این ژانر بازی برای فرار از زندگی مدرن است

علاقه به فضاهای آرامش‌بخش باعث به وجود آمدن طیف جدیدی از بازی‌ها شده است که به آن‌ cozy می‌گویند. این نوع بازی‌ها با جذابیت‌های بصری و فضای بدون تنش و رقابت، هواداران بسیاری پیدا کرده‌ است. محبوبیت این بازی‌ها از دوران پاندمی کرونا شروع شد. در روزگاری که بیماری و مرگ در جهان حکم‌فرما بود، مردمان برای مدتی به بازی‌های بدون تنش پناه بردند تا لحظاتی از فضای ترسناک آن روزها دور شوند. معمولاً این بازی‌ها دارای فضایی گرم و دلنشین هستند که حس تعلق را به بازیکن القا می‌کند. 

نقدی بر زندگی پرسرعت امروزی

در حالی که رقابت و سرعت دو عنصر مسلط بر زندگی امروز آدم‌ها است، بسیاری از افراد دچار احساس دائمی «کمبود زمان» می‌شوند. این پدیده که به «تنگنای زمانی» معروف است، تنها ناشی از مشغله‌های کاری نیست، بلکه خستگی ذهنی ناشی از زندگی پرشتاب شهری نیز درک ما از گذر زمان را مختل کرده است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که درک انسان از زمان، ذهنی است؛ تشخیص ترتیب رویدادها، احساس طول مدت آن‌ها و نگرش نسبت به گذشته، حال و آینده تحت تأثیر محیط و شرایط ما قرار دارد. به‌عنوان مثال، زمانی که در محیط‌های شلوغ و پراسترس هستیم، زمان کند و طاقت‌فرسا به نظر می‌رسد

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که درک انسان از زمان، ذهنی است؛ تشخیص ترتیب رویدادها، احساس طول مدت آن‌ها و نگرش نسبت به گذشته، حال و آینده تحت تأثیر محیط و شرایط ما قرار دارد. به‌عنوان مثال، زمانی که در محیط‌های شلوغ و پراسترس هستیم، زمان کند و طاقت‌فرسا به نظر می‌رسد.

یکی از راه‌های پیشنهادی برای مقابله با این حس، تجربه‌های طبیعت‌محور است. طبیعت با ارائه ریتمی آرام‌تر و الگوهای تکرارشونده طبیعی، می‌تواند درک ما را از زمان بازتنظیم کند و حس گستردگی زمانی را به جای کمبود آن القا نماید. این رویکرد می‌تواند به عنوان پادزهری برای شتاب‌زدگی و خستگی زندگی مدرن عمل کند.

اثرات روانی مثبت بازی‌های cozy

بازی‌های cozy با داشتن فضایی آرامش‌بخش و محیطی امن به ارتقای سلامت روان بازیکن کمک می‌کند. این بازی‌ها نقش تسکین‌دهنده موقت استرس را ایفا می‌کند و به شکل‌گیری وضعیت روانی سالم‌تر کمک می‌کند.

یافته‌ها نشان می‌دهد بازیکنان در دوره‌های پرتنش به‌طور مداوم به بازی‌های cozy رجوع می‌کنند، زیرا ساختار قابل‌پیش‌بینی و در عین حال درگیرکننده این بازی‌ها، در برابر عدم‌قطعیت زندگی روزمره نوعی ثبات ذهنی ایجاد می‌کند. شرکت‌کنندگان اشاره کردند که هنگام بازی دچار تغییر ذهنی محسوسی می‌شوند و با غرق شدن در فضای بازی، سطح استرس آنها کاهش می‌یابد و احساس آرامش و شادی در آنها تقویت می‌شود. این تجربه گاه به حالتی از سکون یا خنثی بودن عاطفی می‌انجامد که با فروکش کردن احساسات منفی همراه است.

یکی از شرکت‌کنندگان در این پژوهش اعلام کرده است: «خودم را عمیقاً غرق در بازی می‌بینم و به همین علت حواسم از نگرانی‌هایم پرت می‌شود. از آنجایی که تمرکزم روی بازی است، احساسات طاقت‌فرسا شروع به کاهش می‌کند.»

چرا تماشای چندباره سریال‌های آشنا باعث آرامش می‌شود

شرکت‌کنندگان این پیامد‌ها را به عناصری، چون جذابیت بصری، موسیقی آرامش‌بخش و حضور شخصیت‌های مثبت نسبت می‌دهند. پس از پایان بازی نیز همگی از احساس سبکی ذهن، آرامش و بازیابی انرژی سخن می‌گویند که بیانگر وضعیت روان‌شناختی مثبت است.

ساختار بازی‌های cozy

«چلسی هاو»، یکی از مدیران ارشد استودیوی «Sunblink»، در مقاله خود به نام «Coziness in Games: An Exploration of Safety, Softness, and Satisfied Needs» توضیح می‌دهد: «cozy بودن یک ژانر نیست، بلکه یک صفت است». او دراین پژوهش درباره‌ cozy بودن بازی‌ها نوشته است که این حس بر سه پایه استوار است:

• امنیت (نبود تهدید)
• فراوانی (دسترسی آسان به نیازهای پایه)
• حس لطافت؛ یعنی زیبایی‌‌های بصری آرامش‌بخش

عناصر کلیدی زیبایی‌های بصری بازی cozy

• فراوانی: نمایش وفور غذا، گرما، نور و آسایش به‌ویژه در فضا‌هایی مثل آشپزخانه‌ها و کافه‌ها که به ایجاد احساس امنیت کمک می‌کند، بدون آنکه فضا بیش‌ازحد شلوغ شود.
• گذار (Transition) تدریجی: تغییرات تدریجی میان فضاها، رنگ‌ها یا وضعیت‌ها حس آرامش ایجاد می‌کند. در عین حال، تضادِ ملموس میان فضای امن و محیط بیرونیِ خشن (مثلاً ورود از طوفان به کلبه‌ای گرم) می‌تواند این حس را تقویت کند.
• حفاظت و حمایت: نشانه‌های واضح امنیت که از طرف شخصیت‌ها و محیط بازی، به بازیکن اطمینان می‌دهد که این فضا برای آرامش است.
• تمرکز: حذف فشار‌ها و حواس‌پرتی‌های ناخواسته، و ایجاد فضا‌های محصور و قابل شناخت، به شکل‌گیری حس آشنایی و راحتی کمک می‌کند.
• روزمرگی: فضا‌های آشنا و قابل تشخیص که احساس امنیت را تقویت می‌کند.
• پناه و گریز: تقابل میان «درون امن» و «بیرون ناآرام» برای مثال گریز از طوفان یا شهری شلوغ و پناه بردن به یک کلبه کوچک.
• انسان‌محور بودن: طراحی این نوع بازی‌ها با در نظر گرفتن این نکته حس تعلق را به بازیکن‌ها می‌دهد.
• خوش‌آمدگویی: وقتی بازیکن بدون تحمیل نقش یا مسئولیت، به‌عنوان فردی پذیرفته‌شده وارد فضا می‌شود، آزادی و امنیت لازم برای آرامش را به دست می‌آورد.
• فصل‌ها: تغییرات فصلی، به شدت احساس آرامش را به بازیکنان منتقل می‌کند، زیرا گذشت فصل‌ها حسی آشنا را یادآور می‌شود.
• تکرار: کنش‌های تکرارشونده و معنادار، با ایجاد ریتم و آشنایی، به آرامش و رضایت‌مندی کمک می‌کنند.

اگرچه این نوع زیبایی‌های بصری از لحاظ تاریخی بیشتر برای بازی کودکان در نظر گرفته شده، اما برای بزرگسالان نیز می‌تواند اثرگذارتر باشد. خاطرات، مانند ذخیره‌گاه‌های احساسی است و اشیاء و فضا‌های به‌ظاهر معمولی، در گذر زمان معنا‌های عمیق شخصی پیدا می‌کنند.

این زیبایی‌های بصری معمولاً بر نشانه‌های حسی‌ای تکیه دارد که برای بازیکن آشنا است، زیرا خاطره یا زبان فرهنگی مشترکی را فعال و به‌طور آگاهانه امنیت و رضایت‌مندی را تداعی می‌کند. این نشانه‌ها اغلب همچون پناهگاهی مشترک در برابر جهانی بیرونی و ناآرام هستند.

بازی Stardew Valley

یکی از محبوب‌ترین بازی‌ها در این ژانر «Stardew Valley» است. این بازی، داستان فردی است که شغل اداری خسته کننده خود را رها می‌کند و به مزرعه‌ای در شهر کوچکی به نام «Pelican Town» می‌رود. بازیکن می‌تواند به کشاورزی، ماهی گیری، معدن کاوی و ایجاد روابط اجتماعی بپردازد و به تدریج زندگی ساده و دلخواه خود را بسازد. این بازی که «اریک بارون» آن را ساخته است، از سال ۲۰۱۶ تاکنون همچنان محبوب باقی مانده است.

محبوبیت Stardew Valley تا حد زیادی به آزادی عمل بازیکن بازمی گردد؛ پیشرفت در بازی بدون فشار زمانی یا رقابت انجام می‌شود. به‌روزرسانی‌های مداوم، فضای نوستالژیک و گرافیک پیکسلی، در کنار تمرکز بر روابط انسانی، حس تعلق و جامعه محوری ایجاد می‌کند که در بسیاری از بازی‌های مدرن کمتر دیده می‌شود.

بسیاری از کاربران این بازی را راهی سالم برای فاصله گرفتن از فشار‌های روزمره می‌دانند. تکرار فعالیت‌های ساده مانند کاشت و برداشت محصول، ریتمی آرامش‌بخش ایجاد می‌کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد Stardew Valley در دوره‌های استرس یا فشار روانی به برخی افراد کمک کرده است آرامش و تمرکز خود را بازیابند.