اهمیت فزاینده تنگه هرمز در معادلات انرژی جهان؛ گلوگاهی که تنش در آن بازارهای جهانی را میلرزاند
به گزارش خبرگزاری آنا، تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت در جهان، همواره جایگاهی ویژه در معادلات ژئوپلیتیکی و اقتصادی داشته است. این گذرگاه باریک دریایی که خلیج فارس را به دریای عمان و آبهای آزاد متصل میکند، محل عبور بخش قابل توجهی از صادرات نفت کشورهای تولیدکننده منطقه به بازارهای جهانی است. از همین رو امنیت و ثبات در این منطقه تنها یک موضوع منطقهای نیست، بلکه مسئلهای با پیامدهای گسترده برای اقتصاد جهانی به شمار میآید.
علیرضا سلطانی، کارشناس انرژی، با اشاره به جایگاه راهبردی تنگه هرمز در معادلات جهانی اظهار داشت: تنگه هرمز در دهههای اخیر همواره به عنوان یکی از مهمترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان شناخته شده است؛ گذرگاهی باریک، اما حیاتی که بخش قابل توجهی از صادرات نفت خلیج فارس از طریق آن به بازارهای جهانی منتقل میشود. اهمیت این مسیر تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نیست، بلکه نقشی تعیینکننده در معادلات اقتصاد جهانی و توازن قدرت میان بازیگران بینالمللی دارد.
وی افزود: در ادبیات ژئوپلیتیکی، چنین مسیرهایی با عنوان «گلوگاههای راهبردی انرژی» شناخته میشوند؛ نقاطی که هرگونه اختلال در آنها میتواند زنجیره تأمین انرژی جهان را تحت تأثیر قرار داده و بازارهای بینالمللی را با نوسانات جدی مواجه کند. از این منظر، تنگه هرمز را باید فراتر از یک گذرگاه دریایی ساده دانست؛ این تنگه در واقع به نوعی ابزار ژئوپلیتیکی نیز محسوب میشود. کشوری که بتواند بر امنیت یا روند عبور و مرور در این منطقه اثرگذار باشد، عملاً به اهرمی مهم در معادلات اقتصادی و سیاسی جهانی دست پیدا میکند. به همین دلیل امنیت این تنگه همواره یکی از دغدغههای اصلی قدرتهای اقتصادی جهان بوده و در بسیاری از تحولات سیاسی و امنیتی منطقه نیز جایگاهی محوری داشته است.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: اهمیت این گذرگاه زمانی بیش از پیش آشکار میشود که به تغییرات ساختار اقتصاد جهانی در دهههای اخیر توجه کنیم. مرکز ثقل رشد اقتصادی جهان به تدریج از غرب به سمت آسیا در حال انتقال است و اقتصادهایی مانند چین و هند که با رشد سریع صنعتی و افزایش تقاضای انرژی مواجه هستند، وابستگی قابل توجهی به واردات نفت از خاورمیانه پیدا کردهاند. در چنین شرایطی هرگونه اختلال در انتقال نفت از خلیج فارس میتواند به طور مستقیم بر روند رشد اقتصادی این کشورها اثر بگذارد. افزایش قیمت نفت یا کاهش عرضه، هزینههای تولید، حملونقل و انرژی را بالا میبرد و در نهایت پیامدهای آن در سطح اقتصاد جهانی نیز قابل مشاهده خواهد بود.
سلطانی ادامه داد: در کنار این مسئله، تحولات مرتبط با جریان انرژی در خلیج فارس میتواند بر رقابت میان صادرکنندگان نفت در سایر مناطق جهان نیز اثرگذار باشد. هرگونه اختلال در صادرات نفت از این منطقه، فرصتهایی را برای دیگر تولیدکنندگان فراهم میکند تا سهم بیشتری از بازار جهانی انرژی را به دست آورند. به همین دلیل بحرانهای انرژی اغلب به نوعی بازآرایی موقت در بازار نفت منجر میشوند؛ وضعیتی که نشان میدهد بازار انرژی صرفاً تابع متغیرهای اقتصادی نیست و به شدت از تحولات سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی تأثیر میپذیرد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: هرچند در سالهای اخیر بحث گذار جهانی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر بیش از گذشته مطرح شده است، اما این تحول فرآیندی تدریجی و بلندمدت محسوب میشود. برآوردهای مختلف نشان میدهد که حتی با توسعه سریع فناوریهای پاک، نفت و گاز همچنان تا چند دهه آینده سهم مهمی در سبد انرژی جهان خواهند داشت. از همین رو منطقه خلیج فارس نیز در آینده قابل پیشبینی همچنان یکی از کانونهای اصلی تأمین انرژی جهان باقی خواهد ماند و اهمیت ژئوپلیتیکی آن به سادگی کاهش نخواهد یافت.
این تحلیلگر حوزه انرژی تأکید کرد: اهمیت خلیج فارس و بهویژه تنگه هرمز را میتوان در سه سطح مورد بررسی قرار داد. در سطح نخست، بعد اقتصادی قرار دارد؛ جایی که این منطقه به عنوان یکی از اصلیترین منابع تأمین انرژی جهان شناخته میشود. در سطح دوم، بعد ژئوپلیتیکی مطرح است؛ جایی که امنیت و کنترل این گذرگاه میتواند بر موازنه قدرت در نظام بینالملل اثر بگذارد؛ و در سطح سوم، بعد ژئواکونومیک قرار دارد که نشان میدهد وابستگی اقتصادهای بزرگ به انرژی این منطقه، خلیج فارس را به نقطهای حساس و تعیینکننده در اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
سلطانی در پایان گفت: بر همین اساس، ثبات و امنیت در خلیج فارس نه تنها برای کشورهای منطقه بلکه برای کل اقتصاد جهانی اهمیتی اساسی دارد. هرگونه تنش در این منطقه میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی آن داشته باشد و بازارهای انرژی، تجارت جهانی و حتی روند رشد اقتصادی در نقاط مختلف جهان را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین گلوگاههای راهبردی جهان باقی خواهد ماند؛ نقطهای که در آن اقتصاد، سیاست و امنیت جهانی به شکلی پیچیده به یکدیگر گره خوردهاند.
انتهای پیام/
