رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد:
وقتی دانشآموز، معلمِ همکلاسیاش میشود؛ رویکرد نوآورانه یک آموزگار در کلاس درس با طعم اعتمادبهنفس
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ موفقیت در عرصه تعلیم و تربیت، بیش از هر عامل دیگری، ریشه در باور عمیق، تعهد درونی و عشق صادقانه به حرفه معلمی دارد. هنگامی که معلم رسالت خویش را صرفاً در انتقال مفاهیم درسی محدود نکند و نقش خود را در تربیت نسلی توانمند، متعهد و آیندهساز تعریف کند، آموزش از سطح یک وظیفه اداری فراتر رفته و به مأموریتی انسانی و ارزشمند تبدیل میشود.
در چنین نگاهی، دانشآموز نه صرفاً فراگیر یک کتاب درسی، بلکه انسانی در حال رشد است که نیازمند هدایت، حمایت، انگیزهبخشی و کشف استعدادهای نهفته خویش است.
تعلیم و تربیتِ اثرگذار، مستلزم نگرشی جامع به ابعاد گوناگون رشد دانشآموزان است؛ نگرشی که علاوه بر پیشرفت تحصیلی، به پرورش مهارتهای فردی، اجتماعی، پژوهشی و اخلاقی نیز توجه داشته باشد.
ایجاد علاقه به یادگیری، تقویت روحیه پرسشگری، کشف استعدادهای متنوع و هدایت صحیح آنان در مسیر متناسب با توانمندیهایشان از ارکان اساسی این رویکرد محسوب میشود. معلمی که با دغدغهمندی عمیق و احساس مسئولیت واقعی در کلاس درس حضور مییابد، میکوشد محیطی پویا و انگیزهبخش فراهم آورد تا دانشآموزان با رغبت و اعتماد به نفس مسیر پیشرفت را طی کنند.
در این میان، دوره ابتدایی از جایگاهی بنیادین برخوردار است؛ چراکه شکلگیری نگرشها، عادات یادگیری و بنیانهای فکری دانشآموزان در همین سالهای آغازین رقم میخورد. هرگونه سرمایهگذاری هدفمند در این مقطع، در حقیقت سرمایهگذاری بر آینده نظام آموزشی و حتی توسعه علمی کشور است. چنانچه دانشآموزان از همان ابتدا با علاقهمندی واقعی، انگیزه درونی و نگرش مثبت نسبت به یادگیری پرورش یابند، زمینه برای شکوفایی علمی، پژوهشی و مهارتی آنان در مقاطع بالاتر بهطور طبیعی فراهم خواهد شد.
از سوی دیگر، ترویج فرهنگ پژوهشمحوری در مدارس میتواند نقش بسزایی در ارتقای کیفیت آموزش ایفا کند.
هدایت دانشآموزان به سوی تحقیق، تجربهورزی و تفکر انتقادی، علاوه بر تقویت خلاقیت، آنان را برای ایفای نقش مؤثر در جامعه علمی و حرفهای آینده آماده میسازد. چنین رویکردی مستلزم همراهی، همدلی و همکاری مجموعهای هماهنگ از مدیران، معلمان و خانوادههاست تا بستر لازم برای رشد همهجانبه دانشآموزان فراهم گردد.
در نهایت، معلمی که رضایت خویش را در پیشرفت شاگردان و تأثیرگذاری مثبت بر مسیر زندگی آنان جستوجو میکند، با انگیزهای مضاعف در جهت تعالی آموزشی گام برمیدارد.
این رویکرد متعهدانه، که بر پایه عشق، مسئولیتپذیری و باور به نقش سازنده تعلیم و تربیت استوار است، میتواند زمینهساز تربیت نسلی توانمند، خلاق و آیندهنگر باشد و دستاوردهای ارزشمندی برای جامعه به همراه آورد.
خبرنگار آنا در قالب پرونده «همراه با سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد» گفتوگویی را با دکتر معصومه نجفی معاون علوم تربیتی و مهارتی سمای دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرمآباد و سرآمد آموزشی در حوزه تعلیم و تربیت که بهعنوان یکی از سرآمدان آموزشی در حوزه «تعلیم و تربیت» مورد تجلیل قرار گرفت، ترتیب داده تا به بررسی دیدگاهها و تجربههای این استاد دانشگاه بپردازد که نهتنها از جنبه شخصی و حرفهای حائز اهمیت است، بلکه میتواند بازتابی از یک نگرش عمیقتر به فلسفه آموزش، تربیت و مسئولیت اجتماعی در محیط مدرسه باشد.
براین اساس، مراسم گرامیداشت روز استاد و تقدیر از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی با حضور حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و جمعی از معاونان و استادان دانشگاه برگزار و دکتر نجفی بهعنوان معلم نمونه و استاد برتر مورد تقدیر و تجلیل قرار گرفت.
گپ و گفت آنا با نجفی معاون علوم تربیتی و مهارتی سمای دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرمآباد و سرآمد آموزشی در حوزه تعلیم و تربیت در پی میآید:
دانشآموزانم را فرزندان خودم میدانم؛ درآمد معلمی اولویتم نیست!
آنا: با توجه به تأکید رهبر شهیدمان بر اهمیت حیاتی حوزه تعلیم و تربیت و نقش کلیدی فرهیختگان در این عرصه، مهمترین عاملی که منجر به موفقیت شما در کسب جایگاه برجستهای همچون سرآمد آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی بهخصوص در حوزه تعلیم و تربیت شد، چه بود؟
نجفی: عامل اصلی موفقیت بنده، عشق و علاقه وافر به حرفه معلمی و دغدغهمندی عمیق نسبت به دانشآموزان است و همواره دانشآموزان را همچون فرزندان خود دیدهام و تمام تلاش خود را به کار گرفتهام تا با تمام وجود، پیشرفت و تعالی آنان را در تمامی ابعاد، تضمین کنم؛ هرچند ممکن است اختلاف سنی کمتری با دانشآموزانم داشته باشم.
خودم مادر هستم و دغدغهای که نسبت به فرزندانم دارم به همان اندازه و نسبت به دانشآموزان هم نشان میدهم.
احساس میکنم اگر ـ خدای ناکرده ـ در سالهای گذشته کوتاهیای از سوی معلمی نسبت به من که وجود نداشته، دقیقاً میخواهم خود نیز همانگونه برای دانشآموزانم باشم و جبران کنم.
آرزو دارم دانشآموزانم در آینده به جایگاههای شایسته دست یابند و همواره به نیکی از من یاد کنند و مرا بهعنوان معلمی که در مسیر زندگی آنان نقش مؤثری داشته است، فردی اثرگذار بدانند و این موضوع برای من بسیار اهمیت دارد.
علاقه من به حرفه معلمی بسیار عمیق است و اساساً مسئله درآمد برایم در اولویت قرار ندارد و افتخار دارم که سه تا چهار سال است در خدمت مدارس سما هستم و از تمامی عوامل و همکارانی که در مجموعه سما، چه در سطح استان لرستان و چه در تهران، با لطف و حمایت خود زمینه فعالیت مرا فراهم کردهاند، رضایت کامل دارم.
همچنین در مدرسه نیز همکاری صمیمانه و حرفهای همکاران، موجب دلگرمی بیشتر من شده است.
این علاقه برای من کاملاً درونی و جدی است و در تمامی حوزهها تلاش میکنم دانشآموزانم سرآمد و موفق باشند.
خوشبختانه این امر نیز محقق شده است؛ بهگونهای که دانشآموزان من در سطح استان همواره حرفی برای گفتن داشتهاند و در زمینههای گوناگون آموزشی و پرورشی، در بسیاری از موارد سرآمد بودهاند.
تأکید من صرفاً بر موفقیت درسی نیست و هدفم این نیست که دانشآموز حتماً از نظر نمره یا رتبه اول باشد؛ بلکه تلاش میکنم بهگونهای رفتار و هدایت کنم که خودِ دانشآموز به یادگیری علاقهمند شود. همانگونه که تأکید میشود، کشف و پرورش استعدادها اهمیت اساسی دارد.
من نیز تلاش میکنم استعداد هر دانشآموز را در هر زمینهای که وجود دارد شناسایی کرده و او را در همان مسیر هدایت کنم. در کنار آن، ایجاد علاقه و انگیزه موجب میشود دانشآموز با اشتیاق به درس و کلاس گرایش پیدا و مسیر پیشرفت را با رغبت طی کند.
معلمان نقش بسیار مهمی در شکلدهی آینده دانشآموزان دارند و این باور، انگیزه مضاعفی در من ایجاد کرده است تا از هیچ کوششی در این مسیر فروگذار نکنم. درآمد و مسائل مالی هرگز اولویت اول بنده نبوده است؛ بلکه رضایت دانشآموزان و مشاهده موفقیت آنان، بالاترین پاداش برای من محسوب میشود. افتخار همکاری با مدارس سما در سه تا چهار سال گذشته، تجربهای بسیار ارزشمند و رضایتبخش بوده است و از تمام همکارانم در مجموعه سما، چه در سطح استان و چه در تهران و مدرسه، قدردانی میکنم.
آنا: شما به فرآیندی اشاره کردید که طی آن دانشآموزان را به درس و یادگیری علاقهمند میسازید و استعدادهای آنان را در ابعاد مختلف شناسایی و هدایت میکنید. لطفاً این فرآیند را با ذکر مثالهای عینیتر تشریح فرمایید. چگونه این رویکرد در عمل منجر به موفقیتهای آموزشی و تربیتی دانشآموزان شما شده است؟
نجفی: به عنوان مثال، در مواردی مشاهده کردهام که دانشآموزی در حوزه رایانه و کامپیوتر بسیار مستعد و سرآمد یا دانشآموزی دیگر در تعامل اجتماعی با چالشهایی مواجه است و فرد خجالتی به حساب میآید!
در چنین شرایطی با واگذاری مسئولیتهای مرتبط در کلاس درس، سعی در تقویت نقاط قوت و رفع کاستیها دارم و از دانشآموزانم خواستهام امروز شما معلم باشید و لزوماً که نباید من معلم باشم که نتایج مثبتی هم گرفتم.
همچنین در مواردی که دانشآموزان در مهارتهای نوشتاری یا حتی در گرفتن مداد ضعف نشان میدهند، با حمایت خانوادهها، تلاش درراستای رفع این مشکلات صورت گرفته است.
معلم پژوهشمحور؛ پرورشدهنده ذهنهای پرسشگر
آنا: مهمترین چالشی که امروز دانشگاهها، نهادهای علمی، مراکز آموزش عالی و بهخصوص مدارس و مجموعه آموزش و پرورش در مسیر ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش با آن مواجه هستند، چیست و راهکارتان برای عبور از این چالشها را بیان کنید.
نجفی: در صورتی که در نشست مذکور فرصت بیان این موضوع فراهم میشد، حتماً تأکید میکردم که یکی از اساسیترین راهکارها برای ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش، سرمایهگذاری بنیادین بر دوره ابتدایی است؛بنابراین بهترین و مؤثرترین سرمایهگذاری، هدایت صحیح دانشآموزان در سالهای آغازین تحصیل است.
چنانچه دانشآموز در دوره ابتدایی به مسیر صحیح هدایت شود و انگیزه، علاقه و نگرش مثبت نسبت به یادگیری در وی شکل گیرد، بدون تردید در آینده میتواند برای دانشگاه و نظام آموزشی دستاوردهای ارزشمندی به همراه داشته باشد.
به بیان دقیقتر و بهتر، اصلاح و تقویت پایههای آموزشی از مقطع ابتدایی ضرورتی اجتنابناپذیر است.
اگر دانشآموزان از همان ابتدا با علاقهمندی واقعی وارد فرآیند یادگیری شوند و هدف آنان صرفاً کسب نمره برتر در یک درس خاص نباشد، بلکه از جنبههای مختلف علمی، مهارتی و پژوهشی پرورش یابند، میتوان آنان را به سمت فعالیتهای پژوهشی و علمی سوق داد.
این رویکرد پژوهشمحور، زمینهساز ارتقای سطح علمی مدارس در آینده خواهد بود و تأثیر بسزایی در کیفیت آموزش عالی نیز خواهد داشت.
در همین راستا، طرحهای متعددی در سازمان آموزش و پرورش اجرا میشود. به عنوان نمونه، «طرح جابر» یکی از برنامههای شاخص در حوزه تقویت روحیه پژوهشگری در میان دانشآموزان است.
به لطف خداوند، هرساله از کلاس بنده دستکم یک دانشآموز در این طرح موفق به کسب رتبه شده است و سال گذشته، از مجموع ۹ طرح برگزیده در سطح استان لرستان، دو طرح متعلق به دانشآموزان کلاس بنده بود؛ این در حالی است که چندین هزار طرح ـ در حدود سه تا چهار هزار اثر ـ به این جشنواره ارائه شده بود.
دلیل این موفقیتها آن است که همواره تلاش کردهام دانشآموزان را به سمت پژوهش و تحقیق هدایت کنم و باور دارم پژوهشمحوری، علاوه بر تقویت تفکر انتقادی و خلّاقیت، موجب میشود دانشآموزان در آینده برای دانشگاه و کشور مفید و اثرگذار باشند.
آنا: نقش استادان بهخصوص شما که بهعنوان آموزگار و استاد برتر در حوزه تعلیم و تربیت انتخاب شدهاید، در تربیت نسل جدید دانشآموزان و دانشجویان چگونه ارزیابی میکنید؟
نجفی: نخست باید عرض کنم که عنوان سرآمدی آموزشی در حوزه تعلیم و تربیت لطف خداوند متعال به بنده بود. به نظر من، اگر واقعاً لطفی که شامل حال من شده، اگر بتوانیم در کنار سایر همکاران و با راهنمایی و مشورت با یکدیگر کمک کنیم، قطعاً هرکدام از ما یک ایده داریم و این ایده ما میتواند کمککننده باشد و اگر این ایدهها در کنار هم قرار بگیرند، مکمل یکدیگر باشند و حالت کار گروهی (teamwork) داشته باشند، قطعاً میتواند کمک کند؛ چه در مدرسه و چه برای دانشآموز. به نظر من این موضوع بسیار مهم است.
سالانه حداقل سه یا چهار طرح آموزشی دارم
آنا: دستاورد علمی، پژوهشی یا آموزشی خاصی داشتهاید که منجر به انتخاب شما بهعنوان استاد یا معلم نمونه شده و برای دانشگاه و کشور اثرگذار بوده باشد و به طور مشخص، کدام دستاورد علمی شما برای کشور و دانشگاه اثرگذارتر بوده است؟
نجفی: اگر از نظر رتبههای علمی بخواهیم بررسی کنیم، سال گذشته از نظر «معلم نمونه» منتخب استان لرستان شدم و بهعنوان معلم نمونه استان انتخاب شدم.
از نظر کارهای پژوهشی نیز سالانه حداقل سه یا چهار طرح آموزشی دارم که موجب میشود دانشآموزان من واقعاً حرفی برای گفتن داشته باشند.
از نرمافزارهای مختلف در کلاس استفاده میکنم که مهمترین آنها نرمافزار «اسکرچ جونیور» (scratch junior) است و دانشآموزان من خودشان میتوانند از آن استفاده کنند. همچنین در حوزه سواد دیجیتال و آمادگی دانشآموزان برای سواد خوانداری ـ ازجمله آزمون پرلز(pirls) ـ هرساله این موارد را در کنار درسهایی که به دانشآموزان ارائه میدهم به کار میگیرم.
تلاش میکنم کلاس من صرفاً یک کلاس خشک و مبتنی بر سخنرانی نباشد، بلکه دانشآموزان در کنار تدریس، فعالیت گسترده داشته باشند. مقامهایی که لطف کردهاند و آنها را در نظر گرفتهاند، ازجمله طرح «جابر» که یکی از مهمترین طرحهاست یا تکالیف مهارتمحور؛ بنده هم سال گذشته و هم امسال، به لطف خداوند، در این طرحها مقام آوردهام.
آنا: بهعنوان استاد برگزیده و معلم نمونه، چه توصیهای برای دانشآموزان، دانشجویان و استادان جوانی که به تازگی وارد عرصه تعلیم و تربیت شدهاند، دارید؟
نجفی: من خودم را مثال میزنم. از لحظهای که خداوند به من لطف کرده و با آموزش و پرورش و اساساً خواندن و نوشتن آشنا شدهام، همواره علاقهمند بودهام. همواره به من میگویند خسته نمیشوید از اینکه همواره مطالعه میکنید؟ پاسخ میدهم خیر؛ من واقعاً مطالعه را دوست دارم و حتی با وجود اینکه مادر هستم و شاید فرصت کمتری داشته باشم، اگر زمانی داشته باشم ترجیح میدهم به جای استفاده از گوشی، کتاب در دست بگیرم و همواره در حال یادگیری باشم.
واقعاً این جمله «ز گهواره تا گور دانش بجوی» را دوست دارم و اجرا کردهام و شاید اگر بخواهم از هزینهها صحبت کنم، با اینکه اهل کلاسهای خصوصی نیستم و درآمد من نیز پایین است، اما بخش عمده حقوق خود را صرف خرید کتاب میکنم و حتی در بسیاری از مواقع، اگر دانشآموزی در خرید کتاب مشکل داشته باشد، قطعاً به او کمک میکنم.
همواره میگویم: «تو نیکی میکن و در دجله انداز»؛ بالاخره روزی خواهد رسید که اگر این دانشآموز به جایگاهی برسد، بزرگترین لطفی است که خداوند شامل حال من کرده است.
دانشجویانی که بهعنوان کارورز به کلاس من میآیند و به بنده لطف دارند، به آنها میگویم فقط علاقه و عشق به معلمی مهم است و اگر واقعاً علاقهمند و عاشق معلمی و حوزه تعلیم و تربیت نیستید و صرفاً بهدلیل درآمد یا مسائل دیگر وارد این عرصه شدهاید، این مسیر مناسب شما نیست و حتی جایگاه را هم مهم نمیدانم؛ مهم این است که کار را در راه رضای خدا و با علاقه انجام دهید.
هر زمان که از سوی آموزش و پرورش یا مدارس دیگر به من لطف شده است، همواره گفتهام که من فقط برای رضای خدا و از روی عشق و علاقه کار میکنم.
انتهای پیام/
