نقش راهبردی هابهای فناوری دانشگاه آزاد فارس در توسعه پایدار و حل مسائل منطقهای؛ ۹۰ درصد پژوهشها در خدمت چالشهای ملی
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری: در عصر حاضر که شکاف میان دستاوردهای علمی و نیازهای عملیاتی صنعت، یکی از چالشهای بنیادین توسعه محسوب میشود، بازتعریف نقش دانشگاه از یک «مرکز تولید دانش محض» به یک «هاب فعال و مسئلهمحور» ضرورتی انکارناپذیر است.
در این میان، مفهوم «هاب فناوری» بهعنوان کانون تعامل استراتژیک میان سه رکن اصلی «دانشگاه»، «صنعت» و «سرمایه»، کلیدیترین ابزار برای تبدیل ایدههای نوآورانه به محصولات ملموس و راهکارهای اجرایی است.
خبرنگار آنا در این راستا در گفتگوی تفصیلی با دکتر سیدامیر شمسنیا معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس و واحد شیراز به واکاوی دقیق ساختار و عملکرد زیستبوم فناوری در یکی از پهناورترین استانهای ایران پرداخته است.
این گفتوگو مسیری را ترسیم میکند که از مفاهیم پایه و زیرساختهای نوین فناوری آغاز شده و به تحلیل دقیق استراتژیهای کلان دانشگاه در مواجهه با چالشهای واقعی میرسد.
در گفتوگوی زیر بر چهار محور اصلی پرداخته شده است:
نخست، بررسی ظرفیتهای زیرساختی و مراکز تحقیقاتی سطح یک کشور در استان فارس؛ ازجمله تمرکز بر صنایع خلّاق، برق، الکترونیک و حوزههای استراتژیکی نظیر انرژی، معماری و مهندسی شیمی که زیربنای نوآوری در منطقه را تشکیل میدهند.
دوم، تبیین رویکرد «حل مسئله» (Problem Solving) بهعنوان متدلوژی اصلی دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس؛ جایی که پژوهشها از فضای تئوریک خارج شده و با ورود به حوزههای حیاتی همچون مدیریت بحرانهای شهری، تصفیه فاضلاب، صنایع دفاعی و مدیریت منابع آب، به خدمت دولت و جامعه درآمدهاند.
سوم، تحلیل استراتژی «اولویتبندی منطقهای» و «اقتصاد مبتنی بر مزیت»؛ در این بخش، چگونگی زومبندی پژوهشی براساس ویژگیهای جغرافیایی هر واحد دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس (مانند تمرکز بر کشاورزی در فیروزآباد، مرودشت و زاهدشهر، و تمرکز بر حوزه انرژی در لامرد) مورد بررسی قرار میگیرد تا از پراکندگی منابع جلوگیری شده و براساس نیازسنجی دقیق، پروژههای قابلاجرا و درآمدزا در قالب «درآمدهای غیرشهریهای» توسعه یابند.
و در نهایت، بررسی پیوند استراتژیک میان «رسالت آموزشی» و «زیستبوم فناوری»؛ با هدف جلوگیری از مهاجرت استعدادها و ایجاد یک چرخه حیات علمی. در این بخش، مدل عملیاتی دانشگاه برای تبدیل دانشجویان از طریق طرحهای موفقی نظیر «طرح پویش» و انطباق بیش از ۹۰ درصدی پایاننامهها با «سامانه پژوهشیار»، به گونهای تبیین میشود که دانشگاه نهتنها یک مرکز آموزش، بلکه موتور محرک تولید دانش کاربردی و حل چالشهای ملی باشد.
این گفتگو، الگویی از تعامل هوشمندانه میان دانشگاه و محیط پیرامون است که نشان میدهد چگونه میتوان با بهرهگیری از ظرفیتهای فیزیکی و انسانی، مسیر گذار از اقتصاد سنتی به اقتصاد دانشبنیان را در سطح استان و کشور هموار کرد.
معرفی وضعیت هاب فناوری و پژوهشی در دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس
آنا: در ابتدای این مصاحبه، مایلیم نقش و مأموریت اصلی هابهای فناوری و پژوهشی-آموزشی در شبکه گسترده دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس، بهخصوص در واحد شیراز را بررسی کنیم. لطفاً توضیح دهید که در معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس دقیقاً در چه موضوعیتهایی فعال هستید و چه ظرفیتهایی را در این زمینه در اختیار دارید؟
شمسنیا: بسمالله الرحمن الرحیم. دانشگاه آزاد اسلامی با در نظر گرفتن گستردگی و تعدد واحدها و مراکز آموزشی خود در سراسر استان فارس، در چند سال اخیر تمرکز ویژهای بر حوزه فناوری و نوآوری داشته و در این راستا، اقدامات مؤثری را در دستورکار قرار دادهایم.
در همین راستا قراردادهای متعددی را با سازمانها و نهادهای صنعتی منعقد کردهایم و این همکاریها عمدتاً در قالب تفاهمنامههای مختلف صورت گرفته و توانستهایم در حوزه درآمدهای حاصل از صنعت، اقدامات مؤثری را به انجام برسانیم.
آنا: اشاره کردید که در زمینه مراکز رشد و سراهای نوآوری نیز فعالیت دارید. لطفاً در این باره توضیح دهید که این مراکز چه نقشی در اکوسیستم نوآوری استان فارس ایفا میکنند و چه دستاوردهایی داشتهاند؟
شمسنیا: بله، ما در حوزه فناوری، در زمینه مراکز رشد و سراهای نوآوری نیز فعالیت داریم و در حال حاضر، مرکز رشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز یکی از مراکز رشدی است که شرکتهای مختلف فناور و دانشبنیان را زیرپوشش قرار داده و محصولات متعددی در آن تولید شده است. همچنین، با صنایع مختلفی در ارتباط هستیم و همکاری میکنیم.
آنا: درمورد سراهای نوآوری تخصصی چه فعالیتهایی داشتهاید؟
شمسنیا: سراهای نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس کاملاً تخصصی هستند؛ نخست در حوزه برق و الکترونیک و دوم در حوزه صنایع خلاق. استان فارس و بهخصوص دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، یکی از قطبهای مهم در حوزههای برق و الکترونیک و همچنین گردشگری محسوب میشود و تلاش کردهایم در این مسائل بهطور ویژه ورود کنیم.
آنا: پروژههای فناورانه اخیر در معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس بیشتر بر چه حوزههایی متمرکز بودهاند؟
شمسنیا: پروژههای مختلفی که در حال حاضر پیگیری میکنیم، بیشتر مرتبط با فناوریهای روز است؛ ازجمله هوش مصنوعی و همچنین موضوعاتی که در حوزه آب و انرژی وجود دارد.
ما استادان برجسته و شناختهشدهای را در سطح استان فارس داریم که در زمینههای آب و انرژی فعالیتهای تحقیقاتی گستردهای انجام میدهند.
علاوه بر این، سه مرکز تحقیقات موفق هم داریم که جزء مراکز تحقیقات سطح یک کشور محسوب میشوند؛ نخست. مرکز تحقیقات فمتو: این مرکز، قراردادهای کلانی را با پتروشیمی و صنایع مختلف انرژی در سطح کشور منعقد کرده و در زمینه تصفیه فاضلاب اقدامات موفقی را به انجام رسانده است.
دوم. مرکز تحقیقات معماری و شهرسازی: این مرکز نیز قراردادهای متعددی را با شهرداریهای مختلف منعقد و ارتباطات گستردهای را در راستای مأموریت دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس برقرار کرده و در این زمینه موفق بوده است.
سوم. مرکز تحقیقات مهندسی شیمی، نفت و پلیمر: این مرکز هم در حوزه پرینترهای سهبُعدی و تحقیقات مرتبط با آن فعالیتهای مؤثری انجام داده که این حوزه نیز از فناوریهای بهروز دنیا محسوب میشود.
آنا: اولویتهای دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس بیشتر در چه حوزههایی تعریف شده است؟
شمسنیا: مأموریت اصلی دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس بیشتر در حوزههایی نظیر هوش مصنوعی، گردشگری، سلامت، آب و انرژی تعریف شده و رویکرد معاونت پژوهش و فناوری در همراستایی با این اولویتها چگونه بوده است.
به طور کلی با توجه به اینکه مأموریت استان فارس بیشتر در حوزههای ذکر شده، یعنی هوش مصنوعی، گردشگری، سلامت، آب و انرژی تعریف شده، تلاش کردهایم در چند سال اخیر، تمام ارکان زیستبوم فناوری دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس را درراستای این مأموریتها هدایت کنیم و هدف ما این است که بتوانیم بهعنوان یک حوزه فناوری، پژوهشی و تحقیقاتی، در حل مسائل استان فارس مؤثر واقع شویم و رویکردی مسئلهمحور داشته باشیم.
بررسی رویکرد مسئلهمحور و انتقال دستاوردها به جامعه و صنعت
آنا: همانطور که اشاره کردید، زیرساختهای متنوعی ازجمله مراکز رشد و سراهای نوآوری در اختیار دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس قرار دارد و یکی از دغدغهها و شعارهای محوری که از سوی شهید دکتر طهرانچی و سپس دکتر رنجبر همواره پیگیری شد و میشود، این است که چگونه میتوان از این ظرفیتها برای «حل مسئله» استفاده کرد. با توجه به دستاوردهایی که اشاره کردید، دانشگاه شما برای انتقال این دستاوردها به جامعه و بهطور مشخص به استان فارس و شهر شیراز چه اقداماتی انجام داده، آیا در این راستا، مطالعات موردی یا مصداقهای مشخصی برای این اثرگذاری دارید؟
شمسنیا: بله، درخصوص موضوع حل مسئله، نمونههای مشخصی را در کارنامه خود داریم و یکی از این موارد در حوزه مشکلات مربوط به فاضلاب و بهطور مشخص در زمینه «تصفیه فاضلاب» بوده است؛ همانگونه که اشاره کردم، مرکز تحقیقات فمتو بهصورت تخصصی بر روی این موضوع تمرکز دارد و فعالیتهای ویژهای در این زمینه انجام میدهد.
ما در حوزه صنایع دفاعی نیز تحقیقات بسیار ارزشمندی را درراستای حل مسئله انجام میدهیم و در حال حاضر چندین قرارداد مهم را در این زمینه به مرحله اجرا درآوردهایم.
آنا: عذر میخوام میان کلام شما وارد شدم، در حزوه چالشهای زیستمحیطی و شهری که شهر شیراز با آنها روبروست، آیا توانستهاید با بسترهای پژوهشی خود، وارد حوزه مدیریت بحرانهای شهری شود؟
شمسنیا: بله، در حوزه مدیریت بحران در شهر شیراز که یکی از مسائل بسیار حیاتی محسوب میشود، ما حضور فعالی داریم و این مسائل شامل مدیریت بحرانهای آب، انرژی و همچنین مسائل اجتماعی و فرهنگی است و در همین راستا، ما با شهرداری شیراز قراردادهایی منعقد کردهایم که یکی از قراردادهای اصلی ما در زمینه «حل مسئله» است.
استراتژی اولویتبندی منطقهای و همسویی پژوهش با مزیتهای اقتصادی استان فارس
آنا: با توجه به اینکه بسیاری از واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس بهخصوص در حوزه شیراز، از ظرفیتهای فیزیکی و نیروی انسانی بسیار مطلوبی برخوردار هستند، مشخص است که این واحدها از نزدیکی به حوزههای استراتژیکی همچون کشاورزی، صنایع بومی و مزیتهای منطقهای بهره میبرند. با این حال، پرسش اصلی اینجاست که معاونت پژوهش و فناوری چگونه توانسته نیازهای واقعی صنعت و اقتصاد شهرستانها و شهر شیراز را شناسایی کرده و آنها را به پروژههای پژوهشی قابلاجرا تبدیل کند؟ بهطور دقیقتر، فرآیند اولویتبندی موضوعی براساس مزیت هر منطقه چگونه انجام شده و شما چگونه براساس نیازهای اقتصادی و مزیتهای هر منطقه، اولویتها را تعیین کردهاید تا هر واحد بتواند براساس نیازهای واقعی منطقه خود فعالیت کند؟
شمسنیا: بله، دقیقاً؛ به موضوع خوبی اشاره کردید. با توجه به اینکه فارس استان بسیار گستردهای است، رویکرد ما این بوده که استان را «زومبندی» کرده و بهطور دقیق هر منطقه را شناسایی کنیم و فرآیند «نیازسنجی» را بهصورت میدانی و دقیق انجام دادهایم، به همین دلیل، برای هریک از مناطق خود، مأموریتهای مشخصی تعریف کردهایم.
آنا: لطفاً مثال بزنید.
شمسنیا: بهطور مثال، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد بر روی موضوع «کشت بذر مینیتیوبَر سیبزمینی»(Cultivation of potato minitubers) تمرکز کرده که در این زمینه یکی از واحدهای بسیار موفق محسوب میشود.
همچنین در دانشگاه آزاد اسلامی واحد لامرد با توجه به نزدیکی جغرافیایی به حوزههای انرژی، فعالیتهای پژوهشی بر روی مسائل و چالشهای حوزه انرژی متمرکز شده است.
از سوی دیگر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت که یکی از واحدهای بزرگ و مهم ماست، اقدامات بسیار مؤثری را در حوزه کشاورزی انجام داده است. همچنین در واحد زاهدشهر نیز اقدامات بسیار ارزشمندی در حوزه کشاورزی صورت گرفته است.
آنا: با توجه به اینکه استان فارس یکی از قطبهای اصلی کشاورزی کشور است، این تمرکز بر حوزه کشاورزی چه تأثیری بر توسعه اقتصادی و درآمدهای غیرشهریهای واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس داشته است؟
شمسنیا: درست است؛ استان فارس یکی از قطبهای کشاورزی است و اکثر واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس در این حوزه توانستهاند بسیار مؤثر عمل کنند و این واحدهای دانشگاهی درراستای افزایش درآمدهای غیرشهریهای، تمرکز اصلی خود را بر فعالیت در حوزه کشاورزی قرار دادهاند.
آنا: مورد خاص یا موفقیت برجستهای وجود دارد که بتواند نشاندهنده کسب درآمد موفق از طریق این پروژهها باشد؟
شمسنیا: اگر بخواهم به موارد موردی اشاره کنم، همین چند موردی که عنوان کردم، ازجمله موفقترین اقدامات بودهاند که توانستهاند منجر به کسب درآمد شوند و این واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی موفق به کسب درآمد از طریق فعالیت کشاورزی شدهاند.
پیوند رسالت آموزشی با زیستبوم فناوری و جلوگیری از مهاجرت استعدادها
آنا: قصد داریم به یکی از حیاتیترین مباحث یعنی «نقطه اتصال رسالت آموزشی دانشگاه با زیستبوم فناوری» بپردازم. یکی از چالشهای بزرگ، مهاجرت استعدادها از استان فارس به سمت مراکز دیگر کشور همچون تهران یا اصفهان است. در این راستا، چه برنامهای برای افزایش تعداد استارتآپها، قراردادهای برونسپاری و دورههای مشترک با سایر واحدها دارید تا هم آموزش و مهارتافزایی دانشجویان تضمین شود و هم از این استعدادهای آموزشدیده، در راستای همان «حل مسئله» که پیشتر فرمودید، در استان فارس استفاده شود؟
شمسنیا: هدف ما این است که دانشجویان بهجای مهاجرت از امکانات هابهای فناوری موجود در استان فارس استفاده کنند؛ یعنی از طریق دورههای مهارتی، کارآموزیهای صنعتی و پروژههای فناورانه.
در حال حاضر برنامهریزیهای مشخصی را در این زمینه در دست اجرا داریم و رویکرد ما این است که «رویدادهای فناورانه» و «استارتآپها» را بهعنوان یکی از ارکان اصلی در حوزه پژوهش و فناوری قرار دهیم و فرآیند کار ما به این صورت است که با برگزاری این رویدادها، دانشجویان علاقهمند شناسایی شده و در قالب «تیمهای دانشجویی» سازماندهی میشوند و این تیمها در کنار استادان و شرکتهای فناور به فعالیتهای خود ادامه میدهند.
آنا: یکی از اهداف مدنظر شما میتواند دنبال کردن طرح پویش باشد.
شمسنیا: بله، «طرح پویش» یکی از طرحهای بسیار موفق در سطح کشور است که در استان فارس بهطور جدی دنبال میشود و از طریق این طرح و همچنین در قالب تفاهمنامههای مختلف، دانشجویان بسیاری را به عرصه صنعت معرفی کردهایم و این دانشجویان که رکن اصلی زیستبوم فناوری هستند، وارد شرکتها شده و کسبوکار خود را تشکیل میدهند و با بستن قراردادهای بروندانشگاهی، تمام ارکان زیستبوم فناوری ـ ازجمله مراکز رشد و مراکز تحقیقاتی ـ در کنار هم قرار میگیرند تا پروژههای کلان استان فارس را شناسایی و اجرا کنند.
نکته حائز اهمیت این است که بسیاری از این پروژههای کلان، در قالب پایاننامهها و رسالههای دانشجویی تعریف میشوند.
مصاحبهگر: درمورد کیفیت و انطباق پژوهشهای دانشگاه با نیازهای واقعی کشور، آماری در اختیار دارید که نشان دهد آیا این پایاننامهها صرفاً تئوری هستند یا با چالشهای واقعی صنعت همسو شدهاند؟
شمسنیا: بله، یکی از ویژگیهای برجسته ما در استان فارس طی چند سال اخیر این بوده که توانستهایم بیش از ۹۰ درصد پایاننامهها و رسالههای خود را از میان «برنامههای علمی موجود در سامانه پژوهشیار» انتخاب کنیم؛ این یعنی بیش از ۹۰ درصد پژوهشهای ما دقیقاً منطبق بر چالشها و نیازهای واقعی موجود در کشور بوده است.
این موضوع، جزئی از برنامههای اصلی ما درراستای تقویت زیستبوم فناوری استان فارس است. ما مأموریتهای فناورانه استان فارس را با این برنامهها گره زدهایم تا دانشجویان با شور و نشاط بیشتری وارد این رویدادها شوند و بدین ترتیب بتوانیم گامهای بلندی درراستای «حل مسئله» و «اثرگذاری واقعی دانشگاه» برداریم.
آنا: و سخن پایانی...
شمسنیا: از نگاه ویژه دکتر رنجبر دانشگاه آزاد اسلامی و معاونین ایشان در حوزه پژوهشی و فناوری تقدیر و تشکر میکنم که مسیر را برای تحقیقات و پژوهشهای مسئلهمحور فراهم میکنند.
همچنین از مسئولان دانشگاه آزاد اسلامی استان فارس ازجمله دکتر محمدرضا قائدی ریاست این دانشگاه که بهعنوان راهبر پژوهش و فناوری استان فارس همواره مسیر را هموار کردهاند تا بتونیم یکی از دانشگاههای حل مسئله در سطح کشور باشیم، قدردانی میکنم.
انتهای پیام/
