قفقاز نباید به پایگاه نظامی اسرائیل علیه ایران تبدیل شود/ زنگزور فراتر از یک پروژه ترانزیتی

برهان حشمتی، کارشناس مسائل قفقاز و آسیای میانه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، با اشاره به دستاورد‌های راهبردی قدرت‌نمایی جمهوری اسلامی ایران در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ چهل‌روزه اظهار کرد: همان‌طور که در مراحل قبلی جنگ مشاهده شد، ایران ضربات اساسی به پایگاه‌های نیرو‌های متجاوز آمریکایی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس وارد کرد. بر همین اساس، انتظار منطقی این بود که سایر مراکز و پایگاه‌هایی که در کشور‌های همسایه، به‌ویژه در شمال غرب ایران، برای اقدامات نظامی علیه کشورمان مورد استفاده قرار گرفته‌اند نیز با پاسخ متناسب مواجه شوند.

وی افزود: اما ایران در مرحله قبلی جنگ به دلیل برخی ملاحظات سیاسی از هدف قرار دادن تعدادی از این مراکز خودداری کرد؛ از جمله پایگاه‌هایی که رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان از آنها برای اقدامات علیه ایران استفاده کرده بود. همچنین پایگاه‌های آمریکا و ناتو در ترکیه نیز در آن مرحله هدف پاسخ ایران قرار نگرفتند.

این کارشناس مسائل قفقاز با بیان اینکه در صورت شکل‌گیری مرحله جدیدی از جنگ، معادلات ممکن است تغییر کند، تأکید کرد: اسرائیلی‌ها در برخی موارد به‌صورت آشکار در رسانه‌های خود به استفاده از پایگاه‌هایی در جمهوری آذربایجان علیه ایران اشاره کرده‌اند. گزارش‌هایی نیز درباره استفاده از این پایگاه‌ها برای هدف قرار دادن تأسیسات و رادار‌های مناطق مرزی ایران منتشر شده است. بنابراین، طبیعی است که ایران در صورت تکرار چنین شرایطی، ملاحظات سیاسی پیشین را کنار بگذارد و به مراکزی که برای تجاوز نظامی علیه کشورمان استفاده می‌شوند، پاسخ دهد.

حشمتی یادآور شد: هدف قرار دادن پایگاه‌های مورد استفاده متجاوزان به معنای هدف گرفتن کشور‌های میزبان نیست؛ بلکه موضوع، مقابله با مراکزی است که از خاک یک کشور برای تجاوز به ایران استفاده می‌کنند. از این منظر، میان یک پایگاه آمریکایی در کشور‌های عربی منطقه و پایگاه متعلق به رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان تفاوتی وجود ندارد.

حمایت‌های ایران از باکو و ضرورت بازنگری در مناسبات منطقه‌ای

وی با اشاره به روابط ایران و جمهوری آذربایجان تصریح کرد: ایران در مقاطع مختلف، به‌ویژه در موضوع قره‌باغ و دفاع از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان، از این کشور حمایت کرده و در زمان بروز بحران‌های اقتصادی نیز به کمک این کشور شتافته است؛ اما در مقابل، شاهد گسترش نفوذ رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان بوده‌ایم، به‌گونه‌ای که این کشور به بستری برای فعالیت‌های نظامی و امنیتی اسرائیل علیه ایران تبدیل شده است.

این کارشناس مسائل قفقاز ادامه داد: مناسبات اقتصادی و سیاسی نمی‌تواند یک‌طرفه باشد. زمانی که از خاک کشوری علیه ایران اقدام نظامی صورت می‌گیرد، طبیعی است که ملاحظات سیاسی و اقتصادی گذشته در اولویت‌های بعدی قرار بگیرند. البته باید میان دولت‌ها و ملت‌ها تفاوت قائل شد؛ مردم جمهوری آذربایجان الزاماً با سیاست‌های دولت خود در قبال رژیم صهیونیستی همراه نیستند.

حشمتی با اشاره به تجربه پنج‌ساله زندگی خود در جمهوری آذربایجان تشریح کرد: در میان مردم عادی این کشور دشمنی گسترده‌ای با ایران وجود ندارد و بسیاری از شهروندان جمهوری آذربایجان از گسترش نفوذ اسرائیل و استفاده از خاک کشورشان علیه ایران رضایت ندارند. به اعتقاد من، مردم این کشور میان روابط دوستانه با ایران و سیاست‌های دولت خود در قبال رژیم صهیونیستی تفاوت قائل هستند.

تثبیت قدرت ایران، معادلات باکو و آنکارا را تغییر می‌دهد

وی با اشاره به پیامد‌های منطقه‌ای جنگ چهل‌روزه بیان کرد: عملکرد ایران در این جنگ موجب ارتقای جایگاه و اعتبار کشورمان در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی شده است. حتی کشور‌هایی که خاک آنها در جریان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران مورد استفاده قرار گرفت، اکنون بر بهبود روابط و گسترش مناسبات با جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند.

این تحلیلگر مسائل قفقاز همچنین توضیح داد: تثبیت بیشتر قدرت منطقه‌ای ایران می‌تواند محاسبات راهبردی جمهوری آذربایجان، ترکیه و سایر کشور‌های منطقه را تغییر دهد. این موضوع به‌ویژه در ارتباط با برخی سیاست‌ها و طرح‌هایی اهمیت دارد که از نگاه ایران با هدف محدودسازی ژئوپلیتیکی کشور و تضعیف موقعیت منطقه‌ای آن دنبال می‌شوند.

حشمتی با انتقاد از عملکرد جمهوری آذربایجان در برخی طرح‌های اقتصادی و ترانزیتی منطقه عنوان کرد: این کشور در مقاطع مختلف از همکاری با ایران در پروژه‌های حمل‌ونقلی سخن گفته، اما در عمل موانعی بر سر مشارکت مؤثر ایران ایجاد کرده است. طرح راه‌آهن شمال ـ جنوب یکی از نمونه‌های این مسئله است؛ چراکه با وجود طرح پیشنهاد‌هایی درباره مشارکت و تأمین مالی، اقدامات اجرایی مؤثری در این زمینه صورت نگرفته است.

وی تأکید کرد: با تثبیت قدرت منطقه‌ای ایران، کشور‌های منطقه ناگزیر خواهند بود منافع و جایگاه کشورمان را در مناسبات اقتصادی و سیاسی خود جدی‌تر در نظر بگیرند و میان سیاست‌های اعلامی و رفتار عملی خود هماهنگی بیشتری ایجاد کنند.

کریدور زنگزور؛ طرحی با اهداف ژئوپلیتیکی و امنیتی

این کارشناس مسائل قفقاز و آسیای میانه در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با اشاره به موضوع کریدور زنگزور تأکید کرد: این پروژه را نمی‌توان صرفاً یک طرح تجاری و ترانزیتی دانست؛ چراکه ابعاد ژئوپلیتیکی و امنیتی آن بسیار فراتر از موضوع مبادلات اقتصادی است.

حشمتی افزود: اگر هدف صرفاً تسهیل تجارت و ترانزیت میان کشور‌های منطقه بود، ایران مانند گذشته از چنین طرح‌هایی حمایت می‌کرد و برای توسعه همکاری‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی آمادگی داشت؛ اما نگرانی اصلی آن است که این کریدور به ابزاری برای محدودسازی ژئوپلیتیکی ایران و ایجاد تغییر در موازنه‌های منطقه‌ای تبدیل شود.

وی با تأکید بر مخالفت جمهوری اسلامی ایران با هرگونه طرح تهدیدکننده امنیت و منافع ملی کشور یادآور شد: ایران بار‌ها از طریق مقام‌های رسمی موضع خود را درباره این پروژه اعلام کرده و در شرایط فعلی نیز با احداث کریدوری که اهداف ضدایرانی داشته باشد، مخالف است.

حشمتی در پایان خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران اجازه نخواهد داد طرحی با پوشش اقتصادی و ترانزیتی به ابزاری برای تهدید امنیت ملی و محدود کردن موقعیت ژئوپلیتیکی کشور تبدیل شود و در این زمینه از ظرفیت‌ها و اهرم‌های خود برای صیانت از منافع ملی استفاده خواهد کرد.