حریم خصوصی در گوشی‌های هوشمند
آناتک گزارش می‌دهد
کارشناس مسائل قفقاز در گفت‌و‌گو با آنا:
پیام رهبر معظم انقلاب پیگیری تدوین سند علوم پایه را تقویت کرده است/ شورای عالی انقلاب فرهنگی برای بازگرداندن رونق به علوم پایه، تغییر ساختار دیپلم‌ها را بررسی می‌کند
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست علمی «حکمرانی پیشرفت علمی؛ بازخوانی پیام رهبر معظم انقلاب در پیوند علوم پایه، فناوری و نخبگی» با تشریح اقدامات و سیاست‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه علوم پایه و نخبگان اظهار کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی از گذشته موضوعاتی همچون توسعه علوم پایه، فناوری و نخبگان را مدنظر داشته و اقدامات مختلفی در این زمینه انجام داده است. تلاش ما این است که این اقدامات با قدرت و قوت بیشتری ادامه پیدا کند.
وی با اشاره به تعیین اولویت‌های ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در جلسه ۹۰۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تاریخ ۱۵ آبان‌ماه ۱۴۰۳، چند اولویت برای ستاد علم و فناوری دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین شد که این اولویت‌ها در جلسه شورا به تصویب رسید و از سوی رئیس‌جمهور نیز ابلاغ شد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: یکی از اولویت‌های سه‌گانه چهار‌ساله ستاد علم و فناوری، موضوع نخبگان است؛ به‌طور مشخص، جذب، نگهداشت و استفاده از ظرفیت نخبگان در چرخه خدمت به کشور، به‌ویژه در حوزه آموزش، مورد توجه قرار گرفته است. موضوع دیگر نیز بازطراحی نظام حکمرانی علم و فناوری است. بنابراین، مسئله نخبگان پیش از طرح مباحث اخیر نیز به‌صورت ویژه در دستور کار شورا قرار داشته است.
سابقه چند ده‌ساله شورای عالی انقلاب فرهنگی در سیاستگذاری حوزه نخبگان
عسکریان با اشاره به سابقه ورود شورای عالی انقلاب فرهنگی به حوزه نخبگان گفت: ورود شورای عالی انقلاب فرهنگی به موضوع نخبگان قدمتی چند ده‌ساله دارد. در ابتدای دهه ۹۰، سند راهبردی کشور در امور نخبگان به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید.
وی افزود: یکی دیگر از اسناد بالادستی شورا، نقشه جامع علمی کشور است که اکنون در مرحله بازبینی و روزآمدسازی قرار دارد و نسخه روزآمدشده آن در یکی از جلسات اخیر شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اسناد کلان این شورا در حوزه علم و آموزش بیان کرد: سند راهبردی کشور در امور نخبگان که در سال ۱۳۹۱ به تصویب شورا رسیده، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، سند دانشگاه اسلامی و نقشه جامع علمی کشور، چهار سند کلان و مهم شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند که در سیاستگذاری حوزه‌های مرتبط نقش دارند.
عسکریان با اشاره به سایر مصوبات شورا در زمینه نخبگان اظهار کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی علاوه بر تصویب سند راهبردی کشور در امور نخبگان، مصوبات دیگری نیز در این حوزه داشته است که از جمله آنها می‌توان به تصویب اساسنامه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد) در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، تصویب اساسنامه باشگاه دانش‌پژوهان جوان و همچنین مصوبه سیاست‌ها و ضوابط راهکار‌های جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان در سال ۱۴۰۰ اشاره کرد.
وی ادامه داد: در مصوبه سیاست‌ها و ضوابط راهکار‌های جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان، بنیاد ملی نخبگان مکلف شده بود آیین‌نامه‌ای برای جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی تهیه و برای تصویب به هیئت وزیران ارائه کند. این آیین‌نامه در سال ۱۴۰۲ با عنوان «آیین‌نامه جذب برگزیدگان بنیاد ملی نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها» به تصویب رسید.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: مجموعه‌ای از اسناد و مصوبات در حوزه نخبگان در شورای عالی انقلاب فرهنگی وجود دارد و ما نیز حدود دو هفته پیش جلسه نظارتی درباره اجرای همین آیین‌نامه جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی برگزار کردیم.
بررسی پیام رهبر معظم انقلاب در دستور کار ستاد علم و فناوری قرار گرفت
عسکریان با اشاره به محور‌های مختلف پیام رهبر معظم انقلاب به نخبگان علمی و مدال‌آوران ورزشی و علمی گفت: این پیام چند محور اصلی دارد که یکی از بخش‌های مهم آن به حوزه نخبگان و نگهداشت آنها اختصاص یافته است. در ادامه به اقدامات شورای عالی انقلاب فرهنگی و دستگاه‌های مختلف در این زمینه اشاره خواهم کرد.
وی با تشریح سازوکار فعالیت ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: ستاد علم و فناوری هر دو هفته یک‌بار، روز‌های سه‌شنبه، جلسه برگزار می‌کند. اعضای این ستاد متشکل از برخی اعضای حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی و اعضای حقوقی آن هستند که از جمله آنها می‌توان به وزیر علوم، وزیر بهداشت و معاون علمی رئیس‌جمهور اشاره کرد. همچنین اخیراً عضویت رئیس جهاد دانشگاهی نیز در این مجموعه به تصویب رسیده است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: اعضای حقیقی و حقوقی مشخص‌شده در این ساختار، در جلسات ستاد حضور دارند و بنده نیز مسئولیت دبیری این ستاد را بر عهده دارم.
عسکریان ادامه داد: در دو جلسه گذشته، گزارش نظارتی آیین‌نامه جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی در دستور کار قرار گرفت و در جلسه اخیر نیز مقرر شد موضوع پیام رهبر معظم انقلاب به نخبگان در دستور کار جلسه آینده ستاد قرار گیرد.
وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای بررسی اقدامات دستگاه‌های اجرایی در زمینه تحقق این پیام گفت: در جلسه آینده ستاد علم و فناوری، قرار است وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی و معاونت علمی، اقدامات و برنامه‌های خود را برای اجرایی‌سازی این پیام اعلام کنند و پیشنهاد‌ها و راهکار‌های عملیاتی خود را برای تحقق محور‌های آن ارائه دهند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: هدف این است که اگر در مسیر اجرای این پیام به تصویب مصوبه‌ای در شورای عالی انقلاب فرهنگی نیاز باشد یا موضوعی به راهبری، هماهنگی و هم‌راستاسازی میان دستگاه‌ها احتیاج داشته باشد، این موارد در دستور کار قرار گیرد و ستاد در زمینه هماهنگ‌سازی و راهبری اقدامات دستگاه‌ها نقش‌آفرینی کند.
پنج محور اصلی پیام؛ از نگهداشت نخبگان تا پیوند علم با صنعت
عسکریان با اشاره به محور‌های اصلی پیام رهبر معظم انقلاب اظهار کرد: یکی از محور‌های این پیام، موضوع نخبگان و نگهداشت آنهاست. رشد علوم پایه و علوم انسانی، خلاقیت و نوآوری، پیوند نخبگان با صنعت و بازار و سیاستگذاری نیز از دیگر موضوعاتی هستند که در این پیام مورد تأکید قرار گرفته‌اند.
وی با بیان اینکه این محور‌ها در قالب پنج محور اصلی مورد بررسی قرار می‌گیرند، افزود: در ادامه، درباره هر یک از این محور‌ها و اقداماتی که در حوزه علوم پایه انجام شده است، توضیحاتی ارائه می‌کنم.
عقب‌ماندگی علوم پایه از اهداف برنامه ششم توسعه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اسناد بالادستی مرتبط با علوم پایه گفت: در حوزه علوم پایه، اسناد و قوانین متعددی وجود دارد و هم شورای عالی انقلاب فرهنگی و هم مجلس شورای اسلامی به این موضوع ورود کرده‌اند. در برنامه هفتم توسعه نیز در ماده ۹۷ و تبصره ۲، موضوع علوم انسانی و علوم پایه مورد توجه قرار گرفته است.
عسکریان ادامه داد: در اسناد بالادستی، موضوعاتی همچون نظریه‌پردازی، همکاری‌های علمی بین‌المللی، تقویت مراکز علمی، تحقیقاتی و فناوری و همچنین آموزش و تربیت نیروی انسانی و حوزه پژوهش مورد تأکید قرار گرفته‌اند.
وی با ارائه آماری از وضعیت دانشجویان و اعضای هیئت علمی علوم پایه گفت: در حال حاضر حدود ۲۱۵ هزار دانشجو در رشته‌های علوم پایه تحصیل می‌کنند و تعداد اعضای هیئت علمی این حوزه نیز به ۱۰ هزار و ۴۵۱ نفر می‌رسد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با مقایسه این آمار با اهداف برنامه ششم توسعه اظهار کرد: بر اساس هدف‌گذاری انجام‌شده در برنامه ششم، قرار بود تعداد دانشجویان علوم پایه تا پایان این برنامه، یعنی سال ۱۴۰۰، به حدود ۳۸۷ هزار نفر برسد؛ در حالی که اکنون این تعداد حدود ۲۱۵ هزار نفر است. بنابراین، در این زمینه از اهداف برنامه عقب هستیم.
عسکریان با تأکید بر اینکه تقویت علوم پایه تنها با تدوین اسناد بالادستی محقق نمی‌شود، گفت: یکی از الزامات تقویت علوم پایه این است که دانشجویان بیشتری به سمت این رشته‌ها هدایت شوند. یکی از چالش‌های ما این است که دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور انگیزه و رغبت کافی برای ورود به رشته‌های علوم پایه ندارند؛ علت آن نیز تا حد زیادی روشن است، زیرا آینده شغلی درخشانی پیش روی خود نمی‌بینند و به همین دلیل وارد این رشته‌ها نمی‌شوند.
وی افزود: ما در این زمینه با دو مسئله مواجه هستیم؛ نخست اینکه تعداد ورودی‌های رشته‌های علوم پایه پایین است و حتی از اهداف برنامه ششم توسعه نیز عقب مانده‌ایم. مسئله دوم که شاید مهم‌تر باشد، این است که استعدادهای برتر به سمت این رشته‌ها نمی‌آیند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح مسیر انتخاب رشته داوطلبان برتر گفت: استعدادهای برتر در گروه علوم تجربی عمدتاً به سمت رشته‌هایی مانند پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی می‌روند و در گروه ریاضی و فیزیک نیز بیشتر رشته‌های مهندسی، به‌ویژه مهندسی کامپیوتر و برق، مورد استقبال قرار می‌گیرند. در نتیجه، رشته‌های علوم پایه از جذب بخشی از استعدادهای برتر محروم می‌مانند.
کاهش سهم داوطلبان ریاضی و فیزیک؛ زنگ خطری برای علوم پایه
عسکریان با اشاره به روند نزولی تعداد داوطلبان رشته ریاضی و فیزیک گفت: بررسی آمار‌ها نشان می‌دهد با وجود تأکید اسناد بالادستی بر تقویت علوم پایه، در عمل تعداد دانشجویان و داوطلبان این رشته‌ها روند کاهشی داشته است.
وی با اشاره به آمار گروه آزمایشی ریاضی و فیزیک بیان کرد: در سال ۱۳۹۰ حدود ۲۳ درصد داوطلبان کنکور در گروه ریاضی و فیزیک بودند، اما این سهم در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۱ درصد کاهش پیدا کرد. این روند کاهشی واقعاً یک زنگ خطر است و نشان می‌دهد تعداد داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک در حال کاهش است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در رشته‌های مختلف علوم پایه نیز وضعیت داوطلبان یکسان نیست. در میان رشته‌های این حوزه، علوم زیستی در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن شیمی، ریاضی، فیزیک و آمار قرار می‌گیرند؛ علوم زمین نیز از جمله رشته‌هایی است که با استقبال کمتری مواجه است.
عسکریان با اشاره به اینکه حتی رشته ریاضی نیز در بخش‌هایی که به محاسبات و علوم کامپیوتر نزدیک می‌شود، وضعیت بهتری دارد، تصریح کرد: دلیل این مسئله تا حد زیادی به وضعیت بازار کار و آینده شغلی این رشته‌ها بازمی‌گردد.
پیشنهاد تغییر ساختار دیپلم‌ها برای تقویت علوم پایه
وی یکی از راهکار‌های در حال بررسی برای افزایش استقبال از رشته‌های ریاضی و علوم پایه را تغییر ساختار دیپلم‌های دوره متوسطه دانست و گفت: یکی از ایده‌هایی که مدتی است در مجموعه وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال بررسی است، تغییر ساختار دیپلم‌های نظری است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی توضیح داد: در حال حاضر سه نوع دیپلم نظری شامل ریاضی و فیزیک، علوم تجربی و علوم انسانی وجود دارد. پیشنهادی که مطرح شده این است که این ساختار تغییر کند و امکان طراحی دیپلم مشترک یا بازنگری در تفکیک فعلی دیپلم‌ها فراهم شود.
عسکریان با تشریح دلایل طرح این پیشنهاد اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۵۰۰ هزار نفر داوطلب گروه تجربی در کنکور حضور دارند، در حالی که بخش قابل توجهی از آنها عمدتاً به دنبال ورود به چند رشته محدود مانند پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی هستند. ظرفیت پذیرش این رشته‌ها محدود است و در نتیجه تعداد زیادی از داوطلبان نمی‌توانند وارد رشته مورد علاقه خود شوند.
وی افزود: در چنین شرایطی، بخشی از این داوطلبان سرخورده می‌شوند، برخی به رشته‌هایی می‌روند که علاقه‌ای به آنها ندارند و برخی نیز چندین سال پشت سد کنکور باقی می‌مانند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تفاوت‌های درسی رشته ریاضی و فیزیک و علوم تجربی گفت: تفاوت محتوای درسی این دو رشته به اندازه‌ای نیست که نتوان برای آنها مسیر‌های انعطاف‌پذیرتری طراحی کرد. برای مثال، دانش‌آموز رشته تجربی ممکن است زیست‌شناسی بیشتری خوانده باشد و دانش‌آموز ریاضی نیز در برخی مباحث ریاضی آموزش عمیق‌تری دیده باشد؛ اما این تفاوت‌ها نباید به شکلی باشد که امکان ورود استعداد‌ها به سایر رشته‌ها را محدود کند.
عسکریان ادامه داد: اگر این مسیر اصلاح شود، بخشی از استعداد‌هایی که به هر دلیل موفق به ورود به رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی، داروسازی و رشته‌های مشابه نشده‌اند، می‌توانند به سمت رشته‌های ریاضی، مهندسی و علوم پایه هدایت شوند. این موضوع به تقویت گروه ریاضی و فیزیک کمک خواهد کرد؛ هرچند الزاماً همه این افراد وارد رشته‌های علوم پایه نمی‌شوند.
وی تأکید کرد: این موضوع یکی از راهکار‌هایی است که در حال حاضر برای تقویت علوم پایه دنبال می‌کنیم.
کاهش استقبال از علوم پایه؛ مسئله‌ای محدود به ایران نیست
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به این موضوع که آیا کاهش استقبال از علوم پایه یک پدیده جهانی است یا مختص ایران، گفت: بررسی‌های ما نشان می‌دهد این مسئله فقط مختص ایران نیست و در کشور‌های دیگر نیز رشته‌هایی که بازار کار و آینده شغلی بهتری دارند، متقاضیان بیشتری جذب می‌کنند.
عسکریان افزود: در هر جای دنیا که بررسی کنید، رشته‌هایی مانند ریاضی، فیزیک، زیست‌شناسی و زمین‌شناسی از نظر بازار کار در مقایسه با بسیاری از رشته‌های مهندسی وضعیت متفاوتی دارند و در مقایسه با رشته‌های پزشکی نیز معمولاً با محدودیت‌های بیشتری در زمینه جذابیت شغلی مواجه هستند.
وی ادامه داد: بنابراین، این وضعیت تنها مختص کشور ما نیست؛ البته برخی کشور‌ها پس از احساس خطر در این زمینه، تدابیری اندیشیده‌اند تا جذابیت رشته‌های علوم پایه را افزایش دهند. ما نیز باید در سیاست‌گذاری‌های خود به این موضوع توجه کنیم.
طرح «جهت» و جذب استعدادهای برتر در رشته‌های اولویت‌دار
عسکریان در ادامه به برخی برنامه‌های حمایتی برای هدایت استعدادهای برتر به رشته‌های مورد نیاز کشور اشاره کرد و گفت: در بنیاد ملی نخبگان طرحی با عنوان «جهت» و با هدف جذب هیئت علمی توانمند در حال اجراست که در ارتباط با جذب استعدادهای برتر و استفاده از ظرفیت آنها در دانشگاه‌ها قرار دارد.
وی افزود: برگزیدگان واجد شرایط می‌توانند در فراخوان جذب هیئت علمی شرکت کنند و از مسیر‌های پیش‌بینی‌شده در آیین‌نامه جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی بهره‌مند شوند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به طرح مرحوم دکتر اژه‌ای اظهار کرد: این برنامه با هدف هدایت داوطلبان برتر آزمون سراسری و برگزیدگان المپیادهای علمی به رشته‌های اولویت‌دار و مورد نیاز کشور طراحی شده است. بخشی از این رشته‌های اولویت‌دار را رشته‌های علوم پایه تشکیل می‌دهند.
عسکریان با اشاره به حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان از شرکت‌کنندگان این طرح گفت: برگزیدگان المپیادهای علمی و داوطلبان برتر آزمون سراسری در صورتی که وارد رشته‌های مشخص‌شده علوم پایه شوند، می‌توانند از تسهیلات بنیاد ملی نخبگان بهره‌مند شوند. این حمایت‌ها شامل بورس تحصیلی و تسهیلات مرتبط با ادامه تحصیل و همچنین فراهم کردن زمینه جذب آنان پس از دریافت مدرک دکتری در دانشگاه‌هاست.
وی با اشاره به آمار استفاده از این طرح بیان کرد: بر اساس آماری که پیش از جلسه دریافت کردم، تاکنون حدود ۸۵ نفر از ظرفیت این طرح استفاده کرده‌اند و برنامه بنیاد ملی نخبگان برای سال آینده، جذب ۵۰ نفر در قالب این طرح است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی رشته‌های مشمول این حمایت را شامل آمار، سنجش آموزشی، دکتری پیوسته فیزیک، ریاضیات و کاربردها، زمین‌شناسی، زیست‌شناسی در گرایش‌های جانوری، سلولی و مولکولی، دریا و گیاهی و همچنین شیمی کاربردی برشمرد.
عسکریان تأکید کرد: این برنامه در واقع نوعی بورسیه هدفمند ملی است که با هدف تشویق استعدادهای برتر به ورود به رشته‌های علوم پایه اجرا می‌شود و لازم است از چنین برنامه‌هایی حمایت شود و منابع مورد نیاز آنها نیز تقویت شود.
توسعه المپیادهای علمی برای هدایت استعدادهای برتر به علوم پایه
وی یکی دیگر از راهکار‌های تقویت علوم پایه را توسعه المپیادهای علمی دانش‌آموزی دانست و گفت: توسعه المپیادهای علمی یکی از مسیر‌هایی است که برای هدایت استعدادهای برتر به سمت رشته‌های علوم پایه دنبال می‌کنیم.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سابقه سیاستگذاری در حوزه المپیادهای دانش‌آموزی اظهار کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال‌های گذشته نیز به موضوع المپیادها توجه داشته است. تا سال گذشته هفت المپیاد رسمی وجود داشت که برگزیدگان آنها از امتیازاتی از جمله معافیت از کنکور برخوردار بودند.
عسکریان ادامه داد: این المپیادها عمدتاً در حوزه علوم پایه شامل ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، علوم کامپیوتر و نجوم و اخترفیزیک بودند و برای هر یک از آنها تعدادی مدال طلا در نظر گرفته می‌شد.
وی افزود: در دو سال اخیر، المپیادهای جدیدی نیز به این مجموعه اضافه شده‌اند که از جمله آنها می‌توان به هوش مصنوعی و اقتصاد اشاره کرد. همچنین امسال المپیادهای جغرافیا و علوم زمین نیز به این مجموعه افزوده شده‌اند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر تأثیر گسترش المپیادها بر فضای علمی دانش‌آموزی گفت: توسعه این المپیادها می‌تواند جریان تازه‌ای در بدنه دانش‌آموزی ایجاد کند و موجب شود دانش‌آموزان با انگیزه‌های علمی و همچنین بهره‌مندی از تسهیلات پیش‌بینی‌شده، به حوزه‌های مختلف علمی علاقه‌مند شوند.
ضرورت هدایت برگزیدگان المپیادها به رشته‌های متناسب با استعدادشان
عسکریان در ادامه به یکی از چالش‌های نظام هدایت تحصیلی برگزیدگان المپیادها اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مهم این است که دانش‌آموزان برگزیده المپیادها الزاماً وارد رشته متناسب با حوزه نخبگی خود نمی‌شوند.
وی توضیح داد: برای مثال، ممکن است فردی در المپیاد زیست‌شناسی مدال کسب کند، اما در ادامه به سمت پزشکی برود. در حوزه ریاضی و فیزیک نیز بسیاری از برگزیدگان به رشته‌های مهندسی مانند برق و مکانیک هدایت می‌شوند؛ زیرا این رشته‌ها از نظر آینده شغلی برای آنها جذاب‌تر است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در واقع، یکی از مسائل این است که برگزیدگان المپیادها در رشته‌هایی متناسب با استعداد و زمینه علمی خود ادامه تحصیل نمی‌دهند. فردی که در المپیاد ریاضی برگزیده شده است، ممکن است به رشته‌ای برود که ارتباط مستقیمی با حوزه برگزیدگی او ندارد.
عسکریان با اشاره به تغییرات صورت‌گرفته در ضوابط المپیادهای جدید بیان کرد: در چهار المپیاد جدیدی که اخیراً مورد توجه قرار گرفته‌اند، تلاش شده است محدودیت‌هایی برای هدایت برگزیدگان به رشته‌های متناسب با حوزه برگزیدگی و نخبگی آنها در نظر گرفته شود.
وی ادامه داد: برای مثال، برگزیدگان المپیاد اقتصاد باید به سمت رشته‌های مرتبط با اقتصاد و برگزیدگان المپیاد علوم زمین و جغرافیا نیز به سمت رشته‌های متناسب با این حوزه‌ها هدایت شوند. هدف این است که استعدادهای برتر در همان حوزه‌ای که توانمندی و برگزیدگی خود را نشان داده‌اند، امکان ادامه تحصیل و فعالیت علمی داشته باشند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: در سیاست‌گذاری‌های مربوط به المپیادها باید به این نکته توجه کنیم که صرفاً کسب مدال و برخورداری از تسهیلات کافی نیست، بلکه باید زمینه استفاده از استعداد و توانمندی این افراد در رشته‌های متناسب با حوزه تخصصی آنها نیز فراهم شود.
عسکریان همچنین با اشاره به پیگیری موضوع معافیت سربازی برگزیدگان المپیادهای معتبر جهانی اظهار کرد: مکاتبات و پیگیری‌هایی برای بررسی امکان معافیت از خدمت سربازی این افراد انجام شده است تا برگزیدگان المپیادهای معتبر جهانی نیز بتوانند از این امتیاز برخوردار شوند. البته این موضوع در حال حاضر در مرحله بررسی و پیگیری قرار دارد و هنوز به تصمیم نهایی نرسیده است.
پیشنهاد ورود مدال‌آوران نقره و برنز المپیاد به رشته‌های علوم پایه بدون رقابت معمول کنکور
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به برنامه‌های پیشنهادی برای افزایش انگیزه دانش‌آموزان و هدایت آنان به رشته‌های علوم پایه اشاره کرد و گفت: توسعه المپیادهای علمی می‌تواند جریان جدیدی در جامعه دانش‌آموزی ایجاد کند و موجب شود دانش‌آموزان به حوزه‌هایی مانند اقتصاد و علوم زمین نیز علاقه‌مند شوند.
عسکریان افزود: علاوه بر توسعه المپیادها، طرح دیگری نیز از سوی وزیر آموزش و پرورش برای بررسی و قرار گرفتن در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شده است. بر اساس این پیشنهاد، دارندگان مدال نقره و برنز المپیادهای مرتبط با رشته‌های اولویت‌دار، به‌ویژه علوم پایه، بتوانند با برخورداری از امتیاز ویژه وارد این رشته‌ها شوند.
وی درباره جزئیات این پیشنهاد توضیح داد: دانش‌آموزانی که در المپیادهای فیزیک، ریاضی، زیست‌شناسی و سایر رشته‌های مرتبط مدال نقره یا برنز کسب می‌کنند، همچنان باید در کنکور شرکت کنند، اما امتیاز ویژه‌ای برای آنها در نظر گرفته می‌شود تا در رقابت پذیرش وضعیت بهتری داشته باشند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: بر اساس این پیشنهاد، این افراد باید حداقل ۸۰ درصد نمره آخرین فرد پذیرفته‌شده در پذیرش آزاد همان رشته‌محل را کسب کنند تا بتوانند درخواست ورود به آن رشته‌محل را ارائه دهند. بنابراین، موضوع معافیت کامل از کنکور مطرح نیست، بلکه قرار است برای مدال‌آوران نقره و برنز یک امتیاز تشویقی در نظر گرفته شود.
عسکریان هدف از این پیشنهاد را تقویت رشته‌های علوم پایه عنوان کرد و گفت: این نیز یکی دیگر از اقداماتی است که برای افزایش استقبال از رشته‌های علوم پایه دنبال می‌کنیم و امیدواریم به نتیجه برسد.
برنامه بنیاد علم برای افزایش سهم پژوهش‌های بنیادی به ۵۰ درصد
وی در ادامه به اقدامات بنیاد علم ایران برای حمایت از پژوهش‌های علوم پایه اشاره کرد و گفت: بنیاد علم نیز طرح‌هایی برای حمایت از پژوهش‌های این حوزه دارد. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، قرار است سهم بودجه اختصاص‌یافته به پژوهش‌های پایه از مجموع منابعی که این بنیاد برای پژوهش هزینه می‌کند، افزایش پیدا کند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: بر اساس آماری که در اختیار دارم، سهم پژوهش‌های پایه از منابع بنیاد علم در سال گذشته حدود ۳۰ درصد بوده و برنامه این بنیاد آن است که این سهم به ۵۰ درصد برسد.
در آزمون تیمز عملکرد خوبی نداشتیم
عسکریان با اشاره به اهمیت یادگیری علوم پایه در نظام آموزشی کشور اظهار کرد: یکی دیگر از چالش‌های موجود، وضعیت یادگیری دانش‌آموزان است. عملکرد کشور در آزمون‌های بین‌المللی تیمز و پرلز در برخی حوزه‌ها، از جمله ریاضی، مناسب نبوده و این مسئله نیازمند توجه جدی است.
وی ادامه داد: یکی از اقداماتی که باید انجام دهیم، تقویت آموزش ریاضی و سایر علوم پایه از دوران مدرسه تا دانشگاه است. البته در این زمینه صرفاً دانشگاه‌ها مسئول نیستند و باید در نظام آموزش مدرسه‌ای نیز تدابیری اتخاذ شود تا دانش‌آموزان بتوانند علوم پایه، به‌ویژه ریاضی، را بهتر یاد بگیرند.
ضرورت شناسایی استعدادهای برتر در مناطق محروم
عسکریان با اشاره به ضرورت فراهم کردن فرصت‌های برابر برای شناسایی و پرورش استعدادهای برتر گفت: یکی از اهداف شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجموعه حاکمیت در حوزه مدیریت و سامان‌دهی استعدادهای برتر این است که شناسایی و پرورش استعداد‌ها صرفاً به شهر‌های بزرگ و خانواده‌های برخوردار محدود نشود.
وی افزود: دانش‌آموزان مناطق محروم نیز باید بتوانند به مدارس استعدادهای درخشان راه پیدا کنند و در المپیادهای علمی به موفقیت برسند. این موضوع از جمله مسائلی است که سمپاد و باشگاه دانش‌پژوهان جوان در حوزه فعالیت خود دنبال می‌کنند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اقدامات سمپاد در سال‌های اخیر بیان کرد: یکی از اقداماتی که در حدود چهار تا پنج سال اخیر در مدارس استعدادهای درخشان دنبال شده، ارائه تسهیلات شهریه‌ای به دانش‌آموزان خانواده‌های کم‌درآمد بوده است. با وجود اینکه سمپاد یک مجموعه دولتی است و از دانش‌آموزان شهریه دریافت می‌کند، برای دهک‌های پایین درآمدی، تحصیل رایگان در نظر گرفته شده است.
پیام رهبر معظم انقلاب چه تغییری در سیاست‌های پیشین ایجاد می‌کند؟
در ادامه این نشست، یکی از حاضران با اشاره به سابقه چندساله سیاستگذاری شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه علوم پایه و نخبگان، این پرسش را مطرح کرد که پیام اخیر رهبر معظم انقلاب چه نکته جدیدی به سیاست‌های پیشین اضافه کرده است و آیا پنج راهبرد مطرح‌شده در این پیام موجب ایجاد مسیر جدیدی در برنامه‌های شورا می‌شود یا صرفاً به تقویت و پیگیری سیاست‌های قبلی کمک می‌کند؟
عسکریان در پاسخ گفت: قطعاً این پیام موجب تقویت اقدامات و برنامه‌های قبلی خواهد شد. همان‌طور که توضیح دادم، برنامه‌هایی در این زمینه در حال اجراست، اما خود پیام نیز نکات و ظرافت‌های خاصی دارد که باید به آنها توجه شود.
وی افزود: برای مثال، موضوع پیوند میان نخبگان با جامعه، صنعت و بازار و همچنین ارتباط علوم پایه با توسعه فناوری از جمله نکات مهم این پیام است که باید به‌صورت جدی دنبال شود.
افزایش حقوق اعضای هیئت علمی به‌تنهایی مانع مهاجرت نخبگان نمی‌شود
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مسئله مهاجرت نخبگان گفت: یکی از چالش‌های جدی ما در حوزه نخبگان، بدون تعارف، خروج نخبگان از چرخه خدمت به کشور یا همان مهاجرت نخبگان است. باید این مسئله را جدی بگیریم و به دنبال راهکار‌هایی باشیم که بتوانیم ظرفیت نخبگان را در داخل کشور حفظ کنیم و از توانمندی آنها برای توسعه و پیشرفت کشور بهره ببریم.
عسکریان با اشاره به برخی دیدگاه‌ها درباره افزایش حقوق اعضای هیئت علمی به‌عنوان راهکار جلوگیری از مهاجرت اظهار کرد: برخی راهکار‌ها بر افزایش حقوق اعضای هیئت علمی تأکید می‌کنند. این موضوع درست است و بخشی از مسئله را حل می‌کند، اما تنها بخشی از مشکل را پوشش می‌دهد.
وی ادامه داد: نخبگان مؤثر کشور، به‌ویژه افرادی که بار توسعه و پیشرفت علمی و فناورانه کشور را بر دوش می‌کشند، از جمله اعضای هیئت علمی هستند. البته منظور این نیست که همه اعضای هیئت علمی الزاماً نخبه هستند، بلکه بخش مهمی از بار پیشرفت علمی و فناوری کشور بر عهده این گروه است و حاکمیت باید به مسائل معیشتی و زیرساخت‌های تحقیقاتی آنها توجه جدی داشته باشد.
فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی یکی از عوامل مهاجرت نخبگان علوم پایه
عسکریان با تأکید بر اهمیت زیرساخت‌های پژوهشی و آزمایشگاهی گفت: یکی از مشکلات کشور در حوزه تحقیقات، وضعیت زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تجهیزات پژوهشی است. بسیاری از تجهیزات آزمایشگاهی کشور سال‌هاست به‌روزرسانی نشده‌اند و نتوانسته‌ایم زیرساخت‌های جدید و متناسب با تحولات علمی ایجاد کنیم.
وی افزود: تقویت آزمایشگاه‌ها و تجهیزات پژوهشی، به‌ویژه در حوزه علوم پایه، یکی از اولویت‌های مهم است. پژوهش در علوم پایه بدون برخورداری از تجهیزات و زیرساخت‌های مناسب آزمایشگاهی با محدودیت‌های جدی مواجه می‌شود.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تأثیر تحریم‌ها بر وضعیت زیرساخت‌های علمی کشور بیان کرد: تقریباً از سال ۱۳۹۰ به بعد با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه بوده‌ایم و در این مدت نتوانسته‌ایم زیرساخت‌های پژوهشی و آزمایشگاهی خود را به اندازه نیاز روزآمد کنیم.
عسکریان تأکید کرد: برای یک نخبه که عضو هیئت علمی است و فعالیت تحقیقاتی انجام می‌دهد، فراهم بودن تجهیزات و زیرساخت‌های آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارد. وقتی پژوهشگر می‌خواهد فعالیت علمی خود را توسعه دهد، باید امکانات لازم از جمله تجهیزات آزمایشگاهی و دستگاه‌های تخصصی مانند تجهیزات اسکن و آنالیز در اختیارش باشد.
وی ادامه داد: بخشی از مسئله مهاجرت نخبگان علوم پایه به همین موضوع بازمی‌گردد. اگر یک عضو هیئت علمی نتواند با امکانات مناسب فعالیت پژوهشی خود را ادامه دهد، طبیعتاً با محدودیت‌هایی برای پیشبرد تحقیقات مواجه خواهد شد. بنابراین، توجه به زیرساخت‌های آزمایشگاهی در کنار مسائل معیشتی باید در سیاست‌های نگهداشت نخبگان مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت اتصال استعدادهای برتر به مسائل واقعی جامعه و صنعت
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه مسئله نگهداشت نخبگان صرفاً به حقوق و امکانات آزمایشگاهی محدود نمی‌شود، گفت: در لایه‌های پایین‌تر از اعضای هیئت علمی نیز باید به موضوع استعدادهای برتر توجه کنیم. البته در اینجا بهتر است از تعبیر استعداد برتر استفاده کنیم؛ چراکه صرف برخورداری از استعداد برتر به معنای نخبه بودن نیست. مهم این است که بتوانیم از این ظرفیت در مسیر توسعه و پیشرفت کشور استفاده کنیم و زمینه اثرگذاری آن را فراهم آوریم.
عسکریان افزود: یکی از راهکار‌های مهم این است که برگزیدگان المپیادهای علمی را پس از ورود به دانشگاه رها نکنیم. فردی که در المپیاد مدال طلا، نقره یا برنز کسب کرده و وارد دانشگاه شده است، باید در ادامه مسیر نیز مورد حمایت قرار بگیرد و به چرخه خدمت و حل مسائل کشور متصل شود.
وی ادامه داد: اگر این استعداد‌ها پس از ورود به دانشگاه رها شوند، ممکن است در ادامه مسیر از چرخه فعالیت علمی و خدمت به کشور خارج شوند. بنابراین، باید دست این افراد را گرفت و آنها را به مسائل واقعی جامعه متصل کرد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش نهاد‌های واسط در این زمینه اظهار کرد: یکی از ایده‌هایی که به ذهن ما رسیده، استفاده از ظرفیت ستاد‌های توسعه فناوری مستقر در معاونت علمی ریاست‌جمهوری است. این ستاد‌ها می‌توانند نقش واسطه میان استعدادهای برتر و مجموعه‌های متقاضی فناوری را ایفا کنند.
عسکریان توضیح داد: برای مثال، فردی که در المپیاد نانو فعالیت کرده و در این حوزه استعداد و توانمندی دارد، پس از ورود به دانشگاه می‌تواند به ستاد توسعه فناوری مرتبط معرفی شود. این ستاد نیز می‌تواند او را به یک دستگاه متقاضی، مجموعه صنعتی یا شرکت دانش‌بنیانی که در حوزه نانو فعالیت می‌کند، متصل کند.
وی تأکید کرد: در واقع، باید دست استعدادهای برتر را در دست مجموعه‌هایی قرار دهیم که مسائل واقعی کشور را دنبال می‌کنند. این ارتباط باعث می‌شود نخبگان بتوانند توانمندی‌های خود را در عمل به کار بگیرند و احساس کنند که ظرفیت علمی آنها در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد.
عسکریان با بیان اینکه مسائل نخبگان تنها معیشت و تجهیزات نیست، گفت: یکی از مسائل جدی نخبگان این است که احساس کنند از ظرفیت و توانمندی آنها استفاده می‌شود و در هر جایگاهی که قرار دارند، می‌توانند در کشور اثرگذار باشند. اگر نخبگان ببینند که توانمندی‌هایشان در مسیر حل مسائل کشور به کار گرفته می‌شود، انگیزه بیشتری برای ماندن و فعالیت در داخل کشور خواهند داشت.
نقش نهاد‌های واسط در اتصال نخبگان به مسائل واقعی کشور
عسکریان با تأکید دوباره بر ضرورت ایجاد ارتباط میان استعدادهای برتر و بخش‌های مختلف جامعه گفت: یکی از راهکار‌ها این است که نهاد‌های واسطی ایجاد شوند تا میان استعدادهای برتر و مسائل واقعی جامعه ارتباط برقرار کنند.
وی افزود: مسائل واقعی جامعه می‌تواند مسائل شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع بزرگ یا دستگاه‌های اجرایی باشد. برای مثال، فردی که در المپیاد اقتصاد رتبه کسب کرده است، لزوماً از همان ابتدا توانایی حل مسائل پیچیده اقتصادی کشور را ندارد و باید آموزش ببیند، کارآموزی کند و تجربه عملی به دست بیاورد؛ اما می‌توان او را از همان دوران تحصیل درگیر مسائل واقعی کرد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: مسائل واقعی را نمی‌توان صرفاً روی کاغذ حل کرد. استعدادهای برتر باید با مسائل واقعی دستگاه‌هایی مانند وزارت اقتصاد، مجموعه‌های صنعتی و دستگاه‌های اجرایی مرتبط شوند تا بتوانند به‌تدریج توانمندی‌های خود را در مسیر حل مسئله به کار بگیرند.
عسکریان در جمع‌بندی این بخش از پاسخ خود گفت: بسیاری از مسائل در حوزه نخبگان از گذشته مورد توجه قرار گرفته و برای آنها اقداماتی طراحی شده است، اما باید این اقدامات با جدیت بیشتری دنبال شوند.
پیام رهبر معظم انقلاب پیگیری تدوین سند علوم پایه را تقویت کرده است
وی با اشاره به تکلیف پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه برای تدوین سند علوم پایه اظهار کرد: یکی از تکالیف پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه این است که سند علوم پایه تدوین شود و دولت این موضوع را از طریق مراجع ذی‌صلاح پیگیری کند.
عسکریان افزود: پیام رهبر معظم انقلاب موجب شد وزارت علوم این موضوع را با جدیت بیشتری دنبال کند. بنابراین، این پیام علاوه بر تقویت برنامه‌هایی که از قبل آغاز شده بودند، موجب شده است برخی موضوعاتی که به هر دلیل از روند پیگیری خارج شده بودند، دوباره مورد توجه قرار بگیرند و مسیر‌های جدیدی برای پیگیری آنها باز شود.
وی ادامه داد: پیش‌نویس سند علوم پایه آماده شده است و قرار است وزارت علوم در جلسه ستاد گزارشی درباره وضعیت تدوین این سند ارائه کند و مشخص شود که این سند در چه مرحله‌ای قرار دارد.
ضرورت افزایش سهم دولت و بخش خصوصی در تأمین مالی پژوهش‌های پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به الگوی تأمین مالی پژوهش در کشور‌های مختلف اظهار کرد: بر اساس تقسیم‌بندی‌های علمی، پژوهش‌ها به سه دسته تحقیقات پایه یا بنیادی، تحقیقات کاربردی و تحقیقات توسعه‌ای تقسیم می‌شوند.
وی افزود: تحقیقات پایه در مسیر تبدیل شدن به تحقیقات کاربردی و سپس توسعه تجربی و فناوری قرار می‌گیرند. هرچه پژوهش از مرحله تحقیقات پایه به سمت توسعه تجربی و تجاری‌سازی حرکت می‌کند، سهم بخش خصوصی در تأمین منابع مالی آن نیز بیشتر می‌شود.
عسکریان با تأکید بر مسئولیت دولت در تأمین مالی پژوهش‌های بنیادی گفت: در حوزه تحقیقات پایه، دولت باید منابع قابل توجهی اختصاص دهد؛ چراکه این نوع پژوهش‌ها در مراحل اولیه زنجیره تولید علم و فناوری قرار دارند و معمولاً بازده اقتصادی مستقیم و کوتاه‌مدت آنها برای بخش خصوصی روشن نیست.
وی با اشاره به برنامه بنیاد علم برای افزایش سهم پژوهش‌های پایه به ۵۰ درصد افزود: یکی از اقداماتی که در کشور در حال انجام است، افزایش سهم منابع اختصاص‌یافته به تحقیقات بنیادی است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به سهم دولت در تأمین مالی پژوهش‌های پایه گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده، سهم هزینه‌کرد دولت در پژوهش‌های پایه از کل اعتبارات تحقیق و توسعه حدود ۲۰ درصد است و یکی از برنامه‌ها، افزایش این سهم است.
عسکریان ادامه داد: در بررسی تجربه کشور‌های دیگر نیز مشاهده می‌شود که برای تقویت پژوهش‌های پایه، راهکار‌هایی مانند افزایش بودجه تحقیقات، توسعه حمایت بخش خصوصی از پژوهش‌های توسعه‌ای و گسترش همکاری‌های بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به تجربه برخی کشور‌ها در حمایت از پژوهشگران و تحقیقات علمی، به نقش تأمین مالی پژوهش‌ها، حمایت از پژوهشگران مستعد و توجه به کسب جوایز علمی معتبر اشاره کرد.
سهم ۳۸ درصدی علوم پایه از تولیدات علمی کشور
عسکریان با اشاره به ظرفیت‌های علمی کشور در حوزه علوم پایه اظهار کرد: با وجود چالش‌های موجود، کشور در این حوزه ظرفیت‌ها و دستاورد‌های قابل توجهی دارد و حدود ۳۸ درصد از تولیدات علمی کشور به حوزه علوم پایه اختصاص دارد.
وی با مقایسه سهم تولیدات علمی با تعداد دانشجویان این حوزه افزود: این در حالی است که سهم دانشجویان علوم پایه از کل دانشجویان کشور، بر اساس آماری که پیش‌تر ارائه شد، حدود ۷ درصد است. این موضوع نشان می‌دهد با وجود سهم نسبتاً محدود دانشجویان علوم پایه، این حوزه سهم قابل توجهی در تولیدات علمی کشور دارد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دستاورد‌های علمی کشور ادامه داد: در حوزه‌های مختلف علوم پایه، ظرفیت‌های خوبی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور وجود دارد و دستاورد‌هایی مانند تولید واکسن‌های مختلف و دارو‌های مؤثر نیز از جمله نتایج این ظرفیت علمی است.
پنج چالش اصلی پیش‌روی توسعه علوم پایه
عسکریان در ادامه به مهم‌ترین چالش‌های حوزه علوم پایه پرداخت و گفت: با وجود ظرفیت‌های موجود، این حوزه با چند چالش جدی مواجه است که باید در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی نخستین چالش را عقب‌ماندگی از تحولات سریع علمی و فناوری جهان دانست و گفت: یکی از مشکلات ما این است که سرعت تحولات علمی و فناورانه در جهان بسیار بالاست و کشور باید بتواند خود را با این تحولات هماهنگ کند. در این زمینه، محدودیت‌های زیرساختی و مشکلات مربوط به تجهیزات پژوهشی نیز از جمله موانع جدی هستند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، محدودیت‌های بودجه‌ای کشور را از دیگر چالش‌ها برشمرد و افزود: کشور از نظر بودجه‌ای با مضیقه‌هایی مواجه است و این مسئله بر توان تأمین مالی پژوهش‌های علوم پایه تأثیر می‌گذارد.
عسکریان دومین چالش را کمرنگ بودن حضور مؤثر علوم پایه در زنجیره پاسخ‌گویی به مسائل کشور عنوان کرد و گفت: دانشمندان علوم پایه ما آن‌طور که باید در حل مسائل کشور اثرگذاری ندارند.
وی با اشاره به ماهیت بلندمدت تحقیقات پایه توضیح داد: البته این مسئله تا حدی طبیعی است؛ چراکه پژوهشی که در حوزه علوم پایه انجام می‌شود، ممکن است سال‌ها زمان نیاز داشته باشد تا به حل یک مسئله واقعی منجر شود و پس از آن نیز باید به فناوری، تجاری‌سازی و در نهایت اثرگذاری در بازار و نظام نوآوری برسد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، سومین چالش را کم‌توجهی به پژوهش‌های بین‌رشته‌ای و فناوری‌های همگرا دانست و گفت: توجه به حوزه‌های بین‌رشته‌ای و فناوری‌های همگرا باید افزایش پیدا کند تا ظرفیت‌های مختلف علمی بتوانند در کنار یکدیگر برای حل مسائل کشور به کار گرفته شوند.
عسکریان چهارمین چالش را ضعف زیست‌بوم اقتصاد و صنایع دانش‌بنیان کشور در استفاده از نتایج تحقیقات علوم پایه عنوان کرد و افزود: یکی از مسائل مهم این است که ارتباط میان دانشمندان علوم پایه و پژوهشگران و فعالان حوزه علوم کاربردی تقویت شود.
وی ادامه داد: باید ارتباط بیشتری میان این دو گروه برقرار شود تا پژوهش‌هایی که استادان علوم پایه انجام می‌دهند، بیش از گذشته ناظر به مسائل واقعی جامعه باشد و امکان استفاده از نتایج آنها در صنعت و اقتصاد فراهم شود.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، پنجمین چالش را اقبال پایین دانش‌آموزان و دانشجویان به رشته‌های علوم پایه و همچنین مهاجرت نخبگان این حوزه دانست و گفت: کاهش استقبال از رشته‌های علوم پایه و خروج استعدادهای برتر و اعضای هیئت علمی از این حوزه، از مسائل مهمی است که باید برای آن راهکار‌های عملیاتی در نظر گرفته شود.
هشدار درباره مهاجرت اعضای هیئت علمی علوم پایه
عسکریان در ادامه با اشاره به وضعیت مهاجرت اعضای هیئت علمی علوم پایه گفت: در گفت‌وگویی که پیش از این نشست با یکی از استادان تمام گروه ریاضی دانشگاه شهید بهشتی داشتم، ایشان به مسئله مهاجرت اعضای هیئت علمی علوم پایه اشاره کردند.
وی افزود: بر اساس ارزیابی شخصی این استاد از وضعیت گروه آموزشی خود، به نظر می‌رسد میزان مهاجرت اعضای هیئت علمی در برخی گروه‌های علوم پایه و فنی و مهندسی از برخی حوزه‌های دیگر، از جمله علوم انسانی، بیشتر باشد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: البته در این زمینه آمار رسمی و دقیقی در اختیار نداریم و این اظهارات مبتنی بر مشاهده و ارزیابی شخصی آن استاد از وضعیت دانشگاه است.
عسکریان در ادامه به برآورد مطرح‌شده از سوی این استاد اشاره کرد و گفت: بر اساس این ارزیابی غیررسمی، ممکن است میزان مهاجرت اعضای هیئت علمی علوم پایه در برخی دانشگاه‌های برتر در سال‌های اخیر به حدود ۲۰ درصد رسیده باشد، در حالی که این میزان در سطح کل دانشگاه حدود ۵ درصد برآورد می‌شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این ارقام آمار رسمی و قطعی نیستند، اما همین مشاهدات نیز ضرورت توجه جدی به مسئله مهاجرت اعضای هیئت علمی و فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب برای فعالیت علمی آنان را نشان می‌دهد.
انتهای پیام/
