هوش مصنوعی به معادلات بازدارندگی منطقه‌ای وارد شد/ منافع فناوری آمریکا در تیررس

جواد میرگلوی بیات کارشناس ارشد مسائل منطقه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا ضمن اشاره به توئیت اخیر دبیر شورای عالی امنیت ملی و هشدار‌ها درباره احتمال گسترش درگیری‌ها به زیرساخت‌های فناورانه منطقه، اظهار کرد: آمریکا به جریان پترو‌دلار و سرمایه‌گذاری‌های کشور‌های عربی وابستگی قابل‌توجهی دارد. این کشور‌ها با فراهم کردن شرایط مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی، زمینه حضور گسترده شرکت‌های این کشور را در منطقه ایجاد کرده‌اند.

وی افزود: اگرچه خاک آمریکا از نظر جغرافیایی از دسترس ایران دور است، اما منافع این کشور به واسطه سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی در منطقه، به مرز‌های ایران نزدیک شده است. حجم این سرمایه‌گذاری‌ها نیز بسیار قابل‌توجه است و به ارقام چند هزار میلیارد دلاری می‌رسد.

میرگلوی بیات همچنین ادامه داد: بر همین اساس، هدف قرار گرفتن منافع اقتصادی آمریکا در منطقه، با هدف تأثیرگذاری بر اقتصاد کشور‌های عربی که بخشی از مناسبات اقتصادی آنها به دلار وابسته است، می‌تواند اقتصاد و منافع واشنگتن را تحت تأثیر قرار دهد.

تاب‌آوری اقتصادی، مؤلفه مهم تقابل با آمریکا

این کارشناس مسائل راهبردی با تأکید بر اهمیت مفهوم تاب‌آوری در ارزیابی تقابل‌های احتمالی بیان کرد: در بررسی تحولات آینده، به‌جای تمرکز صرف بر ابعاد نظامی درگیری، باید میزان تاب‌آوری طرفین و توانایی آنها برای تحمل هزینه‌های اقتصادی و راهبردی را نیز در نظر گرفت.

وی اضافه کرد: افزایش هزینه‌های اقتصادی برای طرف مقابل، از جمله از طریق اختلال در مسیر‌های انتقال انرژی و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، می‌تواند بر توان تحمل فشار در طرف مقابل اثر بگذارد. بنابراین، موضوع فقط وارد کردن ضربه نظامی نیست، بلکه باید دید هر یک از طرفها تا چه اندازه توانایی تحمل پیامد‌های تقابل را دارند.

میرگلوی بیات با اشاره به اهمیت مسیر‌های راهبردی انتقال انرژی و حمل‌ونقل دریایی تصریح کرد: محدودیت در تردد دریایی، افزایش هزینه‌های حمل نفت و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی منطقه، از جمله عواملی هستند که می‌توانند فشار‌های اقتصادی را افزایش دهند.

زیرساخت‌های هوش مصنوعی و منافع راهبردی آمریکا

این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به نقش فزاینده هوش مصنوعی در اقتصاد آمریکا و رقابت فناوری این کشور با چین عنوان کرد: هوش مصنوعی به یکی از موتور‌های مهم اقتصادی آمریکا تبدیل شده و سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در این حوزه صورت گرفته است. در همین حال، کشور‌های عربی منطقه نیز با هدف توسعه فناوری و تنوع‌بخشی به اقتصاد خود، میزبان بخشی از سرمایه‌گذاری‌های شرکت‌های آمریکایی در حوزه هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط با آن هستند.

وی همچنین یادآور شد: از این منظر، زیرساخت‌های فناورانه منطقه صرفاً تأسیسات اقتصادی محلی نیستند، بلکه بخشی از شبکه گسترده‌تر منافع اقتصادی و فناوری آمریکا به شمار می‌روند. هرگونه اختلال در این زیرساخت‌ها می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از محدوده جغرافیایی محل استقرار آنها داشته باشد.

میرگلوی بیات با اشاره به سرمایه‌گذاری شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس خاطرنشان کرد: آسیب دیدن این سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند بر روند توسعه فناوری و محاسبات اقتصادی آمریکا تأثیر بگذارد. با این حال، میزان و دامنه چنین تأثیری به گستردگی آسیب‌ها، شرایط بازار و واکنش بازیگران اقتصادی بستگی دارد.

تهدید متقابل می‌تواند بر محاسبات آمریکا اثر بگذارد

وی با طرح این دیدگاه که تهدید منافع اقتصادی طرف مقابل می‌تواند بخشی از معادلات بازدارندگی باشد، گفت: اگر زیرساخت‌های اقتصادی ایران هدف حمله قرار گیرند، تهدید متقابل علیه منافع اقتصادی طرف مقابل می‌تواند هزینه‌های تقابل را برای آن افزایش دهد.

این کارشناس مسائل منطقه افزود: برای مثال، در صورت هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های اقتصادی ایران، امکان بررسی گزینه‌هایی وجود دارد که هزینه‌های اقتصادی و راهبردی بیشتری به طرف مقابل تحمیل کند. از این منظر، تهدید منافع اقتصادی می‌تواند به‌عنوان عاملی بازدارنده مطرح شود و بر محاسبات سیاستمداران آمریکایی تأثیر بگذارد.

این متخصص کارشناس مسائل بین المللی تأکید کرد: البته باید میان طرح تهدید بازدارنده و اقدام نظامی پیش‌دستانه تفاوت قائل شد. هدف از چنین تهدیدی، افزایش هزینه‌های احتمالی تقابل و تأثیرگذاری بر محاسبات طرف مقابل است، نه لزوماً آغاز یک اقدام نظامی. بازدارندگی به اعتبار تهدید‌ها وابسته است.

این کارشناس مسائل راهبردی منطقه در پاسخ به پرسشی درباره واکنش احتمالی آمریکا در مراحل بعدی تقابل تشریح کرد: اثرگذاری تهدید‌های بازدارنده به عوامل مختلفی بستگی دارد و صرف طرح یک تهدید، به‌تنهایی برای تغییر محاسبات طرف مقابل کافی نیست.

میرگلوی بیات گفت: برای آنکه تهدید منافع اقتصادی بتواند نقش بازدارنده ایفا کند، باید در کنار سایر مؤلفه‌های قدرت و ظرفیت‌های راهبردی قرار گیرد. از این منظر، اقدامات و مواضع پیشین درباره امنیت مسیر‌های دریایی و وضعیت پرواز‌ها نیز می‌توانند در ارزیابی طرف مقابل مؤثر باشند.