ضرورت مشارکت دانشگاهیان در طراحی مدلهای پایداری اجتماعی برای مقابله با فشارهای روانی ناشی از جنگ
اردشیر انتظاری، عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به مبانی قدرت ایران، اظهار کرد: ایران از ظرفیتهای مهمی در حوزه قدرت نرم مبتنی بر علم و ایمان برخوردار است، اما در برخی حوزهها بهویژه در عرصه قدرت سخت، دستاوردهایی حاصل شده که میتوان گفت یک سر و گردن بالاتر از بسیاری از توانمندیهای دیگر کشور قرار دارد.
وی افزود: این دستاوردها حاصل ترکیب علم و ایمان است؛ ترکیبی که ایرانیان توانستهاند با اتکا به آن، به موفقیتهایی دست یابند که در بسیاری از نقاط جهان نمونه مشابهی برای آن دیده نمیشود. البته این موفقیتها با وجود مشکلات و موانع متعدد به دست آمده و همین موضوع نشاندهنده ظرفیت بالای این الگو است.
انتظاری مهمترین منبع شکلگیری چنین قدرتی را «الگوی مدیریت جهادی» دانست و گفت: در حوزههایی که این الگو بهکار گرفته شده، نتایج چشمگیری حاصل شده است. در مقابل، در بسیاری از بخشهای دیگر کشور از فقر چنین الگویی رنج میبریم و گرفتار بروکراسیهایی هستیم که تناسبی با عقلانیت ایرانی ـ اسلامی ندارند.
به گفته وی، عبور از الگوهای مدیریتی وارداتی و جایگزینی آن با مدیریت جهادی، عامل مهمی در شکلگیری دستاوردهای بزرگ بوده است.
نمونههایی از موفقیت الگوی جهادی
این استاد دانشگاه علامه طباطبائی، ادامه داد: نمونههای موفق این رویکرد تنها محدود به حوزه نظامی نیست. در حوزههای دیگر نیز هرجا شجاعت عبور از بروکراسیهای وارداتی و حرکت بر اساس مدیریت جهادی وجود داشته، نتایج قابل توجهی حاصل شده است.
وی به تجربه فدراسیون کشتی اشاره کرد و گفت: در بازدیدی که از این فدراسیون داشتیم، مشاهده کردیم چگونه علیرضا دبیر با کمک سایرین و با ایجاد زیرساختهای مناسب و با تکیه بر یک رویکرد جهادی، زمینه رشد چشمگیر کشتیگیران کشور را فراهم کرد و ایران پس از سالها توانسته است در عرصههای مختلف کشتی، از جمله کشتی فرنگی، به جایگاه بالاتری دست یابد.
انتظاری همچنین موسسه رویان را از دیگر نمونههای موفق این الگو دانست و افزود: در این مجموعه نیز ترکیب دانش، انگیزه، اراده و مدیریت جهادی توانسته دستاوردهای علمی مهمی را رقم بزند.
ضرورت توجه علوم انسانی به الگوی مدیریت جهادی
وی با تأکید بر نقش دانشگاهها در تبیین این الگو گفت: لازم است اهالی علوم انسانی، بهویژه در دانشگاه علامه طباطبائی بهعنوان تنها دانشگاه تخصصی علوم انسانی کشور، به این الگوی مدیریتی توجه جدی داشته باشند و آن را از منظر نظری و علمی مورد بررسی قرار دهند.
انتظاری در بخش دیگری از سخنان خود حضور مردم در صحنه را یکی از مهمترین منابع قدرت کشور دانست و اظهار کرد: حضور مردم در صحنه، در واقع سرمایه اجتماعی نظام است و پشتوانهای برای قدرت سخت و توان نظامی کشور محسوب میشود.
وی، افزود: در سالهای گذشته برخی تحلیلگران علوم اجتماعی معتقد بودند سرمایه اجتماعی نظام کاهش یافته است، اما در بزنگاههای مختلف مشخص شد که این سرمایه همچنان وجود دارد و در مواقع حساس خود را نشان میدهد.
خطای تحلیلی درباره جامعه ایران
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، تأکید کرد: نادیده گرفتن مردمی بودن نظام و ارائه صورتبندیهای نظری نادرست از وضعیت جامعه ایران، موجب شده برخی تحلیلگران دچار خطای محاسباتی شوند.
وی گفت: اگر تحلیلگران به درستی ظرفیتهای اجتماعی و مردمی جامعه ایران را ارزیابی میکردند، چنین خطاهایی رخ نمیداد. به اعتقاد من بخشی از هزینههایی که در برخی تنشها و درگیریها به کشور تحمیل شده، ناشی از همین تحلیلهای نادرست درباره وضعیت جامعه ایرانی است.
تقویت سواد رسانهای و مشارکت مردمی، شرط عبور جامعه از فشارهای روانی جنگ
انتظاری با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی در شرایط بحرانی، اظهار کرد: در مقاطع حساس، مردم حتی فرزندان خود را برای دفاع از کشور و نظام در خط مقدم قرار میدهند و این نشان میدهد که پشتوانه مردمی نظام اسلامی همچنان یک سرمایه مهم اجتماعی است.
وی افزود: به نظر میرسد در سالهای گذشته شاخصهای دقیق و درستی برای سنجش سرمایه اجتماعی تعریف نشده است. در حالی که تغییراتی در پیکربندی اجتماعی جامعه ایران در حال رخ دادن است و باید این تحولات در تحلیلهای اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
انتظاری، گفت: برخی نشانهها از نگرانی درباره سرمایه اجتماعی مطرح میشد، اما در واقع جامعه در حال ورود به یک دوره جدید از تغییرات اجتماعی است که نیازمند تحلیلهای دقیقتر از منظر مقاومت و تابآوری اجتماعی است.
نقش دانشگاهها در طراحی مدلهای پایداری اجتماعی
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش دانشگاهها در این حوزه تصریح کرد: دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی میتوانند با طراحی مدلهای پایداری اجتماعی، به جامعه در عبور از فشارهای روانی ناشی از جنگ و بحران کمک کنند.
به گفته وی، یکی از مهمترین حوزههایی که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد، خلاقیت رسانهای و مدیریت افکار عمومی است.
ضعف در مدیریت افکار عمومی
انتظاری با بیان اینکه در برخی موارد مدیریت افکار عمومی با ضعف همراه بوده است، گفت: با وجود موفقیتهای قابل توجه در حوزه نظامی، در حوزه مدیریت افکار عمومی عملکرد به همان اندازه قوی نبوده است.
وی افزود: حضور مردم در صحنه تا حد زیادی ناشی از بصیرت خود آنان بوده است، هرچند رسانههای رسمی نیز نقش مهمی در این زمینه دارند و در مقاطع مختلف تلاش کردهاند اطلاعرسانی انجام دهند.
اهمیت تقویت رسانههای رسمی
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، تأکید کرد: رسانههای رسمی بهویژه صدا و سیما در شرایطی که حجم گستردهای از اطلاعات نادرست در فضای رسانهای جهان منتشر میشود، نقش مهمی در اطلاعرسانی دارند و باید اعتبار و کارکرد آنها تقویت شود.
وی گفت: در شرایط جنگی لازم است مسئولان نیز همکاری بیشتری با رسانههای رسمی داشته باشند و اطلاعات صحیح و بهموقع را در اختیار افکار عمومی قرار دهند.
انتظاری یکی از ضرورتهای مهم جامعه امروز را ارتقای سواد رسانهای دانست و افزود: دانشگاهها و مراکز علمی باید در این حوزه نقش فعالتری ایفا کنند. سواد رسانهای نباید صرفاً در حد شعار باقی بماند، بلکه باید از طریق آموزش، تولید محتوا و فعالیتهای رسانهای در جامعه گسترش یابد.
ضرورت شناخت مناسبات قدرت در جهان
وی همچنین بر لزوم افزایش آگاهی عمومی نسبت به مناسبات قدرت در نظام بینالملل تأکید کرد و گفت: بخشی از جامعه شناخت دقیقی از ساختار قدرت جهانی ندارد و این موضوع میتواند بر تحلیلها و برداشتهای عمومی اثر بگذارد. بنابراین؛ لازم است در حوزه آگاهیبخشی و تحلیل روابط بینالملل نیز فعالیتهای بیشتری انجام شود.
انتظاری در ادامه با اشاره به ظرفیت بالای مشارکت مردمی در کشور، گفت: مردم ایران در موقعیتهای مختلف نشان دادهاند که آماده حضور در صحنه هستند. نمونه آن حضور گسترده در مراسمها و راهپیماییهاست که نشاندهنده انگیزه و آمادگی اجتماعی برای مشارکت است.
وی، افزود: این ظرفیت باید در حوزههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی امنیتی مورد توجه قرار گیرد و بسترهای لازم برای مشارکت بیشتر مردم فراهم شود.
لزوم فعالسازی ظرفیتهای مردمی
به گفته این استاد دانشگاه، در شرایطی که کشور با فشارهای مختلف در حوزههای اقتصادی، رسانهای و فرهنگی مواجه است، فعالسازی ظرفیتهای مردمی میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری جامعه داشته باشد؛ چرا که مردم تشنه مشارکت هستند.
انتظاری تأکید کرد: بسیج مردمی و ایجاد بسترهای مشارکت در لایههای مختلف جامعه میتواند به تقویت انسجام اجتماعی و افزایش توان کشور در مواجهه با چالشهای داخلی و خارجی کمک کند.
انتظاری با اشاره به ضرورت مشارکت گسترده اجتماعی در شرایط بحران، اظهار کرد: باید زمینهای فراهم شود تا همه اقشار جامعه، بهویژه جوانان، بتوانند در عرصههای مختلف مشارکت داشته باشند؛ از فعالیتهای امنیتی و اجتماعی گرفته تا حضور در عرصههای فرهنگی و خدماتی.
ضرورت رویکرد فعال در تقویت توان اجتماعی
وی، افزود: در شرایطی که کشور با فشارهای مختلف مواجه است، باید رویکردی فعال و آفندی در حوزه اجتماعی و فرهنگی در پیش گرفت.
به گفته او، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ایران با وجود دههها تحریم اقتصادی و فشارهای خارجی توانسته ظرفیتهای مهمی در حوزههای مختلف ایجاد کند و این دستاوردها نیازمند پژوهشهای گسترده و معرفی مناسب به جامعه است.
انتظاری، تأکید کرد: این موضوع تنها به دوران جنگ یا بحران محدود نمیشود و باید در دورههای مختلف تاریخی نیز مورد توجه قرار گیرد تا جامعه بتواند از این ظرفیتها برای تقویت انسجام ملی بهره ببرد.
انتهای پیام/
