واکاوی تغییر دکترین نظامی پنتاگون از «ضربه اول» به «انفعال استراتژیک»
چرا واشنگتن همزمان با لبخند در مسقط تحریم جدید وضع میکند؟
چرا دکترین جنگ منطقهای ترامپ را به زانو درآورد؟
بررسی یک چرخه معیوب در نظام سلامت
از کلاس درس تا کتاب سال؛ سفر سهساله ترجمهای که امروز در دانشگاهها مرجع شده است
به گزارش خبرگزاری آنا، در سالهایی که مسئله پیوند دانشگاه با جامعه و صنعت به یکی از دغدغههای اصلی نظام علمی کشور تبدیل شده است، نقش کتاب، ترجمه علمی و تولید دانش بومی بیش از پیش اهمیت یافته است. پژوهشگرانی که با وجود محدودیتها، مسیر تولید دانش را با جدیت دنبال میکنند. در همین راستا، خبرگزاری آنا با مهدی اصلفلاح، پژوهشگر و برگزیده کتاب سال دانشجویی، درباره کتاب برگزیده، چالشهای ترجمه علمی، نسبت دانشگاه و صنعت، توصیههایی برای دانشجویان پژوهشگر و دغدغههای توسعه علم اثرگذار، گفتوگو کرده است که در ادامه میخوانید.
ابتدا یک روند کلی از اثری که بهعنوان کتاب سال دانشجویی انتخاب شده است، توضیح دهید.
بله، این کتاب با عنوان «فرایند طراحی الگوها و مدلها» اثری است که امسال بهعنوان کتاب سال در حوزه معماری و هنر شناخته شد. این کار حاصل تلاش یک تیم ترجمه است که هدایت آن بر عهده من بود و در کنار من، دو نفر از دانشجویان نیز در این مسیر همراهی کردند. فرآیند ترجمه این کتاب حدود سه سال زمان برد.
شروع این پروژه از کلاسهای درس ما در دانشگاه بود؛ در قالب درسی که در رشته طراحی صنعتی با عنوان «روششناسی طراحی» تدریس میشود. این کتاب یکی از منابع اصلی درسی ما محسوب میشد و از مراجع ارزشمند جهانی در حوزه روششناسی، طراحی شده است. بهتدریج و در جریان کار آموزشی، ایده ترجمه شکل گرفت و این روند به یک پروژه جدی پژوهشی تبدیل شد.
این کتاب در سطح بینالمللی بهعنوان یکی از منابع معتبر در حوزه دیزاین و حل مسئله شناخته میشود و ما تلاش کردیم آن را بهگونهای ترجمه کنیم که برای مخاطب فارسیزبان نیز کاملاً قابل استفاده باشد. حدود سه سال بهصورت مستمر روی این پروژه کار شد و در انتهای کتاب نیز بخشی برای بهروزرسانی مطالب اضافه کردیم تا اثر صرفاً یک ترجمه نباشد، بلکه به مرجعی روزآمد تبدیل شود.
اگر طراحی را بهمثابه حل مسئله تعریف کنیم، این کتاب در واقع کتاب روششناسی حل مسئله است. بیش از صد الگو و مدل از فرایندهای حل مسئله در گرایشهای مختلف دیزاین را در بر میگیرد؛ از معماری و طراحی صنعتی گرفته تا طراحی تجربه کاربری، نرمافزار، مهندسی و حتی حوزههای مرتبط با کارآفرینی. یکی از ویژگیهای مهم کتاب، بینرشتهای بودن آن است. الگوها و مدلها از حوزههای متنوع دیزاین گردآوری شدهاند و همین ویژگی، کتاب را به یک مرجع جامع در زمینه روششناسی دیزاین تبدیل کرده است؛ مرجعی که پیش از این، نمونه مشابهی در بازار نشر ایران نداشت.
خوشبختانه این تلاش جمعی توانست خلأ موجود در این حوزه را تا حد زیادی پوشش دهد و امروز این کتاب در بسیاری از دانشگاهها بهعنوان منبع آموزشی استفاده میشود؛ چه در مقطع کارشناسی، چه کارشناسی ارشد و حتی دکتری، در رشتههایی مانند طراحی صنعتی، معماری و حتی حوزههایی نظیر کسبوکار و کارآفرینی.
در این مسیر سهساله، چه چالشهایی پیش روی شما قرار داشت؟
یکی از مهمترین چالشها، پیدا کردن معادلهای تخصصی برای کلیدواژههای حوزه روششناسی طراحی بود. بسیاری از این مفاهیم پیش از این مستقیماً با واژههای انگلیسی در متون فارسی استفاده میشدند و معادل بومیشده دقیقی نداشتند. ما تلاش کردیم با وسواس و دقت، معادلهای فارسی مناسبی برای این واژهها پیدا کنیم؛ کاری که اصلاً ساده نبود و پیچیدگیهای زیادی داشت.
تجربه قبلی من در حوزه ترجمه کتاب تا حدی به ما کمک کرد، اما باز هم با متنی مواجه بودیم که در برخی بخشها بسیار ثقیل و پیچیده بود. تلاش کردیم این متن تخصصی را به زبانی روان و قابل فهم برای مخاطب فارسیزبان تبدیل کنیم، بدون اینکه به اصل محتوا و مفاهیم لطمهای وارد شود.
بازخوردهایی که از مخاطبان و دانشگاهیان دریافت کردهام نشان میدهد که متن فارسی کتاب، روان و قابل درک شده و توانسته ارتباط خوبی با مخاطب برقرار کند.
من همیشه معتقدم ترجمه صرفاً انتقال واژهها نیست؛ ترجمه نوعی خلق اثر است. شما هرچند وفادار به متن اصلی هستید، اما در نهایت یک اثر جدید در زبان مقصد شکل میگیرد. خوشبختانه فکر میکنم در این زمینه موفق بودهایم و توانستهایم اثری ماندگار در حوزه روششناسی دیزاین خلق کنیم.
به نظر شما برای تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت چه راهکارهایی وجود دارد؟
تجربههای داخلی و جهانی نشان میدهد که چند مسیر مشخص برای این ارتباط وجود دارد. یا صنعت باید وارد دانشگاه شود، یا دانشگاه باید به دل صنعت برود. هر دو مدل میتوانند مؤثر باشند.
در حوزههایی مثل دیزاین، یکی از راهکارها شکلگیری «دیزاینلب»ها در داخل دانشگاههاست؛ فضاهایی که نیازهای واقعی صنایع به آنها منتقل میشود و از طریق همکاری میان صاحبان صنعت، اساتید دانشگاه و دانشجویان، پروژهها در محیط دانشگاه انجام میشود.
از سوی دیگر، حضور دانشگاه در صنعت نیز اهمیت دارد. تعریف پروژههای مشترک در دل صنایع، ایجاد واحدهایی که نقش واسط را ایفا کنند و پروژههای واقعی را به دانشگاه منتقل کنند، میتواند بسیار مؤثر باشد. ما در دانشگاه خودمان هر دو مسیر را تجربه کردهایم و بهنظر من، هر کدام در جای خود کارآمد است.
چه توصیهای به دانشجویانی دارید که میخواهند پژوهشهایشان کاربردی و اثرگذار باشد؟
همهچیز از انتخاب موضوع شروع میشود. نیازسنجی دقیق، شناسایی خلأهای آموزشی و پژوهشی و رجوع به منابع معتبر جهانی، گامهای اولیه هستند. پس از گردآوری منابع، باید بر اساس ضرورت و نیاز جامعه علمی فارسیزبان، اولویتبندی انجام شود.
پس از آن، فعالیت پژوهشی جدی آغاز میشود و من بهشدت روی کیفیت، جزئینگری، دقت و وسواس علمی تأکید دارم. این ویژگیهاست که یک اثر را ماندگار میکند.
من همیشه به دانشجویان میگویم اگر میخواهید کاری اثرگذار ارائه دهید، آن را با بالاترین استانداردی که میتوانید تصور کنید انجام دهید. یک ضربالمثل انگلیسی هست که میگوید «آن کسی که مینویسد، میماند». این آثار سالها در جامعه تخصصی باقی میمانند و نماینده اندیشه ما خواهند بود.
چه عادات یا روشهایی در مسیر پژوهش به موفقیت شما کمک کرده است؟
به نظر من پژوهش باید بخشی از وجود انسان باشد. کسی که مسیر دانشگاه، علم و نوشتن را انتخاب میکند، باید دائماً با منابع درگیر باشد، بخواند و بنویسد.
مهمترین ویژگی افراد موفق در این حوزه، یادگیری مادامالعمر است. اگر پژوهش صرفاً برای ارتقا، رتبه یا اعتبار انجام شود، احتمالاً نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. پژوهش باید بخشی از سبک زندگی فرد باشد؛ همانطور که دانشمندان واقعی در طول تاریخ چنین زیستهاند.
برای توسعه فرهنگ کتابنویسی و پژوهش در میان دانشجویان چه پیشنهادی دارید؟
مهمترین مسئله، فراهم شدن زیرساختهاست. باید از کسانی که در این حوزه فعالیت میکنند، تقدیر شود و موانع موجود از سر راه برداشته شود. فرهنگسازی و هموار کردن مسیر، نقش تعیینکنندهای دارد.
اگر بخواهید پیامی به مسئولان دانشگاهی و نهادهای علمی بدهید، آن پیام چیست؟
باید انگیزه ایجاد شود. حوزه پژوهش باید آنقدر جذاب شود که افراد بهصورت طبیعی به سمت آن گرایش پیدا کنند. این مهمترین مسئله است.
نظر شما درباره تمرکز برخی اساتید و پژوهشگران بر انتشار مقاله در مجلات خارجی چیست، در حالی که جامعه با مسائل حلنشده داخلی مواجه است؟
به نظر من علم اثرگذار، علمی است که تأثیرش در جامعه دیده شود. دانشمندی که در ایران فعالیت میکند، باید دغدغه ایران را داشته باشد؛ حل مسائل، پر کردن خلأها و بهبود زندگی مردم. البته مشارکت در جامعه علمی جهانی مهم است، اما هدف اصلی هر فعالیت علمی باید پاسخ به نیازهای جامعه خودمان باشد.
در پایان از برگزارکنندگان جشنواره کتاب سال دانشجویی تشکر میکنم و امیدوارم با فراهم شدن زیرساختها، پژوهشگران جوان بیشتری با شوق و انگیزه وارد این مسیر شوند تا علم و پژوهش بتواند نقش مؤثرتری در آینده ایران ایفا کند.
انتهای پیام/
