کاهش مهاجرت المپیادیها از ۵۰ درصد به نزدیک صفر
به گزارش خبرنگار آنا مسئله مهاجرت نخبگان سالهاست از مرز یک دغدغه دانشگاهی عبور کرده و به یکی از مسائل مهم سیاستگذاری علمی کشور تبدیل شده است. در این میان، مهاجرت دانشآموزان نخبه و مدالآوران المپیادهای علمی حساسیت بیشتری دارد؛ چراکه این گروه از دانشآموزان از سالهای نوجوانی وارد مسیر شناسایی و پرورش استعداد میشوند و کشور برای رشد آنها سرمایهگذاری آموزشی و علمی قابل توجهی انجام میدهد.
اکنون، اما بخشی از این نگرانی با یک آمار تازه وارد مرحله دیگری شده است. قائممقام بنیاد ملی نخبگان اعلام کرده است که حدود ۸۲ درصد مدالآوران المپیادهای سال ۱۳۹۵ به بعد همچنان در ایران حضور دارند و به این ترتیب حدود ۱۸ درصد از این افراد از کشور خارج شدهاند. همین آمار، پرسش مهمی را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد؛ اینکه برای کاهش مهاجرت دانشآموزان نخبه و حفظ آنها در کشور چه اقداماتی انجام شده و باشگاه دانشپژوهان جوان چه نقشی در این مسیر دارد؟
سیدرضا حسینی، رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان در گفتوگو با خبرنگار آنا با تأکید بر اینکه مهاجرت نخبگان موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً در محدوده اختیارات باشگاه تعریف کرد، توضیح داد که برای این مسئله باید کل زیستبوم نخبگانی کشور را در نظر گرفت.
به گفته حسینی، در بخش آموزش و پرورش، باشگاه دانشپژوهان جوان و سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان قرار دارند؛ در فضای دانشجویی، وزارت علوم و وزارت بهداشت نقشآفرین هستند و در دوره پسادانشجویی نیز وزارت صنعت، معدن و تجارت و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری نقش مهمی بر عهده دارند. در کنار این مجموعهها، بنیاد ملی نخبگان نیز در سطح بالاتر این زیستبوم حضور دارد و نقش تنظیمگری ایفا میکند.
وی باشگاه دانشپژوهان جوان را تنها یکی از قطعات این پازل دانست و گفت این مجموعه تلاش میکند وظایف خود را در حوزه اختیاراتش به درستی انجام دهد، اما موفقیت در جلوگیری از مهاجرت نخبگان نیازمند هماهنگی و عملکرد مناسب همه دستگاههای مرتبط است.
از مدال جهانی تا تصمیم برای ماندن
یکی از مهمترین نکاتی که رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان به آن اشاره کرد، تغییر روند مهاجرت مدالآوران المپیادهای علمی پس از کسب مدال جهانی است.
حسینی با اشاره به تجربه سالهای گذشته توضیح داد که یکی از چالشهای جدی، مهاجرت مدالآوران المپیادهای جهانی بلافاصله پس از کسب مدال بود. او به سال ۲۰۲۲ اشاره کرد و گفت در آن مقطع حدود ۵۰ درصد اعضای تیم ملی المپیاد زیستشناسی کشور پس از حضور در مسابقات جهانی از ایران مهاجرت کرده و تحصیل دوره کارشناسی خود را خارج از کشور آغاز کردند.
این رقم به خوبی نشان میدهد که فاصله میان موفقیت در مدرسه و ماندگاری نخبه در کشور تا چه اندازه میتواند تعیینکننده باشد. دانشآموزی که سالها در مدارس استعدادهای درخشان، کلاسهای تخصصی و اردوهای علمی پرورش پیدا کرده و در نهایت به تیم ملی المپیاد راه یافته، ممکن است درست در نقطهای که باید وارد مرحله جدیدی از فعالیت علمی و دانشگاهی شود، مسیر خود را خارج از کشور ادامه دهد.
اما به گفته حسینی، شرایط امروز متفاوت شده است. او اعلام کرد که میزان مهاجرت مدالآوران جهانی در مقطع کارشناسی اکنون به نزدیک صفر رسیده و در برخی سالها حداکثر یک یا دو نفر از این گروه از کشور خارج شدهاند.
این تغییر از نگاه رئیس باشگاه، نشاندهنده آن است که اقدامات انجامشده در این مجموعه در حوزه وظایف خود توانسته بخشی از مسیر ماندگاری نخبگان را تقویت کند؛ هرچند او تأکید دارد که نباید این نتیجه را تنها به عملکرد یک دستگاه نسبت داد.
باشگاه؛ یک قطعه از پازل ماندگاری نخبگان
حسینی برای توضیح نقش باشگاه در سیاست حفظ نخبگان از تعبیر دو امدادی استفاده کرد؛ به این معنا که ماندگاری یک نخبه در کشور نتیجه عملکرد یک دستگاه منفرد نیست و باید در مراحل مختلف، دستگاههای مسئول وظیفه خود را به موقع و درست انجام دهند.
بر این اساس، باشگاه در دوره دانشآموزی مسئولیت مهمی در شناسایی، پرورش، آموزش و آمادهسازی دانشآموزان نخبه دارد، اما پس از ورود آنها به دانشگاه، نقش سایر نهادها پررنگتر میشود. اگر دانشآموز نخبه در مدرسه به خوبی پرورش پیدا کند، اما در دانشگاه یا بازار کار امکان استفاده از ظرفیت خود را پیدا نکند، زنجیره ماندگاری او دچار مشکل خواهد شد.
رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان یکی از اقدامات این مجموعه را بهکارگیری دانشپژوهان عنوان کرد. بر اساس توضیحات او، اکنون حدود ۵۰۰ نفر از نخبگان در خود باشگاه با این مجموعه همکاری دارند و از ظرفیت آنها برای پیشبرد فعالیتهای علمی استفاده میشود.
این اقدام را میتوان بخشی از تلاش برای ایجاد یک مسیر پس از المپیاد دانست؛ مسیری که هدف آن صرفاً کسب مدال نیست، بلکه استفاده از توان علمی دانشآموزان پس از پایان دوره المپیاد است.
وقتی مدال پایان راه نیست
یکی از تغییرات مهم در سیاستهای مربوط به المپیادهای علمی، توجه به مرحله پس از کسب مدال است. اگر در گذشته موفقیت یک دانشآموز با قرار گرفتن روی سکوی جهانی تعریف میشد، اکنون مسئله مهمتر این است که پس از آن چه اتفاقی برای استعداد و توانایی او رخ میدهد.
حسینی نیز بخشی از اقدامات باشگاه را ناظر بر همین دوره پس از المپیاد دانست و توضیح داد که تلاش میشود ظرفیت دانشآموزان در فضای باشگاه حفظ شود و این افراد بتوانند در فعالیتهای علمی، آموزشی و پژوهشی مشارکت داشته باشند.
از این منظر، کاهش مهاجرت مدالآوران تنها یک عدد آماری نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از ایجاد یک مرحله واسط میان مدرسه، المپیاد و دانشگاه باشد. با این حال، ماندگاری بلندمدت نخبگان نیازمند آن است که این زنجیره در سالهای دانشگاه و پس از آن نیز ادامه پیدا کند.
در واقع اگر ۸۲ درصد مدالآوران المپیادهای سالهای ۱۳۹۵ به بعد همچنان در ایران حضور داشته باشند، سؤال بعدی این خواهد بود که این افراد در کشور چه فرصتهایی برای ادامه فعالیت علمی، اشتغال تخصصی، پژوهش و اثرگذاری پیدا میکنند.
نسخه نهایی مقابله با مهاجرت؛ همکاری همه دستگاهها
رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان تأکید دارد: مسئله مهاجرت نخبگان را نمیتوان با تصمیم یک سازمان حل کرد. از آموزش و پرورش و سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان گرفته تا وزارت علوم، وزارت بهداشت، معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان، هر یک بخشی از این مسیر را در اختیار دارند.
بنابراین، کاهش مهاجرت در دوره دانشآموزی اگر به ایجاد فرصت در دوره دانشگاهی و پس از آن متصل نشود، نمیتواند تضمینکننده ماندگاری دائمی نخبه باشد.
آنچه در اظهارات حسینی برجسته است، تغییر نگاه از حفظ صرف دانشآموز نخبه به ایجاد یک زیستبوم برای ادامه فعالیت او در کشور است؛ زیستبومی که از شناسایی استعداد در مدرسه آغاز میشود، با المپیاد و فعالیت علمی ادامه پیدا میکند و در نهایت باید به دانشگاه، پژوهش، اشتغال و نقشآفرینی اجتماعی و اقتصادی نخبه برسد.
به این ترتیب، آمار ماندگاری ۸۲ درصدی مدالآوران المپیاد را میتوان یک نشانه مثبت دانست، اما این عدد پایان مسیر نیست. آزمون اصلی آنجاست که این نخبگان در سالهای آینده نیز بتوانند در ایران بمانند، فعالیت کنند و برای کشور ارزشآفرینی داشته باشند؛ چراکه مدالی که در نوجوانی به دست میآید، زمانی به سرمایه ملی تبدیل میشود که صاحب آن امکان ادامه مسیر در داخل کشور را هم داشته باشد.
انتهای پیام/
