزایش ترافیک!

به گزارش خبرنگار آنا، با اعلام آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبنی بر برگزاری حضوری کلاس‌های درس در مدارس و دانشگاه‌ها، شمار سفر‌های روزانه در تهران از ابتدای مهر افزایش خواهد یافت؛ اما آنچه بیش از افزایش طبیعی سفر‌ها می‌تواند به تشدید ترافیک پایتخت منجر شود، تمرکز بخش عمده‌ای از این تردد‌ها در یک بازه زمانی محدود است.

هم‌زمانی چرخه ساعتی مدارس ادارات و دانشگاه‌ها علت اصلی بار ترافیکی صبحگاهی

هر سال با آغاز مهرماه، بخش قابل توجهی از شهروندان تقریباً در ساعت‌های مشابهی راهی خیابان‌ها می‌شوند؛ دانش‌آموزانی که باید در ساعات ابتدایی صبح در مدارس حاضر باشند، دانشجویانی که خود را به دانشگاه‌ها می‌رسانند و میلیون‌ها کارمندی که هم‌زمان راهی محل کار می‌شوند. در کنار این گروه‌ها، والدینی قرار دارند که فرزندان خود را با خودرو شخصی به مدرسه می‌رسانند و هزاران سرویس مدرسه و وسیله نقلیه عمومی نیز وارد چرخه تردد صبحگاهی می‌شوند.

حاصل این هم‌زمانی، فشرده شدن حجم بالایی از سفر‌های شهری در ساعات ابتدایی روز است؛ وضعیتی که هر سال ظرفیت شبکه معابر تهران را تحت فشار قرار می‌دهد و مسیر‌های اصلی و بزرگراه‌های پایتخت را با ترافیک سنگین مواجه می‌کند.

افزایش ترافیک در مهرماه معمولاً به بازگشایی مدارس نسبت داده می‌شود، اما واقعیت این است که مسئله تنها اضافه شدن سفر‌های دانش‌آموزی به شبکه حمل‌ونقل تهران نیست. بخش مهمی از مشکل به نحوه توزیع سفر‌ها در طول ساعات شبانه‌روز بازمی‌گردد.

در شرایطی که مدارس، دانشگاه‌ها و بخش قابل توجهی از ادارات فعالیت خود را در ساعت‌های نزدیک به یکدیگر آغاز می‌کنند، میلیون‌ها سفر به‌صورت هم‌زمان به شبکه حمل‌ونقل شهری تحمیل می‌شود. به همین دلیل، با وجود آنکه ظرفیت معابر تهران در تمام ساعات روز یکسان است، میزان تقاضا برای استفاده از این شبکه در ساعات مشخصی به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند.

حمل‌ونقل عمومی زیرساخت لازم برای کنترل ترافیک را ندارد

این مسئله در حمل‌ونقل عمومی نیز خود را نشان می‌دهد. مترو، اتوبوس و تاکسی در ساعات اوج صبحگاهی با افزایش ناگهانی تعداد مسافران مواجه می‌شوند و ازدحام در ایستگاه‌ها و وسایل حمل‌ونقل عمومی، بخشی از شهروندان را به استفاده از خودرو‌های شخصی سوق می‌دهد؛ اتفاقی که در نهایت بار بیشتری را به خیابان‌ها تحمیل می‌کند.

به این ترتیب، ترافیک مهرماه را نمی‌توان صرفاً نتیجه افزایش تعداد خودرو‌ها دانست؛ بلکه بخش مهمی از آن حاصل ورود هم‌زمان گروه‌های مختلف شهروندان به معابر پایتخت است.

یکی از پرسش‌هایی که با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی بار دیگر مطرح می‌شود، این است که آیا ضرورت دارد فعالیت مدارس، دانشگاه‌ها و ادارات در ساعت‌های نزدیک به یکدیگر آغاز شود؟

در شهری با جمعیت میلیونی و شبکه حمل‌ونقلی که هر روز باید پاسخگوی حجم گسترده‌ای از سفر‌ها باشد، مدیریت زمان سفر‌ها می‌تواند به اندازه توسعه زیرساخت‌های فیزیکی اهمیت داشته باشد.

شناورهای ساعت آغاز به کار ادارات راهکار متناسب برای کنترل نسبی ترافیک

شناورسازی ساعت آغاز به کار ادارات و ایجاد فاصله زمانی میان فعالیت مراکز آموزشی و دستگاه‌های اجرایی، می‌تواند بخشی از سفر‌های صبحگاهی را از حالت فشرده خارج کند. به عبارت دیگر، اگر همه شهروندان در یک ساعت مشخص مجبور به خروج از خانه نباشند، حجم تقاضا برای استفاده از خیابان‌ها و وسایل حمل‌ونقل عمومی نیز در ساعات مختلف توزیع خواهد شد.

این موضوع به معنای تغییر یک‌باره ساعت فعالیت همه مراکز نیست، بلکه نیازمند برنامه‌ای هماهنگ میان دستگاه‌های مسئول است؛ برنامه‌ای که در آن ساعت فعالیت بخش‌های مختلف شهر با هدف جلوگیری از تمرکز سفر‌ها تنظیم شود.

بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها در حالی انجام می‌شود که حمل‌ونقل عمومی تهران نیز باید خود را برای افزایش تعداد مسافران آماده کند. مترو و اتوبوس، نخستین گزینه بخش قابل توجهی از دانش‌آموزان، دانشجویان و کارکنان برای جابه‌جایی در سطح شهر هستند، اما افزایش هم‌زمان تقاضا در ساعات اوج، ظرفیت این شبکه را با چالش مواجه می‌کند.

هرچه فاصله میان ظرفیت موجود و حجم تقاضای مسافران بیشتر باشد، احتمال استفاده از خودرو‌های شخصی نیز افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، حتی توسعه معابر و افزایش ظرفیت بزرگراه‌ها نیز نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی حجم سفر‌های جدید باشد.

راهکار نهایی، ایجاد زیرساخت برای کاهش وابستگی مردم به خودروی شخصی است

مدیریت ترافیک پایتخت در مهرماه، بنابراین تنها به افزایش ناوگان حمل‌ونقل عمومی محدود نمی‌شود. نحوه مدیریت تقاضای سفر، زمان‌بندی فعالیت مراکز مختلف و کاهش وابستگی شهروندان به خودرو‌های شخصی، حلقه‌های دیگری از این زنجیره هستند که نمی‌توان آنها را نادیده گرفت.

با این حال، تکرار این وضعیت در سال‌های مختلف نشان می‌دهد که مدیریت ترافیک مهر تنها با اقدامات مقطعی و افزایش حضور مأموران در خیابان‌ها حل نخواهد شد.

تهران در آستانه مهر، بیش از هر زمان دیگری به مدیریت هماهنگ سفر‌های شهری نیاز دارد؛ مدیریتی که تنها بر کنترل خودرو‌ها پس از ورود به خیابان متمرکز نباشد، بلکه پیش از آغاز سفر، برای زمان و نحوه انجام آن برنامه‌ریزی کند.

شاید نتوان افزایش سفر‌های مهرماه را متوقف کرد، اما می‌توان از ورود هم‌زمان میلیون‌ها نفر به شبکه حمل‌ونقل جلوگیری کرد. شناورسازی واقعی ساعت فعالیت ادارات، بازنگری در زمان آغاز فعالیت برخی مراکز آموزشی و تقویت حمل‌ونقل عمومی می‌تواند بخشی از بار ترافیکی ساعات اوج را کاهش دهد.

پرسش اصلی در آستانه مهر این است که آیا قرار است تهران بار دیگر همان مسیر تکراری را طی کند؛ میلیون‌ها شهروند در یک ساعت مشخص از خانه خارج شوند، خیابان‌ها قفل شوند و حمل‌ونقل عمومی زیر فشار حجم بالای مسافران قرار گیرد، یا مدیریت شهری و دستگاه‌های مسئول این بار پیش از آغاز ترافیک، برای مدیریت زمان سفر‌های شهروندان چاره‌ای خواهند اندیشید؟