پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
مصلی امام خمینی(ره)؛ بزرگترین ایوان بدون ستون جهان و جلوهای از معماری ایرانی–اسلامی در آیین وداع با رهبر شهید جهان اسلام
دکتر سجاد محمدیارزاده، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان در گفتوگو با خبرنگار آنا بیان کرد: معماری، زبان گویای تمدنهاست؛ زبانی که بینیاز از کلمات، هویت، فرهنگ، جهانبینی و باورهای یک ملت را روایت میکند. هر تمدنی که در طول تاریخ توانسته است اندیشه خود را در کالبد معماری متجلی سازد، نهتنها آثار ماندگاری از خود بر جای گذاشته، بلکه هویت فرهنگی خویش را نیز برای نسلهای آینده حفظ کرده است. در میان نمونههای شاخص معماری معاصر ایران، مصلای امام خمینی (ره) را میتوان یکی از برجستهترین جلوههای معماری ایرانی–اسلامی دانست؛ مجموعهای که در آن هنر، مهندسی، معنا و هویت ایرانی – اسلامی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان، با اشاره به جایگاه معماری در شکلگیری هویت فرهنگی جامعه اظهار کرد: معماری ایرانی–اسلامی صرفاً ساختن یک بنا نیست، بلکه خلق فضایی است که بتواند ارزشهای دینی، فرهنگی و تمدنی یک ملت را در کالبدی ماندگار به نمایش بگذارد. هر اثر معماری، اگر بر پایه هویت و اندیشه شکل بگیرد، خود به یک سند تاریخی و فرهنگی تبدیل خواهد شد.
وی با بیان اینکه مصلای امام خمینی (ره) یکی از مهمترین پروژههای معماری جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود، افزود: مصلای امام خمینی (ره) در ذات خود یک بنای عبادی است و کارکرد اصلی آن بر اقامه نماز بهعنوان رکن بنیادین دین اسلام استوار است؛ هرچند در کنار این کارکرد اصلی، ظرفیتهای فرهنگی، هنری و اجتماعی متعددی نیز در آن پیشبینی شده است.
عضو شورای راهبردی کمیته عمران مجمع تشخیص مصلحت ادامه داد: زمانی که به ساختار این مجموعه نگاه میکنیم، درمییابیم که هیچیک از عناصر آن صرفاً جنبه تزئینی ندارند. محور اصلی بنا در امتداد قبله طراحی شده و تمامی اجزای مجموعه، از صحنها و شبستانها گرفته تا ایوانها، گنبدها و گلدستهها، در هماهنگی کامل با این محور شکل گرفتهاند. این نظم هندسی، ریشه در سنت دیرینه معماری ایرانی دارد؛ سنتی که همواره میان عملکرد، زیبایی و معنا تعادل برقرار کرده است.
وی با اشاره به بزرگترین ایوان بدون ستون جهان که در قلب این مجموعه قرار دارد، تصریح کرد: ایوان مرکزی مصلی با دهانهای حدود ۱۱۰ متر و ارتفاعی بیش از ۷۰ متر، تنها یک شاهکار مهندسی نیست؛ بلکه نماد عظمت، استواری و شکوه معماری ایرانی است. این سازه، بدون آنکه ستونهای میانی دید مخاطب را محدود کند، فضایی یکپارچه و باشکوه ایجاد کرده که خود بیانگر توان علمی و هنری مهندسان و معماران ایرانی است.
رئیس دانشگاه واحد ویژهی استاد فرشچیان با تأکید بر اینکه معماری ایرانی همواره حامل پیام بوده است، گفت: در معماری مصلی، حتی اعداد نیز معنا دارند. ارتفاع ۷۲ متری ایوان، ارتفاع ۶۳ متری گنبد، چهارده گلدسته، دوازده صحن و تناسبات دقیق میان اجزای مختلف، نشان میدهد که معمار پروژه کوشیده است مفاهیم فرهنگی، تاریخی و دینی را در قالب زبان معماری بازآفرینی کند. این همان ویژگی ممتاز معماری ایرانی–اسلامی است که فرم را از محتوا جدا نمیداند.
وی افزود: گنبد اصلی مصلی، که از بزرگترین گنبدهای بتنی جهان اسلام به شمار میرود، تنها یک عنصر سازهای نیست، بلکه نماد وحدت، آسمان و مرکزیت معنوی در معماری اسلامی است. در کنار آن، گلدستههای مرتفع مجموعه، علاوه بر کارکرد نمادین خود، شکوه بصری بنا را کامل میکنند و در کنار ایوان عظیم، تصویری ماندگار از معماری معاصر ایران به وجود آوردهاند.
عضو هیات علمی گروه معماری، شهرسازی و مرمت تهران مرکزی با اشاره به معماری داخلی مجموعه اظهار کرد: زیبایی مصلی تنها در نمای بیرونی آن خلاصه نمیشود. شبستانهای وسیع، محرابهای مزین به نقوش اسلیمی، کتیبههای قرآنی، خطوط ثلث، نسخ و نستعلیق، کاشیکاریهای معرق، مقرنسها، بازی نور طبیعی در فضای داخلی و حضور آب و فضای سبز، همگی نشان میدهد که در این پروژه، هنرهای سنتی ایران در کنار فناوری نوین قرار گرفتهاند. این همان ویژگیای است که معماری ایرانی را از بسیاری از معماریهای معاصر جهان متمایز میکند.
رئیس واحد استاد فرشچیان با اشاره به رسالت دانشگاههای هنری در حفظ این میراث ارزشمند افزود: دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان، خود را متعهد میداند که در مسیر آموزش، پژوهش و تربیت نسل جدید معماران و هنرمندان، این میراث گرانبها را حفظ و بازآفرینی کند. آینده معماری ایران، در گرو شناخت صحیح گذشته و پاسخگویی خلاقانه به نیازهای امروز و بازخوانی هوشمندانه سرمایههای تمدنی ایرانی اسلامی است.
همچنین محمدیارزاده با استناد به دیدگاههای حضرت آیتالله خامنهای درباره معماری شهری اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب بارها تأکید کردهاند که معماری و سیمای شهرهای ایران باید بازتابدهنده هویت اسلامی–ایرانی باشد و فضای زندگی به گونهای طراحی شود که تحقق سبک زندگی اسلامی را تسهیل کند. این نگاه، صرفاً یک توصیه زیباییشناسانه نیست، بلکه راهبردی فرهنگی برای حفظ هویت جامعه ایرانی-اسلامی است.
عضو کمیته فرهنگ و تمدن شورای انقلاب فرهنگی ادامه داد: اگر معماری تنها به ساخت ساختمانهای مرتفع و نماهای وارداتی محدود شود، بهتدریج حافظه تاریخی شهرها نیز دچار فراموشی خواهد شد. اما زمانی که عناصر اصیل معماری ایرانی -اسلامی مانند هندسه، نور، آب، حیاط، ایوان، گنبد، کاشیکاری، خوشنویسی و تناسبات دقیق دوباره در معماری امروز مورد توجه قرار گیرد، شهرها نیز هویت خود را بازخواهند یافت.
وی خاطرنشان کرد: مصلای امام خمینی (ره) نمونهای موفق از این رویکرد است؛ مجموعهای که علاوه بر میزبانی آیینهای عبادی به عنوان ستون اصلی دین، میزبان نمایشگاههای فرهنگی، هنری، قرآنی، علمی و ملی است. چنین مجموعههایی میتوانند بهعنوان دانشگاهی زنده برای آموزش معماری ایرانی–اسلامی به نسل جوان مورد توجه قرار گیرند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان تأکید کرد: معماری، حافظ هویت ملتهاست. هر اندازه بتوانیم اصالت معماری ایرانی–اسلامی را با دانش، فناوری و نیازهای امروز تلفیق کنیم، گامی مؤثر در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی برداشتهایم. مصلای امام خمینی (ره) نمادی از این اندیشه است؛ بنایی که در آن ایمان، هنر، مهندسی، زیبایی و هویت، در کنار یکدیگر معنا پیدا کردهاند و میتواند الگویی ارزشمند برای آینده معماری ایران اسلامی باشد.
محمدیارزاده افزود: در بررسی معماری مصلای امام خمینی (ره)، نمیتوان از نقش و اندیشههای دکتر سید پرویز مؤیدعهد، معمار و طراح اصلی این پروژه، چشمپوشی کرد. مؤیدعهد از معمارانی بود که معماری را صرفاً خلق یک سازه نمیدانست، بلکه آن را تجلی فرهنگ، هویت و باورهای یک ملت تلقی میکرد. او با بهرهگیری از دانش روز معماری و در عین حال با اتکا به میراث غنی هنر و معماری ایران اسلامی، کوشید الگویی نوین از معماری ایرانی–اسلامی ارائه دهد؛ الگویی که در آن اصالت تاریخی با نیازهای عصر حاضر در تعارض نباشد، بلکه یکدیگر را تکمیل کنند.
آنچه در طراحی مصلای امام خمینی (ره) بیش از هر چیز جلوهگر است، نگاه عمیق مؤیدعهد به مفاهیم نمادین معماری ایرانی-اسلامی است. جانمایی مجموعه بر محور قبله، طراحی گنبد، ایوان عظیم، گلدستهها، صحنهای وسیع، بهرهگیری از هندسه دقیق، تناسبات معمارانه، نور، آب، فضای سبز، خوشنویسی و نقوش اسلیمی، همگی نشاندهنده آن است که از نگاه این معمار، هر جزء از بنا باید حامل معنا و هویت اسلامی باشد. از این منظر، مصلی نه تنها یک فضای عبادی، بلکه روایتی کالبدی از فرهنگ و تمدن ایرانی–اسلامی است که در آن زیبایی، معنویت و مهندسی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
امروز، با گذشت سالها از آغاز اجرای این پروژه، اندیشههای دکتر سید پرویز مؤیدعهد همچنان برای جامعه معماری ایران الهامبخش است. آثار و دیدگاههای او یادآور این حقیقت است که آینده معماری کشور، در گرو بازگشت به ریشههای اصیل و بازآفرینی خلاقانه آنها در قالب نیازهای معاصر است. مصلای امام خمینی (ره) نیز بهعنوان ماندگارترین اثر او، گواهی بر این نگرش است؛ اثری که نه تنها یک شاهکار مهندسی، بلکه نمادی از استمرار هویت، هنر و معماری ایرانی–اسلامی در روزگار معاصر به شمار میآید.
وی در پایان بیان کرد: رحمت و رضوان الهی بر رهبر شهید جهان اسلام باد. یاد و میراث فکری و فرهنگی رهبر شهید جهان اسلام سید علی خامنهای و اندیشههای ایشان در پاسداشت هویت معماری ایرانی اسلامی در حافظه فرهنگی و هنری این سرزمین ماندگار خواهد ماند.
انتهای پیام/
