یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفت‌وگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
دیپلماسی علمی زیر آتش جنگ متوقف نمی‌شود/ دانشگاه خوارزمی میزبان ۳ هزار دانشجوی بین‌الملل است + فیلم
به گزارش خبرنگار آنا، بین‌المللی‌سازی آموزش عالی در سال‌های اخیر از یک رویکرد فرعی به یکی از راهبرد‌های کلیدی و اسناد بالادستی کشور بدل شده است؛ مسیری که در اسناد توسعه بر جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی متمرکز شده و دانشگاه‌ها را موظف ساخته تا در کنار ارتقای تراز علمی، بستر گردش نخبگان و پیوند دانشگاه با مراکز معتبر جهانی را فراهم کنند.
با این حال، تنش‌های منطقه‌ای اخیر، وقوع جنگ و تشدید فشار‌های بین‌المللی و اقتصادی، در عمل تعاملات علمی، صدور روادید و اجرای فرصت‌های مطالعاتی را با گره‌ها و دشواری‌های متعددی روبه‌رو ساخته است. در این میان، نهاد علم توانسته با اتکا به زبان مشترک دیپلماسی علمی، به‌مثابه معبری امن برای تداوم تعاملات انسانی و دانشگاهی ایفای نقش کند.
دانشگاه خوارزمی به‌عنوان نخستین مؤسسه آموزش عالی مدرن در ایران، با بهره‌گیری از پیشینه تاریخی و ظرفیت جامع خود در پایتخت، توانسته است سهم درخور توجهی از جذب دانشجویان غیرایرانی را به خود اختصاص دهد. در همین چارچوب، علی طهایی، مدیر مرکز روابط بین‌الملل دانشگاه خوارزمی با حضور در خبرگزاری آنا، در گفت‌وگویی جامع، عملکرد یک‌ساله این دانشگاه را تشریح کرد؛ گفت‌وگویی که از پشت‌پرده تأثیر جنگ و قطعی مقطعی اینترنت بر تعاملات علمی آغاز شد، با کالبدشکافی موانع ارزی فرصت‌های مطالعاتی اساتید ادامه یافت و با روایت بازگشت وی از دانشگاه‌های تراز اول جهان به میهن خاتمه یافت که متن کامل آن را در ادامه خواهید خواند.
در یک سال اخیر برنامه‌های دانشگاه خوارزمی در حوزه بین‌الملل به چه صورتی دنبال شده و چه دستاوردی برای دانشگاه به همراه داشته است؟
در عرصه بین‌الملل بر اساس برنامه راهبردی مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری حرکت می‌کنیم. دانشگاه خوارزمی نیز متناسب با این اسناد، مجموعه‌ای از برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت را تدوین و اجرایی کرده است.
یکی از اولویت‌های همیشگی ما توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی بوده است؛ با این حال با توجه به اسناد بالادستی و هدف‌گذاری کلان کشور برای جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی بین‌الملل، تمرکز نظام آموزش عالی کشور بر گسترش جذب دانشجوی غیرایرانی قرار گرفته است. دانشگاه خوارزمی نیز به‌عنوان یکی از دانشگاه‌های پیشرو، عملکرد موفقی در این زمینه داشته است. هدف ما گسترش تعاملات با سازمان‌ها و دانشگاه‌های معتبر خارجی است تا بتوانیم آورده علمی، فناوری و اعتباری ملموسی برای دانشگاه و کشور ایجاد کنیم.
تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی در دانشگاه خوارزمی چگونه منعقد می‌شوند و سازوکار اجرایی‌سازی آنها چیست؟
تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی معمولاً در دو سطح پیگیری می‌شوند؛ دسته نخست، یادداشت‌تفاهم‌های کلی (MoU) هستند که میان روسای دانشگاه‌ها به امضا می‌رسند و مدیران بین الملل دانشگاه‌ها مسئول پیگیری آنها می‌شوند و سپس ظرفیت‌های آن به دانشکده‌ها معرفی خواهد شد. در این الگو، وظیفه ما بسترسازی و ترغیب استادان برای بهره‌برداری از مفاد تفاهم‌نامه است.
اما دسته دوم، تفاهم‌نامه‌هایی هستند که از ارتباطات علمی مستقیم میان اعضای هیئت‌علمی ما و همتایان خارجی‌شان نشأت می‌گیرند. در این موارد به‌دلیل وجود زمینه پژوهشی مشترک، دفتر بین‌الملل نقش تسهیل‌گر را ایفا می‌کند تا فرآیند‌های حقوقی و اداری آن تکمیل شود. این دسته از تفاهم‌نامه‌ها خروجی عینی دارند و بلافاصله به مرحله عملیاتی می‌رسند.
تأثیر جنگ و اختلالات اینترنت بر روابط علمی و جذب دانشجو
متأسفانه شرایط ناشی از جنگ در یک سال اخیر برخی از برنامه‌های ما را به تعویق انداخت. به‌ویژه در مقطعی که ارتباطات اینترنتی با اختلال و قطعی روبه‌رو شد، مکاتبات بین‌المللی دچار وقفه شد و برگشت خوردن ایمیل‌ها مشکل‌ساز شد؛ بنابراین مدتی زمان برد تا به طرف‌های خارجی اطمینان دهیم که فرآیند‌های علمی دانشگاه طبق روال در جریان است.
در حوزه جذب نیز وقوع شرایط جنگی نوعی نگرانی در میان خانواده‌های دانشجویان خارجی ایجاد کرد؛ تا جایی که شماری از والدین خواستار بازگشت فرزندانشان به کشور محل اقامت خود شدند و ما مدارک تحصیلی و گذرنامه برخی از آنها را تحویل دادیم تا پس از تثبیت اوضاع بازگردند. با این وجود، همکاران ما حتی در ایام پایانی اسفند و تعطیلات نوروز نیز فعالیت خود را متوقف نکردند و موفق شدیم نزدیک به ۷۰ درصد اهداف تعیین‌شده را محقق کنیم.
آیا موانع ناشی از جنگ و فشار‌های سیاسی، مسیر همکاری‌های پژوهشی را مسدود کرده است؟
سیاست، اقتصاد، بازرگانی و مراودات نظامی در زمان جنگ با بن‌بست روبه‌رو می‌شوند، اما «علم» تنها مسیری است که هیچ‌گاه متوقف نمی‌شود؛ دانش مرز جغرافیایی و سیاسی نمی‌شناسد. در همین دوران پس از برقراری مجدد ارتباطات، حجم بسیار چشمگیری از ابراز هم‌دردی و همراهی را از سوی استادان دانشگاه‌های اروپایی، آمریکای لاتین و شرق آسیا شاهد بودیم.
بسیاری از دانشمندان خارجی حتی اعلام آمادگی کردند تا کارگاه‌های تخصصی بین‌المللی را که شرکت در آنها مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین ثبت‌نام بود، به‌صورت کاملاً رایگان در اختیار اعضای هیئت‌علمی و پژوهشگران ما قرار دهند. دیپلماسی علمی ابزاری کارآمد و صلح‌جویانه است که ثمرات راهبردی فراوانی به همراه دارد.
سهم دانشگاه خوارزمی از هدف‌گذاری جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی
هم‌اکنون چه تعداد دانشجوی بین‌الملل در خوارزمی تحصیل می‌کنند و چشم‌انداز شما برای سال‌های آتی چیست؟
در حال حاضر حدود ۳ هزار دانشجوی بین‌الملل در دانشگاه خوارزمی مشغول به تحصیل هستند. در نیم‌سال تحصیلی گذشته به‌دلیل اوضاع منطقه‌ای با کاهش آماری روبه‌رو شدیم، اما برنامه‌ریزی کرده‌ایم که ظرف دو سال آینده ۲ هزار دانشجوی دیگر پذیرش کنیم که با تقویت زیرساخت‌های رفاهی، کنسولی و توسعه سهمیه‌های بورسیه، کاملاً قابل دستیابی است.
در سطح کلان، جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعه در نظر گرفته شده است. سهم ۳ هزار نفری خوارزمی در مقایسه با تقسیم این آمار میان بیش از ۱۱۰ دانشگاه دولتی جایگاه برجسته و شاخص این دانشگاه را در جذب دانشجویان خارجی نشان می‌دهد.
تنوع ملیتی دانشجویان و بازار‌های هدف جدید
دانشجویان خارجی دانشگاه خوارزمی اغلب از چه کشور‌هایی هستند و اولویت‌های آینده شما کدام مناطق است؟
بیشترین جامعه آماری ما مربوط به دانشجویان کشور‌های عراق و افغانستان است. افزون بر این، پذیرفته‌شدگانی از یمن، سوریه، روسیه، چین، ترکیه و حتی ایتالیا داشته‌ایم که برخی تحصیلشان را به پایان رسانده‌اند.
با این حال، تمرکز و اولویت راهبردی ما در دوره‌های جدید، کشور‌های آسیای میانه نظیر تاجیکستان، ازبکستان و شبه‌قاره هند (پاکستان و هندوستان) است؛ اشتراکات فرهنگی و زبانی عمیقی در این کشور‌ها وجود دارد و درصدد جذب متقاضیان مستعد از این مناطق هستیم.
سازوکار نظارت بر کیفیت علمی پذیرش متقاضیان غیرایرانی به چه صورت تدوین شده است؟
سازوکار پذیرش در خوارزمی کاملاً تخصصی است و ظرفیت‌ها پیش از آغاز فرآیند، از گروه‌های آموزشی استعلام می‌شود. پس از غربالگری مدارک در مرکز بین‌الملل، پرونده علمی داوطلبان به دانشکده‌های مربوط ارسال می‌شود. پذیرش داوطلبان مقطع دکتری بدون استثنا منوط به شرکت در مصاحبه علمی گروه آموزشی است و پذیرش نهایی صرفاً پس از تأیید صلاحیت علمی آنان در مصاحبه تخصصی صورت می‌پذیرد.
چه تجربه‌ای از تبدیل مستقیم تفاهم‌نامه‌ها به محصولات یا طرح‌های مشترک پژوهشی دارید؟
در سال‌های ۹۵ و ۹۶ برنامه‌ای مشترک میان مراکز علمی ایران و اتریش پایه‌ریزی شد که دانشگاه خوارزمی از سوی وزارت علوم به‌عنوان دبیرخانه و هسته مرکزی این همکاری در کشور تعیین گردید. در این چارچوب، حدود ۹۰ عضو هیئت‌علمی ایرانی با ۹۰ استاد اتریشی طرح‌های مشترک تعریف کردند. این طرح‌ها طی دو مرحله در تهران و وین داوری شدند و در پایان ۱۷ پروژه پژوهشی برگزیده به‌مدت ۱۲ تا ۲۴ ماه با موفقیت به اجرا درآمد؛ الگویی که نشان داد پیوند مستقیم اعضای هیئت‌علمی با یکدیگر، ضامن موفقیت تفاهم‌نامه‌هاست.
شرایط اعزام استادان و دانشجویان به دوره‌های فرصت مطالعاتی در حال حاضر چگونه است؟
دوره فرصت مطالعاتی برای ترفیع و ارتقای اعضای هیئت‌علمی و همچنین برای دانشجویان دکتری (در دوره‌های ۶ تا ۹ ماهه) یک ضرورت پژوهشی است. با این حال، افزایش چشمگیر نرخ ارز به مانعی جدی بدل شده است؛ چراکه درآمد پژوهشگران ریالی، اما هزینه‌های اقامت در خارج از کشور ارزی است. در مواردی استاد ناچار شده است دوره ۹ ماهه خود را به‌دلیل فشار‌های مالی به ۶ ماه کاهش دهد.
مسئله دوم، تعطیلی یا تعلل در خدمات کنسولی برخی سفارتخانه‌های اروپایی در صدور روادید است که باعث شد شماری از دانشجویان پذیرفته‌شده، فرصت زمانی خود را از دست بدهند و ناگزیر به تغییر کشور مقصد شوند.
آیا تشدید تحریم‌ها پذیرش دانشجویان ایرانی در دانشگاه‌های خارجی را مسدود کرده است؟
خیر، به هیچ‌وجه. با وجود برخی ملاحظات سفر اتباع خارجی به کشور، در سوی مقابل دانشگاه‌ها و استادان بین‌المللی همواره با نگاه مثبت از پژوهشگران و دانشجویان ما استقبال می‌کنند و اعتبار علمی نخبگان ایرانی در مجامع آکادمیک جهانی بسیار بالا و تثبیت‌شده است.
جذب دانشجوی خارجی فقط کارکرد آموزشی ندارد؛ بر اساس شاخص‌های جهانی، به‌ازای هر سه دانشجوی بین‌الملل، یک فرصت شغلی در کشور مقصد ایجاد می‌شود. در بازدید‌های میدانی مدیران وزارت علوم از برخی دانشگاه‌های سایر استان ها، نمایندگان اصناف و کسبه محلی از ایجاد رونق تجاری در پی حضور این دانشجویان ابراز خرسندی کرده‌اند که نشان‌دهنده ابعاد اقتصادی این حوزه است.
چه عاملی سبب شد با وجود تحصیل و فرصت شغلی در خارج، بازگشت به کشور را انتخاب کنید؟
بنده پس از دوره‌های کارشناسی و ارشد در ایران، با استفاده از بورس تحصیلی در دانشگاه‌های معتبر اروپا و مکزیک به تحصیل و پژوهش پرداختم. واقعیت این است که پژوهشگران ایرانی در تراز جهانی همواره مورد اعتماد ویژه استادان بین‌المللی هستند و طرح‌های حساس به آنها سپرده می‌شود. پس از فراغت از تحصیل، پیشنهاد‌های کاری متعددی در صنعت و دانشگاه داشتم، اما هدف اولیه‌ام بازگشت به میهن و حفظ ارتباطات علمی در سطح بین‌المللی بود.
عامل مؤثری که بازگشت بنده را تسهیل کرد، اجرای برنامه جذب نخبگان غیرمقیم توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (دکتر سورنا ستاری) اجرا و از سال ۹۵ آغاز شد. من جزء سهمیه ۱۵۰ نفره‌ای بودم که برای عضویت در هیئت‌علمی دانشگاه‌ها انتخاب شدند و امروز افتخار می‌کنم که در خدمت پیشرفت علمی کشورم هستم.
انتهای پیام/
