پنجم صفر؛ سالروز شهادت حضرت رقیه(س)
اکسیژن آبهای زمین در حال ناپدید شدن است
به گزارش خبرگزاری آنا؛ پژوهشی منتشر شده در سایت «دانشگاه سندیگو» (san diego university) نشان میدهد کاهش «اکسیژن محلول» (Dissolved Oxygen) در محیطهای آبی با بسیاری از بحرانهای بزرگ زیستمحیطی جهان، از جمله گرمایش زمین، آلودگی، کاهش تنوع زیستی و اسیدی شدن اقیانوسها ارتباط مستقیم دارد. پژوهشگران معتقدند این بحران باید در کنار مهمترین شاخصهای سلامت سیاره زمین مورد ارزیابی قرار گیرد، زیرا پیامدهای آن بسیار فراتر از اکوسیستمهای آبی است.
بحرانی که در سکوت در حال گسترش است
در نگاه نخست، آبهای زمین همچنان گسترده و دستنخورده به نظر میرسند، اما در درون آنها تغییری آرام و در عین حال عمیق جریان دارد. اکسیژن محلول که برای ادامه حیات بیشتر موجودات آبزی ضروری است، در بسیاری از اقیانوسها، دریاچهها، رودخانهها، نهرها و مناطق ساحلی بهتدریج در حال کاهش است؛ پدیدهای که با عنوان «اکسیژنزدایی محیطهای آبی» (Aquatic Deoxygenation) شناخته میشود.
بررسی جدید نشان میدهد این روند اکنون به مرحلهای رسیده است که میتواند زمین را به سمت آنچه پژوهشگران «محدوده ناایمن» برای عملکرد طبیعی سیاره مینامند، سوق دهد.
اکسیژنزدایی؛ بحرانی فراتر از اقیانوسها
پژوهشگران در این مطالعه وضعیت کاهش اکسیژن را در انواع محیطهای آبی بررسی کردند؛ از «اکسیژنزدایی اقیانوسها» (Ocean Deoxygenation) گرفته تا آبهای ساحلی، رودخانهها، دریاچهها و جریانهای آب شیرین.
هدف اصلی این بررسی، ارزیابی ارتباط این پدیده با چارچوب «مرزهای سیارهای» (Planetary Boundaries Framework) بود؛ چارچوبی که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ معرفی شد و مجموعهای از فرآیندهای حیاتی زمین را که برای حفظ پایداری سیاره ضروری هستند، تعریف میکند. این چارچوب همچنین نشان میدهد فعالیتهای انسانی تا چه اندازه این سامانههای طبیعی را از شرایط ایمن خارج کردهاند.
جای خالی اکسیژن در میان مرزهای سیارهای
در حال حاضر، این چارچوب ۹ مرز مهم را شامل میشود؛ تغییرات اقلیمی، اسیدی شدن اقیانوسها، کاهش تنوع زیستی، ذرات معلق جو، تخریب لایه اوزون استراتوسفر، تغییرات منابع آب شیرین، تغییر کاربری اراضی، آلودگی شیمیایی و اختلال در چرخههای زیستزمینشیمیایی مانند چرخه نیتروژن.
پژوهشگران معتقدند کاهش اکسیژن محلول نیز باید به عنوان یکی از این مرزهای کلیدی به رسمیت شناخته شود، زیرا تقریباً بر همه این فرآیندها اثر میگذارد و خود نیز از آنها تأثیر میپذیرد.
به گفته «اریکا فرر» (Erica Ferrer)، نویسنده نخست این مطالعه، سلامت و پایداری سیاره به سلامت اکوسیستمهای آبی وابسته است و این اکوسیستمها بدون اکسیژن قادر به عملکرد طبیعی نیستند. او تأکید میکند هدف این پژوهش، برجسته کردن اکسیژنزدایی به عنوان یک تهدید جهانی و نشان دادن ارتباط آن با سایر بحرانهای زیستمحیطی است.
گرمایش زمین و آلودگی؛ دو عامل اصلی کاهش اکسیژن
بر اساس نتایج این مطالعه، سه عامل اصلی باعث کاهش اکسیژن در آبهای جهان میشوند؛ افزایش دمای ناشی از فعالیتهای انسانی، ورود بیش از اندازه مواد مغذی آلاینده به محیطهای آبی و تغییر در گردش و تهویه آبهای عمیق.
افزایش دمای آب باعث میشود توانایی آب برای نگهداری اکسیژن کاهش یابد. از سوی دیگر، ورود حجم بالای مواد مغذی مانند ترکیبات نیتروژن و فسفر، رشد بیش از حد جلبکها را به دنبال دارد و تجزیه این تودههای زیستی مقدار زیادی از اکسیژن محلول را مصرف میکند. همچنین تغییر در گردش طبیعی آبهای عمیق، انتقال اکسیژن به بخشهای پایینتر اقیانوس را مختل میکند.
پیامدهایی که از میکروبها تا نهنگها را دربر میگیرد
کاهش اکسیژن تنها یک تغییر شیمیایی در آب نیست، بلکه زنجیرهای از پیامدهای زیستی را به دنبال دارد. افت اکسیژن فرآیندهای زیستی و شیمیایی تنظیمکننده اقلیم زمین را مختل میکند و بقای بسیاری از موجودات آبزی را به خطر میاندازد.
از میکروارگانیسمها و پلانکتونها گرفته تا ماهیها، کوسهها و دیگر شکارچیان بزرگ دریایی، همگی برای ادامه حیات به میزان مشخصی از اکسیژن محلول نیاز دارند. کاهش این عنصر حیاتی میتواند ساختار شبکههای غذایی را تغییر دهد، زیستگاهها را تخریب کند و تعادل اکوسیستمهای آبی را بر هم بزند.
حتی پستانداران دریایی که برای تنفس به سطح آب میآیند نیز از این روند در امان نیستند، زیرا کاهش اکسیژن باعث کاهش یا جابهجایی طعمههای آنها و تغییر منابع غذایی مورد نیازشان میشود.
بحرانی که نباید جدا از تغییرات اقلیمی دیده شود
ایده انجام این پژوهش پس از حضور اریکا فرر و «لیزا لوین» (Lisa Levin)، اقیانوسشناس زیستی «مؤسسه اسکریپس»، در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP۲۵) در سال ۲۰۱۹ شکل گرفت.
به باور پژوهشگران، کاهش اکسیژن محیطهای آبی نباید به عنوان بحرانی مستقل بررسی شود، بلکه لازم است در کنار تغییرات اقلیمی، آلودگی، کاهش تنوع زیستی و دیگر فشارهای وارد بر سامانه زمین مورد توجه قرار گیرد. این نگاه میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت سلامت سیاره و ارتباط میان بحرانهای زیستمحیطی ارائه دهد.
فرر تأکید میکند افزودن اکسیژنزدایی محیطهای آبی به چارچوب مرزهای سیارهای، درک بهتری از تأثیر این پدیده بر پایداری زمین فراهم میکند و کاهش آثار آن، بخش مهمی از حفاظت از تنوع زیستی و مقابله با تغییرات اقلیمی خواهد بود.
آیندهای که به تصمیمهای امروز وابسته است
نتایج این پژوهش نشان میدهد کاهش اکسیژن آبهای جهان تنها یک پیامد جانبی گرمایش زمین نیست، بلکه بحرانی فراگیر است که با بسیاری از فرآیندهای حیاتی سیاره درهمتنیده شده است. هرچه این روند ادامه یابد، توان اکوسیستمهای آبی برای حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه مواد و کمک به پایداری اقلیم کاهش خواهد یافت.
این مطالعه بر ضرورت توجه همزمان به همه بحرانهای زیستمحیطی تأکید میکند. پژوهشگران هشدار میدهند حفظ اکسیژن آبهای زمین، تنها به معنای حفاظت از موجودات دریایی نیست؛ بلکه بخشی جداییناپذیر از حفظ تعادل و پایداری سیارهای است که حیات انسان نیز به آن وابسته است.
انتهای پیام/
