پیمایش ملی از شبهای همدلی؛
درباره استفاده ابزاری و ناقص برخی فعالین اصلاح طلبان از سخنان حضرت امیرالمومنین (ع)
تلفیق علم روز با تعهد؛ بایدهای مسیر استادی و تربیت دانشجو؛ از پیادهسازی جهتگیری الهی در کلاس درس تا پژوهش مسئلهمحور
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ در روزگاری که تحولات علمی، فرهنگی و اجتماعی با شتابی کمسابقه در حال گسترش است، دانشگاه و نهادهای آموزشی بیش از هر زمان دیگری در معرض مسئولیتی سنگین و چندبُعدی قرار گرفتهاند. دیگر نمیتوان نقش آموزش را تنها در انتقال مفاهیم تخصصی و مهارتهای علمی محدود کرد، بلکه انتظار جامعه از مراکز علمی آن است که در کنار تربیت نیروی انسانی توانمند، به پرورش شخصیت، تقویت بینش فرهنگی و شکلدهی به مسئولیتپذیری اجتماعی نیز توجهی جدی داشته باشند.
در چنین فضایی، استاد دانشگاه نه صرفاً یک مدرس، بلکه یکی از تأثیرگذارترین چهرهها در فرآیند تربیت نسل آینده به شمار میآید؛ فردی که با رفتار، منش، نگاه علمی و رویکرد فرهنگی خود میتواند در شکلگیری ذهنیت و مسیر زندگی دانشجویان نقشی ماندگار ایفا کند.
از این منظر، پرداختن به جایگاه استاد، نسبت علم و فرهنگ و ضرورت توجه همزمان به آموزش تخصصی و تربیت انسانی از مهمترین موضوعاتی است که در گفتوگوهای علمی و فرهنگی باید مورد توجه قرار گیرد.
تجربههای آموزشی و دیدگاههای استادان برجسته زمانی ارزشمندتر میشود که بتواند الگویی برای ارتقای کیفیت آموزش، گسترش نگاه فرهنگی در دانشگاه و توجه به نیازهای واقعی جامعه باشد. در این میان، تأکید بر بهروز بودن علمی، پیوند دادن پژوهش با مسائل کشور و نگاه مسئولانه به نقش دانشگاه ازجمله محورهایی است که میتواند مسیر آموزش عالی را به سوی اثربخشی بیشتر هدایت کند.
خبرنگار آنا در قالب پرونده «همراه با سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد» گفتوگویی را با مرتضی سیفتی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد که بهعنوان یکی از سرآمدان آموزشی در «جهتگیری الهی ـ فرهنگی در تدریس دروس تخصصی» مورد تجلیل قرار گرفت، ترتیب داده است تا به بررسی دیدگاهها و تجربههای این استاد دانشگاه بپردازد که نهتنها از جنبه شخصی و حرفهای حائز اهمیت است، بلکه میتواند بازتابی از یک نگرش عمیقتر به فلسفه آموزش، تربیت و مسئولیت اجتماعی در محیط دانشگاهی باشد.
چنین نگاهی یادآور این حقیقت است که توسعه واقعی، تنها در سایه تولید دانش حاصل نمیشود، بلکه نیازمند پرورش انسانهایی آگاه، متعهد و اثرگذار است؛ انسانهایی که بتوانند علم را در خدمت تعالی فردی و پیشرفت اجتماعی قرار دهند.
براین اساس، مراسم گرامیداشت روز استاد و تقدیر از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی با حضور حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و جمعی از معاونان و استادان دانشگاه برگزار و از مرتضی سیفتی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد بهعنوان استاد برتر مورد تقدیر و تجلیل قرار گرفت.
گپ و گفت آنا با سیفتی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد در پی میآید:
استادان جوان فقط مدرس نباشند، الهامبخش هم باشند
آنا: با تبریک به شما بابت کسب عنوان استاد برتر و یکی از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی که در مراسمی با حضور دکتر رنجبر ریاست دانشگاه آزاد اسلامی مورد تجلیل قرار گرفتید، مهمترین عاملی که منجر به موفقیت شما در دستیابی به این جایگاه علمی شد، چه بود؟
سیفتی: درخصوص عوامل موفقیت، چند نکته را حائز اهمیت میدانم. نخستین و بنیادیترین عامل، علاقه و اشتیاق عمیق به حرفه تدریس و انتقال دانش بود که از همان ابتدای ورود به دانشگاه و حتی پیش از آن، همواره در من وجود داشت و این اشتیاق، انگیزهای قوی برای به اشتراک گذاشتن آموختهها با جامعه دانشگاهی و دانشجویان فراهم آورد و در این مسیر خداوند متعال هم کمکم کرد.
نکته دوم، تلاش مستمر برای بهروز بودن دانش و اطلاعات علمی است. همواره تلاش کردهام پیش از تدریس در هر کلاس، آخرین دستاوردها و یافتههای جدید در حوزه تخصصی خود را مطالعه و بررسی و اطمینان حاصل کنم که اطلاعات ارائهشده به دانشجویان هم از منظر علمی صحیح و هم مطابق با آخرین تحولات روزآمد باشد.
همچنین در نحوه ارائه مطالب بهگونهای عمل کردهام که دانشجویان بتوانند حداکثر بهرهوری را از مباحث کلاسی داشته باشند و مفاهیم را به طور کامل درک کنند.
در بخش علمی و پژوهشی نیز علاقه دیرینهام به رشته تحصیلیام موجب شد تا از دوران دانشجویی، پژوهش و تحقیق را بهعنوان یک اولویت مهم در نظر بگیرم.
با وجود محدودیتهای موجود، تلاش کردهایم تا در حد امکان، گامهای مؤثری در این زمینه برداریم.
در همین راستا، پروژههای تحقیقاتی متعددی در حوزههای مرتبط با رشته و همگام با فناوریهای روز به انجام رساندهایم.
همچنین همواره کوشیدهایم تا نتایج پژوهشها صرفاً در حد تئوری باقی نمانده و به نوعی در خدمت جامعه نیز قرار گیرد.
آنا: لطفاً مثالی بزنید.
سیفتی: به عنوان مثال، در حوزه فناوری، اقداماتی در زمینه تولید غذای بیماران صورت گرفت که منجر به تأسیس پارک علم و فناوری یزد شد.
علاوه بر این، از سال ۱۳۹۲ یعنی از ۱۲ تا ۱۳ سال پیش با آغاز فعالیت رسمی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد تلاش کردهایم تا در کنار تدریس دروس تخصصی، به جنبههای فرهنگی و تربیتی و جهتگیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی نیز توجه ویژه داشته باشیم.
در این رویکرد، تلاش کردم در خلال تدریس به صورت مختصر و گذرا، به نکات تربیتی، فرهنگی و مباحث دینی که ریشه در مبانی توحیدی و عنایت الهی دارند، توجه جدی داشته باشم و این تلفیق مباحث علمی با رویکردهای الهی و فرهنگی، به باور من، یکی از نکات کلیدی بوده که به توفیقاتم کمک کرده است.
آنا: به تلفیق علم با مبانی فرهنگی و دینی اشاره کردید. لطفاً در این خصوص بیشتر توضیح دهید. چگونه این رویکرد در کلاس درس نمود پیدا میکند و چه تأثیری بر دانشجویان دارد؟
سیفتی: در حقیقت این رویکرد تلاشی است برای نشان دادن این حقیقت که علم، موهبتی الهی است و ریشه در الطاف پروردگار دارد.
در خلال تدریس، گاهی به این نکته اشاره میکنیم که آموختههای علمی ما، نهتنها از منابع بیرونی، بلکه از هدایت و عنایت و لطف الهی سرچشمه میگیرد.
این دیدگاه، علاوه بر تقویت جنبههای معنوی دانشجویان، به آنها کمک میکند تا درک عمیقتری از علم و جایگاه آن در نظام هستی پیدا کنند.
این نکات، به صورت کوتاه مطرح میشوند، اما هدفشان ایجاد یک تلنگر فرهنگی و یادآوری ارتباط علم با خالق آن است.
لزوم کاربردیسازی نتایج تحقیقات و پژوهش برای رفع نیازهای داخلی
آنا: با توجه به تجربیات شما در عرصه آموزش و پژوهش، مهمترین چالشی که دانشگاههای کشوردر مسیر ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی با آن مواجه هستند، از دیدگاه شما چیست و چه پیشنهاد مشخصی برای خروج از این یکنواختی و حرکت به سمت کاربردیسازی علم، بهخصوص درراستای نظریهپردازی بومی و تولید فکر دارید؟
سیفتی: ببینید. به نظر من، مهمترین چالش کنونی دانشگاهها، فاصله گرفتن از رویکرد سنتی و حرکت به سمت پژوهشهای کاربردی و حلکننده مسائل واقعی جامعه است.
تمرکز بیش از حد بر تولید مقاله، بدون توجه به نیازهای بومی و مشکلات خاص کشور، دانشگاه را از رسالت اصلی خود دور کرده است!
امروزه، با توجه به شرایط ویژه کشور، ضرورت دارد تا جهتگیری تحقیقات دانشگاهی به سمت حل این مشکلات معطوف شود.
مهمترین چالش کنونی دانشگاهها، فاصله گرفتن از رویکرد سنتی و حرکت به سمت پژوهشهای کاربردی و حلکننده مسائل واقعی جامعه است و تمرکز بیش از حد بر تولید مقاله، بدون توجه به نیازهای بومی و مشکلات خاص کشور، دانشگاه را از رسالت اصلی خود دور کرده است!
این بدان معناست که به جای صرفاً تولید مقالاتی که ممکن است مصرفکننده اصلی آنها کشورهای خارجی و پیشرو در حوزه پژوهش باشند، باید بر کاربردیسازی نتایج تحقیقات برای رفع نیازهای داخلی تمرکز کنیم.
هر دانشگاه و هر استاد با توجه به حوزه تخصصی خود، باید درراستای رفع مشکلات کشور گام بردارد.
آنا: این مهم چگونه میتواند محقق شود، پیشنهادی در این زمینه دارید؟
سیفتی: پیشنهاد من این است که استادان و دانشجویان بهخصوص در مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسیارشد و دکتری)، مسیر تحقیقات خود را به سمت تولید هدایت کرده و به رفع مشکلات کشور کمک کنند.
این مهم میتواند از طریق بررسی و تحلیل مشکلات کلیدی کشور در حوزههای مختلف و سپس تمرکز پژوهشها بر یافتن راهحلهای عملی و بومی برای آنها صورت پذیرد.
در مقطع کارشناسی، تمرکز اصلی باید بر توانمندسازی دانشجویان از طریق کسب مهارتهای لازم برای ورود به بازار کار یا راهاندازی کسبوکار شخصی باشد.
دانشجویان پس از طی دوران تحصیل، باید دارای مهارتهای عملی و کاربردی باشند که بتوانند در رشته تخصصی خود حرفی برای گفتن داشته باشند و نوع تدریس بهگونهای باشد که دانشجویان مهارتآموزی کنند.
برخی دانشگاهها در این زمینه گامهایی برداشتهاند؛ به عنوان مثال، با ایجاد ارتباط بین محیط آموزشی و محیط کار، دانشجویان را با چالشهای واقعی صنعت و بازار آشنا میکنند و این رویکرد، موجب میشود دانشجو پس از فراغت از تحصیل، با مهارتهای لازم وارد عرصه شود و بتواند به طور مستقل فعالیت کند.
در این زمینه دانشجویان تحصیلات تکمیلی میتوانند پتنتها (Patent) و اختراعات سایر کشورها را مهندسی معکوس کنند.
آنا: رویکرد مهندسی معکوس چه اهمیتی دارد و چگونه میتوان آن را توسعه داد؟
سیفتی: مهندسی معکوس و بهرهگیری از پتنتها و اختراعات ثبتشده در سطح بینالمللی، یک مسیر بسیار مهم و کاربردی برای توسعه فناوری و صنعت در کشور است.
به جای آنکه صرفاً مصرفکننده محصولات و فناوریهای خارجی باشیم، میتوانیم با مهندسی معکوس این دستاوردها، آنها را در داخل کشور بومیسازی کرده و تولید کنیم.
این امر علاوه بر کاهش وابستگی به خارج، منجر به خودکفایی در تولید بسیاری از دستگاهها، تجهیزات و مواد مورد نیاز کشور خواهد شد.
خوشبختانه در سالیان اخیر، دانشجویان و فارغالتحصیلان ما در این حوزه عملکرد بسیار خوبی داشتهاند و شرکتهای دانشبنیان متعددی با تکیه بر مهندسی معکوس محصولات خارجی، موفق به تولید محصولات داخلی شدهاند و این مسیری است که اگر با جدیت دنبال شود، میتواند آیندهای روشن و مفید برای کشور رقم بزند.
آنا: نقش استادان برتر را در تربیت نسل جدید دانشجویان چگونه ارزیابی میکنید؛ به نظر شما، استاد علاوه بر نقش آموزشی و تدریسی، چه نقش مهمتری در دانشگاه برعهده دارد؟
سیفتی: به نظر من، استاد علاوه بر نقش آموزشی و تدریسی، نقش بسیار مهمتری در ایجاد یک الگوی مناسب برای دانشجویان دارد.
منش و کردار درست استاد در ذهن دانشجویان سالیان سال باقی میماند؛ همانگونه که بسیاری از ما هنوز اساتید خود را در ذهن داریم و تلاش میکنیم با منش آنان، کارهای خود را انجام دهیم.
در حقیقت، یکی از بهترین الگوهایی که افراد در زندگی دارند، معمولاً معلمان و استادانشان هستند، از این رو، این نقش تربیتی را باید در دانشگاه بسیار مورد تأکید قرار داد و استادان باید نسبت به این موضوع آگاه باشند که دانشجو چه تأثیری از آنان میپذیرد و تلاش کنند از ظرفیتهای خود به بهترین نحو برای تربیت دانشجویان استفاده کنند.
پیادهسازی جهتگیری الهی فرهنگی در کلاسهای درس
آنا: کدام یک از دستاوردهای علمی، پژوهشی و آموزشیتان را برای دانشگاه و کشور اثرگذارتر میدانید؟
سیفتی: اگر بخواهم به صورت بسیار کوتاه اشاره کنم، آنچه برای من از همه چیز مهمتر بوده، همان بُعد فرهنگی و تربیتی است که فکر میکنم در میان دانشجویانم ایجاد کردهام و این موضوع از همه چیز برای من مهمتر بوده، امیدوارم که واقعاً در عمل نیز وجود داشته باشد.
آنا: این دستاوردهای علمی، پژوهشی و آموزشیتان به رشته تحریر هم درآمده است؟
سیفتی: در این حوزه، دستاوردهایی نیز داشتهام؛ ازجمله چاپ کتابی که در حقیقت به صورت کتاب کار برای استادان تدوین شده تا استادان بتوانند از روشها و شیوههای ارائهشده در آن برای پیادهسازی جهتگیری الهی فرهنگی در کلاسهای درس بهره بگیرند.
همچنین، دو مقاله نیز در همین زمینه نوشته شده که در همایشها چاپ شده است. همچنین، آبانماه سال گذشته نیز همایشی در همین حوزه با موضوع «جهتگیری الهی ـ فرهنگی در تدریس دروس تخصصی» برگزار کردیم.
آنا: اگر بخواهید در چند خط توصیهای کلیدی به دانشجویان و استادان جوان داشته باشید، چه نکاتی را ضروری میدانید؟
سیفتی: در صحبتهای پیشین نیز به این نکته اشاره کردم، اما اگر بخواهم به طور خلاصه عرض کنم، همکارانی که تازه وارد حرفه معلمی در دانشگاه میشوند، باید بهروز بودن از نظر علمی را بهعنوان یک اصل اساسی برای خود قرار دهند تا اطلاعات علمی آنان کامل و بهروز باشد.
همچنین، توجه به بُعد فرهنگی نیز باید مورد نظر قرار گیرد و در حوزه تحقیقاتی هم، همانگونه که اشاره کردم، باید مشکلات موجود در کشور بهعنوان مسیرهای علمی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد.
برای دانشجویان نیز بهخصوص در مقاطع کاردانی و کارشناسی، یادگیری علوم و درک عمیق دانش همراه با مطالعه مستمر از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
متأسفانه در میان برخی دانشجویان امروز موضوع مطالعه و بهروزرسانی اطلاعات علمی تا حدی ضعیف شده است.
به نظر من، کتابخوانی و آشنایی با دانش روز از مهمترین توصیهها برای دانشجویان امروزی است، امیدواریم این روند در میان آنان تقویت شود.
توصیه اصلی من به اساتید جوان در وهله اول، عشق و علاقه به حرفه خویش است. بدون علاقه، دستیابی به موفقیت پایدار دشوار خواهد بود. دوم، تأکید فراوان بر بهروزرسانی مداوم دانش تخصصی.
دنیای علم پویاست و پیگیری آخرین مقالات، کتب و دستاوردهای علمی ضروری است.
سوم، اهمیت دادن به پژوهش، حتی در مقیاسهای کوچک. شروع پروژههای تحقیقاتی، شرکت در کنفرانسها و همکاری با سایر پژوهشگران میتواند مسیر را هموار کند.
در نهایت، توجه به جنبههای تربیتی و فرهنگی در کنار تدریس علمی، میتواند تأثیر ماندگاری بر دانشجویان گذاشته و به تربیت نسلی متعهد و عالم کمک کند.
انتهای پیام/
