بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی در پیام روز خبرنگار:
واکاوی چالشهای زنجیره ارزش در صنعت نساجی و ارائه راهکارهای دانشگاهی/۱۰۰ هکتار زمین و ۱۰ شهرستان؛ طرح جامع خورشیدی دانشگاه آزاد یزد کلید خورد
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ استان یزد بهعنوان یکی از کانونهای تمدنی و اقتصادی ایران، همواره در طول تاریخ با دو مؤلفه اصالتِ دانش و صلابت در عمل شناخته شده است.
در دوران کنونی که اقتصاد ملی در مسیر گذار از اتکا به منابع خام به سمت اقتصاد دانشبنیان و مبتنی بر فناوریهای نوین حرکت میکند، نقش دانشگاهها بهخصوص دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد بهعنوان نهاد پیشران، از «آموزشمحوری» به سوی «مسئلهمحوری و حلچالشهای ساختاری» تغییر یافته است.
در این میان، دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد با درک عمیق از این ضرورت تاریخی و با الهام از رویکرد «دارالعمل»، کوشیده تا الگویی نوین از حکمرانی دانشگاهی را در سطح استان یزد پیادهسازی کند.
در گفتوگوی زیر ابعاد متنوعی از راهبردهای دانشگاه مورد بررسی قرار گرفته که در سه محور کلان قابل تبیین است:
انقلاب در هوشمندسازی و بومیسازیِ صنایع. دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد با ورودِ تخصصی به حوزههای حساس نظیر صنایع معدنی و توسعه ابزارهای دقیق همچون بازوهای رباتیک، گامهای عملیاتی برای کاهش وابستگی به تکنولوژیهای خارجی و ارتقای بهرهوری در خطوط تولید را برداشته و این مسیر با مدل «آموزش در محیط کار» و جذب هدفمند دانشجویان در دل صنایع، نویدبخش شکافتن حصار بین دانشگاه و صنعت است.
توسعه انرژیهای پاک و زیرساختهای پایدار. با توجه به اقلیم جغرافیایی یزد، دانشگاه با تعریف طرحهای کلان در حوزه انرژیهای خورشیدی و بهرهگیری از ظرفیت اراضی تحت اختیار خود، در حال تبدیل شدن به یک بازیگر فعال در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر است که میتواند الگویی برای تأمین پایدارِ انرژیِ صنایع و کاهش مخاطرات زیستمحیطی باشد.
احیای صنایع راهبردی و مدیریت زنجیره ارزش. این گفتوگو همچنین به چالشهای ریشهای در صنایع اصیل و پیشران یزد، بهخصوص صنعت نساجی، میپردازد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در این بخش با آسیبشناسی دقیق از موانع ساختاری نظیر قاچاق، ضعف در برندسازی و عدم توازن در زنجیره ارزش، راهکارهای دانشگاهی برای برونرفت از این وضعیت را با تأکید بر تقویت «فرهنگ مصرف کالای ایرانی» و بهرهگیری از دانش نوین در نساجی ارائه میدهد.
این مصاحبه ترسیم نقشه راهی برای نخبگان، صنعتگران و سیاستگذاران استان یزد است تا با تعاملی سازنده، مسیرِ تعالی یزد را در افق توسعهیافتگی کشور هموار سازند.
مشروح گفتوگوی تفصیلی آنا با دهقانی اشکذری رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در پی میآید:
یزد؛ از سنتگرایی در نساجی تا مدرنیته در هوشمندسازی صنعتی
آنا: با توجه به آموزههای امام شهیدمان مبنی بر اهمیت مولفههای علمی و همچنین تأکید رهبر شهید بر توسعه پژوهش و فناوری، چگونه میتوان تجلی رهبری علمی را در پرتو سیر و سلوک امام شهید در ساختار دانشگاهی مشاهده کرد؟ با توجه به اینکه استان یزد دارای ظرفیتهای منحصربهفردی در حوزههای نساجی، مدیریت منابع آب، انرژیهای تجدیدپذیر و صنایع دانشبنیان است، دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد چه رویکردی را برای تبدیل این ظرفیتها به ارزش افزوده و تاثیرگذاری در سطح کشور اتخاذ کرده و بهطور مشخص در زمینه رسالهها و پایاننامههای مقاطع تحصیلات تکمیلی، چه اقداماتی برای ورود به حوزه «حل مسئله» و پاسخگویی به نیازهای صنعتی استان یزد در حوزههای نساجی مدرن (با بهرهگیری از فناوری نانو) و انرژیهای پاک انجام شده است؟
دهقانی اشکذری: بسم الله الرحمن الرحیم. از منظر حوزه اجرایی و بهخصوص اجرای منویات رهبر شهیدمان که بر این استوار است که دانشگاه به سمت تولید قدرت علمی پیش برود؛ اما نکته کلیدی اینجاست که تا زمانی که «قدرت علمی» به خدمت «اجرا» درنیاید، موفقیت در موضوع حیاتی «حل مسئله صنعت» میسر نخواهد بود.
در این راستا، استان یزد با داشتن پیشینه تاریخی غنی، همواره با عناوین ارزشمندی همچون «دارالعلم» شناخته شده که این لقب را رهبر شهید در سفرشان به این استان داده بودند و این جایگاه، تأیید شده سخنان رهبر شهید در سفرهای ایشان است که یزد را همزمان «دارالعلم» و «دارالجهاد» (به معنای مرکز تلاش و تدبیر) توصیف فرمودند.
یزد علاوه بر پیشینه علمی، از منظر معماری تاریخی، یکی از قطبهای جهانی محسوب میشود که این ویژگیها در کنار هم، موجب شده که در این استان، مفاهیمی همچون «تعقل»، «تدبیر» و «مدیریت» به صورت عملیاتی تجلی یابند.
در حوزه اقتصادی نیز یزد از موهبتهای الهی و جغرافیایی برخورداری است؛ از جمله اینکه دومین شهر معدنی ایران به شمار میرود و در زمره پنج استان برتر صنعتی کشور قرار دارد.
همچنین استان یزد در حوزه هوشمندسازی و فناوریهای نوین از استانهای پیشرو و «پایلوت» کشور محسوب میشود.
در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر نیز بهرهگیری از ظرفیت خورشیدی استان یزد که بیش از ۲۰۰ روز آفتاب در سال دارد، ظرفیتی استراتژیک است و هدف اصلی ما در دانشگاه این است که با ترکیب این منابع غنی و خام با دانش و فناوری دانشگاهی، فرآیند تبدیل «منبع» به «محصول»، مسئله توسعه را حل کند.
آنا: اشاره کردید که یزد پیشینه درخشانی در صنعت نساجی دارد، دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در مسیر احیای این صنعت با رویکرد دانشبنیان و استفاده از فناوریهای نوین (مانند نانو) چه مسیری را طی کرده است؟
دهقانی اشکذری: دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد سال ۱۳۶۱ تأسیس شد و اگر به تاریخچه این استان بنگریم، میبینیم که یزد از قدیمیترین مراکز نساجی ایران بوده است؛ همانگونه که پارچههای تاریخی یزد و مرحوم سعید نقشبندی یزدی در موزههای معتبر ایران و جهان گواه بر چیرهدستی صنعتگران این منطقه است که مرحوم نقشبندی یزدی در زمینه صنعت نساجی بسیار ماهر بوده است.
در دوران اولیه فعالیت دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد بخش نساجی بسیار پررونق بود و دانشجویان زیادی در این رشته جذب میشدند، اما با گذشت زمان، صنعت نساجی کشور و به تبع آن یزد با آسیبهایی مواجه شد.
صنعت نساجی یزد تنها محدود به تولید پارچههای سنتی نیست
آنا: به نظرتان چرا صنعت نساجی در کشور و استان یزد روز به روز کمرونقتر شد؟
دهقانی اشکذری: علت اصلی این آسیب، عدم بهروزرسانی بهموقع فناوری در صنایع بزرگ نساجی بود که منجر به تضعیف برخی از صنایع بزرگ و سنتی شد.
با این حال، یک روند مثبت و چابک در صنایع کوچک و متوسط (SME) شکل گرفت و امروزه بیش از یکهزار کارگاه کوچک و متوسط تولید پارچه در یزد فعال هستند که کل زنجیره نساجی، از تولید پارچه تا رنگرزی و تکمیل را پوشش میدهند.
آنا: ویژگی مثبت صنایع کوچک و متوسط در استان یزد چیست؟
دهقانی اشکذری: ویژگی مثبت این صنایع کوچک و متوسط این است که برخلاف صنایع بزرگِ آسیبدیده، بسیار چابک هستند و توانستهاند فناوریهای روز را با سرعت بیشتری در فرآیندهای تولید خود ادغام کنند.
ما در دانشگاه نیز بر این استراتژی تمرکز کردهایم تا از طریق پژوهشهای علمی، این چابکی را با دانش فنی (از جمله فناوریهای نانو) پیوند دهیم.
آنا: دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در حوزههای تخصصیتر مانند کاربرد نساجی در علوم پزشکی (نساجی مدرن) یا برقراری پیوند ساختاری میان دانشگاه و محیط تولید، گامهای عملی برداشته است؟ همچنین، در حوزه معدن که با چالش خامفروشی مواجه است، دانشگاه چه نقشی در هوشمندسازی و تربیت نیروی انسانی متخصص ایفا کرده است؟
دهقانی اشکذری: سوال خوبی پرسیدید. صنعت نساجی یزد تنها محدود به تولید پارچههای سنتی نیست؛ بلکه هماکنون در حوزههای پیشرفته از جمله «نساجی پزشکی» نیز خدمات قابلتوجهی ارائه میدهد.
ما در دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد شرکتی داریم که بر تولید پوششهای نوین زخم متمرکز است و در لبه دانش جهانی حرکت میکند.
ما ضمن اینکه نساجی را بهعنوان یک صنعت تاریخی حفظ کردهایم، تلاش کردهایم با جذب دانشجو و تمرکز بر حل مسئله و حوزه دانشبنیانی، این صنعت را پویا نگه داریم.
یکی از اقدامات مؤثری که در این مسیر انجام و با استقبال خوبی مواجه شد، «صنعتیسازی آموزش» بود؛ بدین معنا که ما دانشگاه را به درون محیط صنعت انتقال دادیم.
با تأکید شهید دکتر طهرانچی دانشگاه را به سمت صنعت حرکت دادیم؛ بهعنوان نمونه در صنایع «سیرنگ یزد» که از تولیدکنندگان مواد اولیه نساجی است، نزدیک به ۶۰ دانشجو در خود محیط کار مشغول به تحصیل هستند و این رویکرد موجب احیای رشتههای مرتبط شد و صنعت نیز برای تأمین نیروی انسانی متخصصِ مورد نیاز خود، استقبال شایانی از آن به عمل آورد.
در حوزه معدن نیز که کشور با معضل خامفروشی مواجه است، ما در چند محور عملیاتی ورود کردیم: نخست، هوشمندسازی معادن و کنترل هوشمند و انتقال ذخایر که جای خالی آن به شدت در صنایع یزد احساس میشد. دوم، پرورش نیروی انسانی متخصص؛ بهعنوان نمونه، رشته «حفار معدن» را با همکاری معدن «چادرملو» ایجاد کردیم که امروز ۱۲ دانشجو در آن ثبتنام کردهاند و همگی آنها از سوی آن معدن بورسیه و جذب شدهاند.
آنا: درخصوص پروژههای فنی و مهندسی در حوزه معادن، آیا مصداقی از بومیسازی تجهیزات توسط دانشجویان و استادان دارید که بتوان بهعنوان الگوی موفق در «حل مسئله» به آن استناد کرد؟
دهقانی اشکذری: بله، یکی از پروژههای بسیار موفق ما، بازسازی یک بازوی رباتیک صنعتی در معدن بود. بهدلیل دانش فنی بسیار قوی تیم رباتیک دانشگاه، سال گذشته بازوی رباتیکی که در معدن دچار نقص فنی شده و از کار افتاده بود، به دانشگاه منتقل شد.
دانشجویان و استادان ما تمامی اجزای این بازو را باز کرده، تعمیر و بازسازی کردند و الحمدلله در همین ایام جنگ تحمیلی، کار به پایان رسید و این بازوی رباتیک، آماده انتقال به معدن است و این پروژه که ارزش آن حدود ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان برآورد میشود، تمامی ابعاد مکانیکی، الکترونیکی و مکاترونیکی آن توسط بدنه دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد انجام شده است.
نکته حائز اهمیت این است که معدن مذکور برنامه دارد پس از بهرهبرداری، این دانش را تکثیر کرده و بازوهای رباتیک مشابه را به سایر معادن نیز عرضه نماید؛ این اتفاق یکی از اقدامات بزرگ و فاخر ما در حوزه معدن بود.
در حوزه هوشمندسازی نیز یزد بهعنوان استان «پایلوت» شناخته میشود و در حوزه دولت و هم بخش خصوصی، هوشمندسازی در دستورکار صنایع قرار گرفته است. از آنجا که ما دانشکده هوش مصنوعی داریم، بخش عمدهای از رسالههای دکتری، پایاننامههای کارشناسیارشد و طرحهای پژوهشی ما به این سمت سوق یافته که چگونه صنایع بزرگ و کوچک یزد، اعم از صنایع فولاد، کاشی، صنایع غذایی و سایر صنایع موجود بتوانند با هوشمندسازیِ فرآیندها، بهرهوری خود را افزایش داده و ضایعات تولید را به حداقل برسانند.
آماده اجرای پروژههای نیروگاه خورشیدی هستیم
آنا: دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر بهخصوص انرژی خورشیدی، چه اقدامات عملیاتی را در دست اجرا دارد و چشمانداز این حوزه در استان چگونه ارزیابی میشود؟ با توجه به پیشینه تاریخی یزد در صنایع دستی، دانشگاه چه رویکردی برای احیای این بخش و پیوند آن با فناوریهای نوین و دانش دانشبنیان اتخاذ کرده است؟
دهقانی اشکذری: موجب افتخار است که عرض کنم در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر بهخصوص انرژی خورشیدی، دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در جایگاه برتر کشوری قرار گرفته است.
ما بیش از ۱۰۰ هکتار زمین در اختیار داریم که کاملاً آماده اجرای پروژههای نیروگاه خورشیدی است. در تمامی ۱۰ شهرستان استان یزد، پروژههای خورشیدی تعریف و مطالعات شبکه انتقال و خطوط فیدر آنها انجام شده و بهزودی شاهد آغاز احداث نخستین نیروگاه خورشیدی در مرکز استان یزد خواهیم بود که پیشبینی میشود طی ۶ ماه به بهرهبرداری رسیده و پس از آن، خط انتقال خورشیدی وارد فاز عملیاتی شود.
در دو سال گذشته نیز دو تجربه موفق در احداث نیروگاههای خورشیدی کوچک (حدود ۲۰۰ کیلووات) در شهرستان اشکذر و یزد داشتهایم که به خوبی اثربخش بودهاند و این پروژهها در حال توسعه هستند تا بتوانیم در حوزه تولید علم و حل مسئله در استان یزد، نقشی پیشگام ایفا کنیم.
آنا: در حوزه صنایع دستی و نساجی چه فعالیتهای تأثیرگذارتری داشتهاید تا این صنایع مادر را با کمک به دولت به چرخه تولید بازگردانید؟
دهقانی اشکذری: درخصوص صنایع دستی و نساجی اگرچه یزد دارای تمدن تاریخی غنی است، اما این حوزه در حال حاضر کمتر فعال است و استان یزد بیش از ۳ هزار صنعت دارد و ما شاهد فعالیتهای معدودی مانند تولید کاشی در میبد، حصیربافی در بافق و برخی صنایع دستی مرتبط با نخلستانها و همچنین در حوزه نساجی سنتی (مانند بافت پارچههای کوچک، خورجین یا صنایع دستی مرتبط با طرحهای قدیمی و زریبافی که امروزه در قالب فرش نیز عرضه میشود یا زیلو) هستیم.
آنا: با توجه به رکود نسبی که در بخش نساجی و همچنین وضعیت کنونی صنایع دستی اشاره کردید، دانشگاه آزاد اسلامی یزد چه برنامههایی برای احیای این حوزهها، بهخصوص از طریق پذیرش دانشجو و طرحهای دانشبنیان در دستورکار دارد؟
دهقانی اشکذری: همانطور که پیشتر اشاره شد، در رشته مرتبط با صنعت نساجی، ما توانستیم با جذب ۶۰ دانشجو در مقطع کارشناسی گام مؤثری برداریم. اما واقعیت این است که تا زمانی که معضل قاچاق پوشاک در کشور مدیریت نشود و ورود بیرویه لباسهای ارزان قیمت خارجی (چینی، هندی و ترکیهای) کنترل نشود، صنعت نساجی داخلی آسیبپذیر خواهد بود.
با وجود این چالش، ما در یزد از توانایی تولید پارچههایی با کیفیت بسیار بالا ازجمله پارچههای مبلی و پردهای، برخورداریم. بخشی از مشکل به فرهنگ مصرف مردم بازمیگردد؛ گاهی مشاهده میشود که بهدلیل برچسب «ایرانی»، تمایلی به خرید نشان داده نمیشود، در حالی که پارچه ترک خریداری میشود و نیازمند فرهنگسازی برای حمایت از تولیدهای داخلی هستیم.
صنعت نساجی نیازمند دو نوع حمایت اساسی است: حمایت دولتی: که شامل جلوگیری از قاچاق و حفظ اشتغال نیروی کار داخلی میشود. حمایت مردمی: که باید با درک کیفیت بالای پارچههای ایرانی به سمت مصرف این تولیدات سوق داده شوند.
متأسفانه بخش نساجی ما در برندسازی دچار ضعف است و برندسازی فرآیندی هزینهبر است و همچنین فرهنگ پذیرش برندهای ایرانی در میان مصرفکنندگان هنوز به طور کامل جا نیفتاده و با وجود این چالشها، زنجیره ارزش صنعت نساجی ما از تولید مواد اولیه (پنبه و پلیاستر) تا مراحل ریسندگی، بافندگی، دوخت، تکمیل و رنگرزی، کامل است.
اگر فرهنگ حمایت از تولید ملی و برندسازی ایرانی تقویت شود، این صنعت میتواند به یکی از نیازهای اساسی کشور برای دستیابی به استقلال در این حوزه تبدیل شود. ما در دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد در حد مقدورات خود به دنبال تقویت این زنجیره و رفع موانع از طریق پژوهش و تربیت نیروی متخصص هستیم.
انتهای پیام/
