در بازار کتاب هرات کتابها کیلویی فروخته میشوند
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، در شهری که روزگاری پایتخت فرهنگی افغانستان نامیده می شد، نبض صحنه ادبی هرات به سختی می تپد. کتاب فروشی هایی که زمانی پر از جنب و جوش دانشجویان، شاعران و پژوهشگران بودند، اکنون در سکوتی سنگین فرو رفته اند. قفسه ها دیگر برای ورق زدن و خواندن چیده نشده اند، بلکه برای خریدارانی اند که کتاب ها را به صورت کیلویی می خرند منتها نه برای خواندن، بلکهبرای تبدیل شدن به مقوای بسته بندی.
حمیدالله (نام مستعار)، کتاب فروشی که بیش از بیست سال در کوچه گاودان هرات کار کرده، می گوید: «قبلاً با افتخار کتاب میآوردم. حالا به کارخانه های بسته بندی، کتاب را کیلویی میفروشم. دیگر خواننده ای باقی نمانده فقط بازیافت کننده داریم.»
شهری در سکوت
افول بازار کتاب تنها دلایل اقتصادی ندارد. بسیاری از کتابفروشان هرات می گویند کارشان به همان اندازه که از فقر آسیب دیده، از سانسور نیز ضربه خورده است. از زمانی که طالبان نزدیک به چهار سال پیش دوباره به قدرت بازگشتند، محدودیتهای شدیدی بر چاپ و فروش کتاب اعمال کرده اند و صدها عنوان را به دلیل «تضاد با اسلام یا ارزش های اجتماعی افغانستان» ممنوع کرده اند.
تا میانه سال ۲۰۲۲، کمیسیونی منصوب از سوی طالبان فهرستی از دستکم ۴۰۰ کتاب ممنوعه تهیه کرد و تنها اجازه داد ۱۰ عنوان «برای مقاصد پژوهشی» باقی بمانند. این فهرست نه تنها به کتابفروشی ها، بلکه به مدارس و دانشگاه ها نیز ارسال شد. ناشران می گویند شمار واقعی کتاب های ممنوعه بسیار بیشتر است.
یکی از کتاب فروش ها حاضر در جلسه ای در دفتر استخبارات کابل پس از تسلط طالبان می گوید: «در ابتدا فقط ما را از فروش کتاب های به اصطلاح مشکوک برحذر می داشتند، مخصوصاً آن هایی که درباره خودشان نوشته شده بود.»
در سال های اخیر، این کارزار هدفمندتر شده است. بازرسان طالبان کتابخانه های عمومی و کتاب فروشی های هرات و کابل را مورد یورش قرار داده اند و کتاب هایی در حوزه هایی مانند فلسفه مدرن، رمان های زن محور، آثار دینی مترقی و علوم اجتماعی را ضبط کرده اند. در مارس ۲۰۲۳، وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان اعلام کرد که تنها کتاب هایی که «با ارزش های اسلامی و سنتهای افغانی» هم راستا باشند، مجاز به چاپ یا فروش هستند، دستوری که امسال نیز دوباره صادر شد.
قفسه های خالی، واژه های محو
فرهنگ بصری نیز از بین رفته است. ویترین ها و دیوارهایی که زمانی با جلد کتاب، تصاویر نویسندگان و نقل قول های ادبی تزئین شده بودند، اکنون خالی اند. حمیدالله می گوید: «همه تصویرها را برداشته ام. گفتند عکس حرام است. حتی اگر جلدکتاب باشد.»
سکوت داخل این کتاب فروشی ها بازتابی از سکوت گسترد هتر در حیات فکری عمومی است. شیرمحمد، دانشجوی دانشگاه و خواننده ای پرشور، حالا به ندرت سراغ کتاب فروشی ها می رود: «قبلاً هر ماه یک کتاب می خریدم. حالا باید بین نان و کتاب یکی را انتخاب کنم. و همیشه نان برنده است.»
شبنم، ۱۷ ساله و دانش آموز سابقی که به دلیل سیاست های طالبان دیگر اجازه تحصیل ندارد، می گوید تنها پناهش رمان ها هستند: «داستان می خوانم تا به رؤیاهای گذشته ام فکر نکنم.»
یونیسف با همکاری بانک توسعه اسلامی پروژه ای ۲.۷۵ میلیون دلاری برای بازسازی ۸ مدرسه در ولایت های هرات و بادغیس آغاز کرده است. این پروژه قرار است به حدود ۴۰۰۰ کودک کمک کند.
اما چنین برنامه هایی تسکین محدودی برای نهادهای ادبی هرات فراهم می آورند، نهادهایی که بسیاری از آن ها برای همیشه درحال بسته شدن هستند. کتاب هایی که زمانی ذهن ها را تغذیه میکردند، اکنون خوراک ماشین های بازیافت می شوند.
حمیدالله، ایستاده در کنار دیواری که هنوز شعار رنگپریده ای بر آن نقش بسته، می گوید: «ما فقط کتاب نمیفروختیم، امید میفروختیم.»
اکنون آن دیوار نیز خالی است و در هرات، شهری که زمانی روایتگر داستان فرهنگی افغانستان بود، صفحات کمتری برای ورق زدن باقی مانده اند.»
انتهای پیام/
