مسیر فعلی دانشگاه برای پاسخ به نیاز صنعت، کند و پرمانع است

مسعود معینی، مدیرکل پژوهش واحد شهرقدس و مدیر اداره کل سیاست‌گذاری و نظارت راهبردی معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، در تشریح راهکار‌های تقویت ارتباط میان صنعت و دانشگاه در گفت‌و‌گو با آنا اظهار کرد: چالش اصلی در این حوزه، تفاوت ادبیات و رویکرد صنعت و دانشگاه است. صنعت در فضای بازار و کسب‌وکار فعالیت می‌کند و به دنبال راه‌حل‌های سریع، کاربردی و نتیجه‌محور است، در حالی که دانشگاه در چارچوب‌های آموزشی و دیسیپلین‌های آکادمیک حرکت می‌کند.

وی افزود: صنایع معمولاً نیاز‌های خود را به‌صورت مشخص اعلام می‌کنند و انتظار دارند علم و دانش در کوتاه‌ترین زمان و به بهترین شکل ممکن، مشکل آنها را حل کند. حتی در بسیاری از موارد، صنایع حاضرند هزینه‌های قابل توجهی نیز برای این موضوع پرداخت کنند، اما مسیری که این درخواست‌ها باید در دانشگاه طی کند، مسیری کند، لَخت و همراه با موانع متعدد است.

معینی یکی از مهم‌ترین موانع این ارتباط را نوع قرارداد‌ها دانست و گفت: صنایع عمدتاً به دنبال قرارداد‌های بلندمدت هستند. آنها ممکن است یک سال فقط برای سرمایه‌گذاری و بسترسازی هزینه کنند و بعد وارد مرحله بهره‌برداری شوند، اما اغلب قرارداد‌های دانشگاهی یک‌ساله است و این موضوع با نیاز واقعی صنعت همخوانی ندارد، هرچند قرارداد‌های بلندمدت هم در دانشگاه وجود دارد، اما فراگیر نیست.

مدیرکل پژوهش واحد شهرقدس در ادامه با اشاره به نبود ارتباط میدانی مؤثر میان دانشگاه و صنعت تصریح کرد: یکی از مشکلات جدی این است که حضور فیزیکی و ارتباطات قوی دانشگاه در صنایع شکل نگرفته است. در‌های دانشگاه باید به روی صنعت باز باشد و صنعت بتواند به‌صورت واقعی با دانشگاه رفت‌وآمد داشته باشد.

وی گفت: این ارتباط می‌تواند از طریق برگزاری رخداد‌ها و رویداد‌های هدفمند شکل بگیرد؛ رویداد‌هایی که بر اساس نیازسنجی واقعی صنایع طراحی می‌شوند و دانشگاه می‌تواند در آنها نقش حل‌کننده مسائل را ایفا کند. به نظر من، بهترین راه‌حل این است که ارتباط صنعت و دانشگاه از چارچوب‌های کلیشه‌ای که سال‌هاست وجود دارد، خارج شود تا هم این ارتباط بهبود پیدا کند و هم چالش‌های ملی در این حوزه برطرف شود.

انتشار مقالات در نشریات خارجی

معینی در بخش دیگری از سخنان خود و در پاسخ به پرسشی درباره تمرکز برخی اساتید بر انتشار مقاله در نشریات خارجی در حالی که کشور با چالش‌های حل‌نشده مواجه است، اظهار کرد: به نظر من این مقایسه که بگوییم چرا نشریه داخلی یا چرا نشریه خارجی، مقایسه درستی نیست؛ چراکه هر کدام کارکرد خاص خودشان را دارند.

وی افزود: نشریات بین‌المللی که در رتبه‌های بالا قرار دارند، بدون تردید هم جذابیت بیشتری برای اساتید دارند و هم مسیر سخت‌تری برای چاپ مقاله دارند. در داخل کشور نیز مجلات علمی دارای رتبه‌های متفاوتی هستند؛ برخی از آنها از نظر علمی و کیفی بسیار خوب‌اند و برخی دیگر صرفاً مجوز اولیه‌ای برای دانشجویان فراهم می‌کنند تا بتوانند فرآیند دفاع از رساله یا پایان‌نامه خود را طی کنند.

مدیر اداره کل سیاست‌گذاری و نظارت راهبردی معاونت تحقیقات تصریح کرد: متأسفانه این تصور به وجود آمده که مجلات داخلی موانع زیادی دارند و به همین دلیل برخی مقالات به سمت نشریات خارجی ارسال می‌شوند؛ در حالی که در میان این نشریات خارجی، مقالات ضعیف، غیر استاندارد و حتی نشریات جعلی نیز وجود دارد که هزینه‌های بالایی دریافت می‌کنند، اما صرفاً امتیاز لازم را برای اساتید یا دانشجویان فراهم می‌کنند.

راهکار مسئله‌محور شدن مقالات و پژوهش‌ها

وی در ادامه به راهکار دانشگاه آزاد اسلامی برای مسئله‌محور شدن پژوهش‌ها اشاره کرد و گفت: در دانشگاه آزاد اسلامی برنامه‌ای با عنوان «برنامه علمی یا پایش» تعریف شده است که مبتنی بر نظام موضوعات است. در این برنامه، به هر استان یک مأموریت مشخص داده شده است؛ برای مثال یک استان مأموریت دارد در حوزه کشاورزی، مسائل صنعت کشور را در سطح ملی، استانی، بومی و محلی شناسایی کند.

معینی افزود: این مسائل استخراج می‌شوند، به‌عنوان عناوین رساله و پایان‌نامه در سامانه پژوهشیار بارگذاری می‌شوند و اساتید و دانشجویان می‌توانند این عناوین را انتخاب کنند. در این فرآیند، صنعت مرتبط با آن موضوع نیز می‌تواند وارد میدان شود، از پژوهش حمایت کند، حتی به دانشجو کمک مالی بدهد و قرارداد منعقد کند.

وی تأکید کرد: این نظام موضوعات اکنون در صحنه پژوهش کشور فعال است و اساتید و دانشجویان می‌توانند از آن استفاده کنند. هدف نهایی این برنامه حرکت از «پژوهش مسئله‌محور» به سمت «پژوهش عرضه‌محور» است؛ مسیری که می‌تواند هم به حل مسائل واقعی کشور کمک کند و هم ارتباط مؤثرتری میان دانشگاه و صنعت ایجاد کند.