یادداشت؛
شناسایی و پرورش نسل جدید فناوران در مدرسه کسب‌وکار ایران پیشرفته/ نقش‌آفرینی دانشگاه آزاد در توانمندسازی نخبگان
شتاب تحولات فناوری و ضرورت حرکت از ایده‌پردازی به سمت تولید محصولات فناورانه، اهمیت شناسایی و توانمندسازی استعدادهای جوان را دوچندان کرده است. در همین راستا، مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و بنیاد ایران پیشرفته، بستری برای شناسایی افراد مستعد، آموزش مهارت‌های تخصصی، ارزیابی ایده‌های نوآورانه و اتصال صاحبان ایده به ظرفیت‌های حمایتی، سرمایه‌گذاری و صنعتی فراهم کرده است. این مدرسه تلاش دارد با ایجاد فرصت تجربه‌اندوزی و بهره‌گیری از راهبری تخصصی، مسیر تبدیل ایده‌ها به محصولات فناورانه و کسب‌وکار‌های نوآورانه را هموار کند.
در این زمینه، خبرنگار آنا با محمد باقری‌مطلق، رئیس گروه ترویج ستاد توسعه فناوری‌های نانو و مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته، درباره اهداف، شیوه فعالیت، حمایت‌ها و نقش این مجموعه در پرورش نسل جدید فناوران گفت‌و‌گو کرد.
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته، در ابتدا با اشاره به شکل‌گیری بنیاد ایران پیشرفته اظهار کرد: این بنیاد دو سال پیش و در پی حکمی از سوی رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، به دکتر محمد مخبر، معاون اول وقت دولت شهید رئیسی، شکل گرفت تا موضوع پیشرفت ایران را از دو منظر روایت پیشرفت‌های کشور و تعریف مأموریت‌های مختلف برای کمک و تسهیل‌گری در مسیر پیشرفت، به‌ویژه در حوزه فناوری‌های پیشرفته، دنبال کند.
امیدآفرینی و حمایت از نخبگان؛ رسالت بنیاد ایران پیشرفته
وی افزود: دکتر مخبر در همین راستا فعالیت برای شکل‌دهی و سامان‌دهی بنیاد ایران پیشرفته را آغاز کرد و عرصه‌های مختلفی برای فعالیت این بنیاد تعریف شد که یکی از آنها حوزه علم و فناوری است. رسالت اصلی این بخش، امیدآفرینی در سطح جامعه بوده و بر همین اساس، حمایت از فناوران نوپا و افرادی که ایده‌های فناورانه‌ای برای رفع چالش‌ها و مسائل اساسی کشور دارند، در دستور کار قرار گرفته است.
رئیس گروه ترویج ستاد توسعه فناوری‌های نانو ادامه داد: از سوی دیگر، شناسایی نخبگانی که علاقه‌مند به زندگی در کشور، توسعه محصول و راه‌اندازی کسب‌وکار هستند و کمک به آنها برای تسهیل و طی‌کردن مسیر فعالیت‌هایشان از دیگر اهداف این مجموعه است.
باقری‌مطلق تصریح کرد: این ظرفیت وجود دارد که از میان این نخبگان، افرادی برای مدیریت در عرصه علم و فناوری کشور شناسایی شوند. همچنین افرادی که در حوزه کسب‌وکار و فعالیت‌های فناورانه تجربه واقعی کسب کرده‌اند، شناسایی شوند تا در ادامه بتوان از توانمندی‌ها و تجربیات آنها در مسیر پیشرفت کشور بهره گرفت.
وی با اشاره به همکاری دانشگاه آزاد اسلامی و بنیاد ایران پیشرفته گفت: در همین زمینه قراردادی میان این دو مجموعه منعقد شد و در راستای اهداف و مأموریت‌های تعریف‌شده، نخستین اقدام عملی با اجرای برنامه بوت‌کمپ مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته آغاز شد.
مدرسه کسب‌وکار فناورانه با الگوی مدارس تخصصی بین‌المللی فعالیت می‌کند
باقری‌مطلق با اشاره به الگوی فعالیت مدارس کسب‌وکار در دنیا اظهار کرد: مدارس کسب‌وکار در جهان معمولاً دوره‌های کوتاه‌مدتی هستند که مجموعه‌ای از آموزش‌های تخصصی و متمرکز را در یک حوزه مشخص ارائه می‌کنند. برای نمونه، مدرسه کسب‌وکار هاروارد (Harvard Business School) از همین الگو پیروی می‌کند. عنوان مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته نیز با الهام از چنین ساختاری انتخاب شده و نمونه‌ای از این نوع مدارس تخصصی به شمار می‌رود.
وی افزود: این مدارس معمولاً دوره‌های فشرده حداکثر یک تا سه‌ماهه برگزار می‌کنند که در جریان آن، افراد آموزش‌های موردنیاز را دریافت کرده و بر مجموعه‌ای از مسائل و موضوعات تخصصی متمرکز می‌شوند. مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته نیز با همین رویکرد فعالیت می‌کند و قرار است ساختاری مشابه داشته باشد.
غربالگری نخبگان و ارزیابی ایده‌ها در مرحله پذیرش
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته ادامه داد: فرایند فعالیت شرکت‌کنندگان با بوت‌کمپ آغاز می‌شود و در ابتدا پایش اولیه‌ای روی نخبگان شناسایی‌شده انجام می‌دهیم. افرادی که مدعی داشتن طرح یا مسئله‌ای مشخص هستند، مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و پس از تکمیل پروپوزال، وارد فرایند پذیرش می‌شوند. در ادامه نیز افرادی که در این مرحله پذیرفته شوند، مسیر آموزشی و اجرایی مدرسه را دنبال خواهند کرد.
بوت‌کمپ؛ نقطه آغاز شناسایی و توانمندسازی فناوران
باقری‌مطلق در تشریح چرخه و فرایند فعالیت مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته اظهار کرد: در مرحله نخست، یک بوت‌کمپ برگزار می‌شود تا افراد شناسایی شوند، مسائل اولیه برای آنها تشریح شود، آموزش‌های مقدماتی و انگیزه‌بخشی اولیه صورت بگیرد و زمینه شبکه‌سازی میان شرکت‌کنندگان فراهم شود.
وی افزود: پس از این مرحله، افراد وارد یک برنامه حمایتی حداقل یک‌ساله می‌شوند تا بتوانند فناوری موردنظر خود را تا سطوح آمادگی فناوری (TRL) معمولاً ۴ یا ۵ توسعه دهند. در واقع، هدف این است که یک نمونه اولیه با طراحی صنعتی آماده شود؛ به‌گونه‌ای که سرمایه‌گذار بتواند آن را مشاهده و ارزیابی کند. در این مرحله، از فناوران برای تولید محصول حمایت خواهد شد.
ارائه پروپوزال و ارزیابی ابعاد فنی و اقتصادی ایده‌ها
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته با اشاره به شرایط ورود افراد به این فرایند بیان کرد: متقاضیان در ابتدا برای ثبت‌نام، پروپوزالی ارائه می‌دهند که در آن ایده و توانمندی‌های خود را تشریح می‌کنند. بر اساس این ایده باید مشخص باشد که فرد قصد دارد چه محصولی تولید کند، این محصول چگونه عرضه خواهد شد و چه ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کند.
وی ادامه داد: در این مرحله، پارامتر‌های فنی و کسب‌وکاری طرح نیز بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا شاخص‌های فنی به‌درستی انتخاب شده‌اند یا اینکه طرح با پیچیدگی بیش از اندازه تعریف شده است. برخی طرح‌ها به دلیل پیچیدگی یا برخورداری از چند بخش سنگین، به هدایت‌گری و منتورینگ بیشتری نیاز دارند تا بر اساس ایده اولیه، مورد بررسی و پالایش قرار بگیرند.
منتورینگ تخصصی و امکان اصلاح یا تغییر مسیر ایده‌ها
باقری‌مطلق با تشریح مراحل بعدی این فرایند گفت: در این دوره، اطلاعات و داده‌های اولیه در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد و پس از آن، فعالیت‌های عملی آنها آغاز می‌شود. افراد بر اساس داده‌ها و آموزش‌هایی که در کارگاه‌ها دریافت کرده‌اند، طرح‌های خود را اصلاح می‌کنند و در کنار آنها نیز منتور‌های فنی و کسب‌وکاری قرار می‌گیرند.
وی افزود: منتور‌ها متناسب با وظایفی که برای هر فرد تعریف می‌کنند، مسیر ادامه فعالیت را برای او ترسیم خواهند کرد. البته ممکن است در این فرایند، حتی ایده اولیه فرد با شکست مواجه شود؛ اما این اتفاق به معنای پایان مسیر نیست. چنین تجربه‌ای به این معناست که هم ما و هم فناور به این نتیجه رسیده‌ایم که ایده موردنظر قابلیت ادامه مسیر را ندارد.
رئیس گروه ترویج ستاد توسعه فناوری‌های نانو تأکید کرد: در چنین شرایطی، فرد می‌تواند با استفاده از بازخورد‌هایی که دریافت کرده است، ایده جدیدی پیدا کند، طرح خود را اصلاح کرده و دوباره وارد این چرخه شود. بنابراین، نگاه اساسی ما در این مدرسه و در این مسیر، شناسایی و پرورش افراد است و نیروی انسانی و نخبگان برای ما اولویت اصلی محسوب می‌شوند.
دانشجویان تحصیلات تکمیلی؛ مخاطبان اصلی مدرسه کسب‌وکار فناورانه
باقری‌مطلق با اشاره به شرایط تحصیلی و تخصصی متقاضیان شرکت در این دوره اظهار کرد: به‌طور اصولی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی باید در این دوره حضور پیدا کنند. در مقطع کارشناسی ارشد نیز افرادی مدنظر هستند که توانسته باشند در یک حوزه مشخص به شناخت و تمرکز کافی برسند و ایده‌ای برای ارائه داشته باشند.
وی افزود: ممکن است دانشجویان مقطع کارشناسی هنوز توانمندی‌های لازم برای ورود به فعالیت‌هایی مانند پژوهش را به دست نیاورده باشند؛ بااین‌حال، ما تمایل داریم دانشجویان کارشناسی نیز در این دوره‌ها حضور پیدا کنند تا زمینه تبدیل‌شدن آنها به فناوران آینده فراهم شود.
محدودیتی برای رشته تحصیلی متقاضیان وجود ندارد
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته تأکید کرد: در این زمینه هیچ محدودیتی ایجاد نکرده‌ایم و آغوش ما به روی هر فردی که توانمندی یا ایده‌ای در این حوزه داشته باشد، باز است.
وی با اشاره به حوزه‌های تخصصی مورد پذیرش در این مدرسه گفت: کشاورزی دقیق و هوشمند، میکروالکترونیک، انرژی‌های نو و پاک، مواد پیشرفته، زیست‌فناوری، فناوری‌های دیجیتال، هوافضا، کوانتوم، نانو، حمل‌ونقل پیشرفته و سایر حوزه‌های مرتبط، زمینه‌هایی هستند که متقاضیان دارای تخصص و ایده در آنها می‌توانند در این دوره حضور پیدا کنند.
باقری‌مطلق ادامه داد: نگاه ما این نیست که افراد الزاماً از چه رشته تخصصی فارغ‌التحصیل شده‌اند؛ چراکه ممکن است فردی مانند من در رشته پلیمر تحصیل کرده باشد، اما در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، مدار و الکترونیک نیز آموزش دیده و توانمندی کسب کرده باشد. همچنین افرادی با تحصیلات علوم انسانی وجود دارند که در حوزه هوش مصنوعی توانمند هستند.
وی خاطرنشان کرد: حتی افرادی که پیش از این در حوزه نانو و فناوری فعالیت نکرده‌اند، ممکن است به دلیل برخورداری از دانش و پیش‌زمینه فنی، ظرفیت لازم برای ورود به این عرصه را داشته باشند. برای مثال، دانش‌آموختگان رشته مواد از توانمندی‌هایی برخوردارند که می‌توانند با اتکا به آنها محصولی مبتنی بر فناوری نانو توسعه دهند و به بازار عرضه کنند.
حمایت‌های معنوی و تسهیل دسترسی به خدمات زیست‌بوم نوآوری
باقری‌مطلق در پاسخ به پرسشی درباره مشوق‌ها و حمایت‌های در نظر گرفته‌شده برای شرکت‌کنندگان در مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی، بنیاد ایران پیشرفته و دانشگاه امام حسین (ع) اظهار کرد: حمایت‌های معنوی پیش‌بینی‌شده در این طرح متعدد است و اگر بخواهم به چند نمونه شاخص اشاره کنم، باید بگویم دانشجویان و افراد منتخب می‌توانند از مزایای زیست‌بوم نوآوری کشور بهره‌مند شوند.
وی افزود: تصور کنید فردی قصد تأسیس یک شرکت دانش‌بنیان را دارد؛ در این مسیر مجموعه‌ای در کنار او قرار می‌گیرد که فرایند‌های مختلف را تسهیل می‌کند. برای مثال، اگر فردی بخواهد از خدمات دانش‌بنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری استفاده کند، بنیاد ایران پیشرفته می‌تواند در این زمینه به او کمک کند.
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته ادامه داد: همچنین اگر افراد متقاضی دریافت تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی یا ورود به فرایند ارزیابی و اخذ تأییدیه دانش‌بنیان باشند، مشاوره‌های لازم از همان ابتدا در اختیار آنها قرار می‌گیرد تا با مراحل و گام‌های موردنیاز برای دانش‌بنیان شدن آشنا شوند. دریافت کمک‌هزینه‌های بلاعوض صندوق نوآوری و شکوفایی نیز از دیگر زمینه‌هایی است که برای آن تسهیل‌گری و معرفی افراد انجام می‌شود.
استقرار در پارک‌های علم و فناوری و اتصال به سرمایه‌گذاران
باقری‌مطلق با اشاره به امکان استقرار فناوران در پارک‌های علم و فناوری بیان کرد: اگر افراد منتخب تمایل داشته باشند در یک پارک علم و فناوری مستقر شوند، دانشگاه امام حسین (ع) در کنار آنها خواهد بود و از فعالیت‌هایشان حمایت می‌کند. از سوی دیگر، دانشگاه آزاد اسلامی در استان‌های مختلف دارای پارک علم و فناوری است و افراد منتخب می‌توانند با تسهیل‌گری ویژه، در این پارک‌ها مستقر شوند. حضور در پارک‌های علم و فناوری نیز مزایای متعددی برای این افراد به همراه دارد و یکی دیگر از مصادیق تسهیل‌گری در این طرح محسوب می‌شود.
وی درباره حمایت‌های مالی نیز گفت: حمایت‌های مالی متعددی در این طرح پیش‌بینی شده است که ازجمله آنها می‌توان به بهره‌مندی از خدمات نخبگانی بنیاد ملی نخبگان اشاره کرد. منتور‌ها و مشاوران ما موظف هستند این خدمات و ظرفیت‌ها را به فناوران معرفی کنند و در اختیار آنها قرار دهند.
رئیس گروه ترویج ستاد توسعه فناوری‌های نانو ادامه داد: همچنین تلاش می‌کنیم نیاز‌های اولیه و مسائل اجرایی تیم‌ها را برطرف کنیم؛ ازجمله ارائه مشاوره‌های مالیاتی، مشاوره برای ارائه طرح به سرمایه‌گذاران، اتصال تیم‌ها به شتاب‌دهنده‌ها و صندوق‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) و همچنین معرفی و فراهم‌کردن امکان استفاده از کمک‌های بلاعوضی که در زیست‌بوم نوآوری کشور وجود دارد.
باقری‌مطلق خاطرنشان کرد: علاوه بر ظرفیت‌های موجود در زیست‌بوم نوآوری، تلاش می‌کنیم از طریق بنیاد ایران پیشرفته نیز کمک‌های بلاعوضی را در اختیار افراد و تیم‌های منتخب قرار دهیم تا مسیر توسعه فناوری و تبدیل ایده‌های فناورانه به محصولات قابل عرضه برای آنها تسهیل شود.
مدرسه کسب‌وکار فناورانه در مسیر تحقق مأموریت‌های ابلاغی رهبر انقلاب به دانشگاه‌ها
باقری‌مطلق در پاسخ به پرسشی درباره میزان انطباق اهداف و مأموریت‌های مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته با پیام رهبر معظم انقلاب به دانشگاه‌ها، مراکز علمی و دانشجویان اظهار کرد: برداشت ما از این پیام آن است که دانشگاه‌ها باید در کنار مسیر آموزشی و دوره‌های ترمی که دانشجویان طی می‌کنند، در سطح حکمرانی و حاکمیتی نیز بستر‌های لازم را برای شکوفایی ظرفیت‌ها و توانمندی‌های آنان فراهم کنند.
وی افزود: مهم‌ترین وظیفه یک حکمران در مواجهه با جوانان این است که بستر‌های متعددی برای کسب تجربه و شکوفایی استعدادهای آنان ایجاد کند. برای مثال، اگر در یک بوت‌کمپ ۲۰۰ نفر شرکت کنند و هر ۲۰۰ نفر نیز در مسیر توسعه یک فناوری با شکست مواجه شوند، این موضوع لزوماً اتفاق منفی نیست؛ چراکه در مقابل، ۲۰۰ تجربه ارزشمند برای افراد شکل گرفته است.
شکست ایده‌ها؛ فرصتی برای کسب تجربه و توانمندسازی نیروی انسانی
مشاور مدرسه کسب‌وکار فناورانه ایران پیشرفته ادامه داد: ممکن است هیچ‌یک از این افراد در همان مرحله به فناوری موردنظر دست پیدا نکنند، اما دانشجویان و شرکت‌کنندگان تجربه‌ای بی‌نظیر به دست می‌آورند که قطعاً می‌توانند در ادامه مسیر زندگی و فعالیت حرفه‌ای خود دوباره از آن بهره بگیرند و وارد این عرصه شوند.
باقری‌مطلق تأکید کرد: هرچقدر در این مسیر برای دانشجویان بستر فراهم کنیم و به آنها فرصت تجربه‌کردن بدهیم، باز هم کم است. باید شرایطی ایجاد شود که دانشجویان بتوانند وارد این مسیر شوند، حتی شکست بخورند، اما در مقابل، نیروی انسانی بسیار توانمندی تربیت شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این پروژه در حقیقت در راستای توان‌افزایی نیروی انسانی تعریف شده است و یکی از بهترین ابزار‌ها برای هدایت افراد به مسیری محسوب می‌شود که بتوانند توانمندی‌های خود را در آن به کار بگیرند و دغدغه اصلی‌شان توسعه کسب‌وکار و فعالیت‌های اقتصادی باشد.
انتهای پیام/
