پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
ویتامین ب۱۲ و سرطان؛ آیا مصرف بیشتر این ویتامین خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد؟
به گزارش خبرنگار آنا، مریم اسلامی، پزشک و دکتری تخصصی ژنتیک؛ بیشتر ما بارها این توصیه را شنیدهایم که برای حفظ سلامت باید میوه و سبزیجات بیشتری مصرف کنیم و مطمئن شویم ویتامینها و مواد مغذی مورد نیاز بدن را دریافت میکنیم. در اغلب موارد این توصیهها کاملاً درست هستند، اما برخی مواد مغذی داستانی پیچیدهتر از آنچه تصور میشود دارند. یکی از این مواد، ویتامین ب۱۲ است.
ویتامین ب۱۲ که با نام کوبالامین نیز شناخته میشود، برای ادامه حیات ضروری است. این ویتامین در تولید گلبولهای قرمز خون، حفظ عملکرد طبیعی سیستم عصبی و ساخت و ترمیم ماده ژنتیکی سلولها نقش اساسی دارد. منابع اصلی آن شامل گوشت، ماهی، تخممرغ، شیر و فرآوردههای لبنی است و بسیاری از غلات و مواد غذایی نیز با این ویتامین غنیسازی میشوند.
افرادی که رژیم غذایی متنوع دارند معمولاً مقدار کافی ب۱۲ دریافت میکنند، اما سالمندان، گیاهخواران و افرادی که به برخی بیماریهای گوارشی مبتلا هستند، ممکن است برای تأمین نیاز بدن خود به مکمل نیاز داشته باشند.
نقش ویتامین ب۱۲ در سلامت سلولها
بدن انسان دائماً در حال ساخت سلولهای جدید است. هر بار که یک سلول تقسیم میشود، باید ماده ژنتیکی خود را با دقت بسیار بالا کپی کند. ویتامین ب۱۲ یکی از عوامل کلیدی در این فرآیند است.
کمبود شدید این ویتامین میتواند موجب اختلال در تکثیر صحیح سلولها شود و در بلندمدت احتمال بروز برخی بیماریها از جمله سرطان روده بزرگ را افزایش دهد. به همین دلیل تشخیص و درمان کمبود ب۱۲ از اهمیت زیادی برخوردار است.
با این حال، همین نقش حیاتی باعث شده برخی محققان این پرسش را مطرح کنند که آیا دریافت مقادیر زیاد این ویتامین نیز میتواند با سرطان ارتباطی داشته باشد؟
آیا مصرف بیشتر ب۱۲ محافظت بیشتری ایجاد میکند؟
در نگاه اول ممکن است تصور شود اگر ویتامین ب۱۲ برای سلامت سلولها مفید است، مصرف بیشتر آن نیز باید اثر محافظتی بیشتری در برابر سرطان داشته باشد. اما مطالعات علمی چنین نتیجهای را تأیید نکردهاند.
ویتامین ب۱۲ از رشد سلولهای سالم حمایت میکند، اما اگر سلولهای سرطانی از قبل در بدن وجود داشته باشند، از نظر تئوری ممکن است همان مواد مغذی که به رشد سلولهای طبیعی کمک میکنند، در اختیار سلولهای سرطانی نیز قرار بگیرند. البته اثبات چنین موضوعی در انسان بسیار دشوار است.
بررسیهای انجامشده روی مصرف طولانیمدت مکملهای گروه ب نشان دادهاند که این مکملها بهطور کلی اثر محافظتی مشخصی در برابر بروز سرطان یا کاهش مرگومیر ناشی از آن ندارند. برخی مطالعات حتی افزایش اندک خطر سرطان ریه را در میان مردان و افراد سیگاری که دوزهای بالایی از مکملهای ویتامین ب مصرف میکردند گزارش کردهاند، هرچند این یافتهها به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.
چرا سطح بالای ب۱۲ در برخی بیماران سرطانی دیده میشود؟
یکی از یافتههای جالب در پژوهشهای اخیر این است که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان، سطح بالایی از ویتامین ب۱۲ را در خون خود دارند.
این موضوع این سؤال را مطرح میکند که آیا افزایش ب۱۲ موجب سرطان میشود یا سرطان باعث افزایش سطح ب۱۲ در خون میشود؟
بیشتر مطالعات به این نتیجه رسیدهاند که افزایش سطح ب۱۲ در بسیاری از بیماران سرطانی یک «پدیده ثانویه» است؛ یعنی نتیجه بیماری محسوب میشود و نه علت آن.
پژوهشگران دو مکانیسم احتمالی را برای این موضوع مطرح کردهاند. نخست اینکه کبد محل ذخیره اصلی ویتامین ب۱۲ در بدن است و آسیب یا درگیری کبد در برخی سرطانها میتواند باعث آزاد شدن مقادیر بیشتری از این ویتامین به جریان خون شود.
دوم اینکه برخی تومورها قادرند میزان پروتئینهای متصلشونده به ب۱۲ را افزایش دهند و همین مسئله باعث بالا رفتن سطح این ویتامین در آزمایش خون شود، بدون آنکه سلولهای بدن واقعاً ب۱۲ بیشتری دریافت یا مصرف کرده باشند.
رابطه U شکل میان ب۱۲ و سرطان
برخی مطالعات جمعیتی الگوی جالبی را نشان دادهاند که به «رابطه U شکل» معروف است. در این الگو، هم سطوح بسیار پایین و هم سطوح بسیار بالای ویتامین ب۱۲ با افزایش خطر برخی بیماریها همراه هستند و بهترین وضعیت در محدوده طبیعی قرار دارد.
محققان تأکید میکنند که چنین مطالعاتی تنها وجود یک ارتباط آماری را نشان میدهند و نمیتوانند ثابت کنند که ب۱۲ علت مستقیم بروز سرطان است.
در واقع، سطح بالای این ویتامین ممکن است در برخی موارد صرفاً نشانهای از وجود یک بیماری زمینهای، از جمله برخی سرطانها باشد.
وقتی ب۱۲ میتواند یک علامت هشداردهنده باشد
مطالعات نشان دادهاند بیمارانی که سطح بسیار بالایی از ب۱۲ در خون دارند، در برخی موارد با پیامدهای نامطلوبتری مواجه میشوند. این یافته بهویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که فرد هیچ مکملی مصرف نمیکند، اما آزمایش خون بهطور مداوم سطح بالای این ویتامین را نشان میدهد.
در چنین شرایطی پزشکان ممکن است بررسیهای بیشتری برای ارزیابی سلامت کبد، اختلالات خونی یا برخی سرطانها درخواست کنند.
البته این موضوع به معنای آن نیست که هر فردی با سطح بالای ب۱۲ مبتلا به سرطان است؛ بلکه صرفاً نشان میدهد که این یافته نباید بدون بررسی رها شود.
پیام اصلی برای عموم مردم چیست؟
برای بیشتر افراد، دریافت ویتامین ب۱۲ از طریق رژیم غذایی طبیعی جای نگرانی ندارد. مصرف مواد غذایی حاوی گوشت، ماهی، تخممرغ، لبنیات و غذاهای غنیشده معمولاً باعث افزایش خطرناک سطح این ویتامین نمیشود.
این گزارش بر پایه مقالهای تحلیلی منتشرشده در نشریه علمی «دِ کانورسیشن» و با استفاده از نتایج مطالعات پژوهشی مرتبط با نقش ویتامین ب۱۲ در سرطان و سلامت سلولی تدوین شده است. آنچه میتواند نیازمند توجه باشد، مصرف طولانیمدت مکملهای با دوز بسیار بالا بدون توصیه پزشکی است.
در نهایت، پیام علمی روشن است: در مورد ویتامین ب۱۲ نیز مانند بسیاری از مواد مغذی دیگر، هدف رسیدن به تعادل است، نه مصرف حداکثری. کمبود این ویتامین میتواند برای سلامت زیانبار باشد، اما مصرف بیشتر از نیاز بدن نیز لزوماً سود بیشتری به همراه ندارد.
آنچه بیشترین تأثیر را در پیشگیری از سرطان دارد، همچنان رعایت اصول شناختهشده سلامت شامل رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از مصرف دخانیات، محافظت از پوست در برابر نور خورشید و شرکت در برنامههای غربالگری پزشکی است.
انتهای پیام/
