بازار جهانی حلال ۷ هزار میلیارد دلار گردش مالی دارد/ سهم ایران تنها یک تا دو دهم درصد است
به گزارش خبرنگار آنا؛ ظهر امروز چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵، نشست خبری اولین دوره همایش بین‌المللی حلال و سلامت با حضور حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات سازمان غذا و دارو، نقی شهابی‌مجد، معاون توسعه منابع سازمان غذا و دارو و رئیس شورای سیاست‌گذاری همایش، محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش و حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مرادی، رئیس کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو برگزار شد.
حلال؛ موضوعی فراتر از یک مفهوم فقهی
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش، در این نشست با اشاره به ضرورت ورود علمی به موضوع حلال اظهار کرد: بسیاری از مفاهیم فقهی مانند مطهرات و نجاسات ممکن است برای برخی افراد آشنا باشد، اما در حوزه علمی وقتی قرار است درباره حلال یا حرام بودن یک ماده تصمیم‌گیری شود، موضوع به بررسی‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف نیاز دارد.
وی افزود: در موضوعاتی مانند آب، زمین، انتقال، استحاله و انقلاب، مفاهیمی وجود دارد که در ظاهر برای ما آشنا هستند، اما برای رسیدن به یک حکم دقیق درباره حلال یا حرام بودن یک محصول، باید از ظرفیت استادان و متخصصان حوزه‌هایی مانند شیمی و فیزیک استفاده کرد.
هاشمی ادامه داد: برای نمونه، یک ماده رنگی غذایی ممکن است از یک حشره استخراج شود که در کشور‌های شرق آسیا، به‌ویژه تایلند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر از نظر فقهی اثبات شود که این ماده بخشی از بدن آن حشره است، یک حکم دارد و اگر مشخص شود چنین نیست، حکم دیگری خواهد داشت. از سوی دیگر، تجارت گسترده‌ای نیز پیرامون همین مواد وجود دارد و نمی‌توان این موضوعات را نادیده گرفت.
ورود علمی مرکز تحقیقات حلال به مسائل تخصصی
دبیر اجرایی همایش گفت: در دنیای امروز که تجارت حلال به یک حوزه جدی تبدیل شده است، ناگزیر هستیم به چنین موضوعاتی ورود کنیم. مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی نیز یکی از وظایف خود را ورود علمی به این حوزه‌ها قرار داده است.
وی افزود: در این مرکز، موضوعات مختلف از نظر علمی بررسی می‌شوند؛ برای مثال، ممکن است درباره یک حشره بررسی شود که در چه گروهی از موجودات قرار می‌گیرد و ویژگی‌های زیستی آن چیست. افرادی که در این حوزه فعالیت می‌کنند نیز از جمله نخبگان و پژوهشگران برجسته کشور هستند.
هاشمی با اشاره به کاربرد حلال در حوزه پزشکی گفت: در کشور شرکتی در زمینه بیوایمپلنت‌های پوستی و بافتی فعالیت می‌کند و به نوعی قطعات جایگزین برای بدن انسان تولید می‌کند. در برخی موارد، قطعات مورد نیاز بر اساس قالب بدن فرد تولید می‌شوند و سپس برای استفاده در بدن او آماده می‌شوند.
وی ادامه داد: بسیاری از کشور‌های مسلمان ترجیح می‌دهند اگر قرار است بافت یا قطعه‌ای وارد بدن آنها شود، منشأ آن برایشان مشخص و مطابق با موازین حلال باشد. این موضوع در حوزه‌های آرایشی و بهداشتی، تجهیزات و ملزومات پزشکی و بسیاری از فرآورده‌های سلامت‌محور نیز اهمیت دارد.
گستردگی حوزه حلال از غذا تا گردشگری
سخنگوی سازمان غذا و دارو با بیان اینکه حوزه حلال بسیار گسترده است، اظهار کرد: حلال فقط به غذا محدود نمی‌شود و حوزه‌هایی مانند گردشگری، کشاورزی، پوشاک، هتلداری و سفر را نیز دربرمی‌گیرد.
هاشمی گفت: اگر بخواهیم به‌صورت خلاصه حلال را تعریف کنیم، می‌توان گفت حلال علاوه بر معیار‌های مربوط به حلیت، معیار‌های سلامت را نیز در خود دارد و موضوعات مرتبط با آن نیازمند بررسی‌های علمی و تخصصی است.
وی افزود: نخستین همایش بین‌المللی حلال و سلامت نیز با همین نگاه برگزار خواهد شد و امیدواریم با حضور رئیس‌جمهور و وزیران و مسئولان مرتبط، زمینه توجه بیشتر به ابعاد مختلف این حوزه فراهم شود.
بازار ۷ هزار میلیارد دلاری حلال
حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو نیز در این نشست با تشریح مفهوم حلال و سلامت اظهار کرد: کالایی که علاوه بر حلال بودن، سالم نیز باشد، از نظر کیفیت در سطح بالاتری قرار می‌گیرد.
وی افزود: موضوع حلال امروز از یک مقوله صرفاً مذهبی فراتر رفته است. در گذشته ممکن بود حلال بودن یک محصول تنها از جنبه ذبح شرعی یا رعایت برخی احکام مورد توجه قرار گیرد، اما امروز با یک بازار اقتصادی بسیار بزرگ مواجه هستیم.
رستگار ادامه داد: گردش مالی بازار جهانی حلال حدود ۷ هزار میلیارد دلار است و این حوزه به اندازه‌ای جذاب شده که کشور‌های مختلف جهان برای آن برنامهریزی کرده و ساختار‌های تخصصی ایجاد کرده‌اند.
وی با اشاره به فعالیت مالزی در این حوزه گفت: یکی از مهم‌ترین ساختار‌های حوزه حلال در مالزی قرار دارد که هم مرکز تأیید محصولات حلال و هم ساختار فقهی تخصصی در این زمینه دارد. کشور‌هایی مانند ترکیه و کشور‌های حوزه خلیج فارس نیز به‌سرعت در این حوزه فعالیت می‌کنند.
حلال فقط به مواد غذایی محدود نیست
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو با بیان اینکه حوزه حلال بسیار گسترده‌تر از مواد غذایی است، گفت: در حوزه دارو، بسیاری از فرآورده‌های بیولوژیک، محصولات مهندسی بافت، فرآورده‌های مرتبط با پیوند اعضا، دریچه‌های قلبی با منشأ حیوانی و حتی سلول‌درمانی و ژن‌درمانی می‌توانند با موضوع حلال ارتباط داشته باشند.
وی افزود: در این موارد باید بررسی شود که سلول مورد استفاده چگونه تولید شده، مواد اولیه آن چه منشأیی داشته و آیا مواد و فرآیند‌های مورد استفاده در تولید آن با موازین حلال سازگار است یا خیر.
رستگار ادامه داد: در حوزه آرایشی و بهداشتی نیز بسیاری از روغن‌ها و مواد مورد استفاده ممکن است منشأ حیوانی داشته باشند و در برخی فرآورده‌ها از اجزای بدن حیوانات استفاده شود؛ بنابراین موضوع حلال در این حوزه نیز نیازمند بررسی تخصصی است.
از بافت انسانی تا بانکداری و بازی‌های رایانه‌ای
وی با اشاره به گستردگی موضوع حلال در تجهیزات پزشکی گفت: در حوزه ملزومات پزشکی نیز فرآورده‌هایی مانند پودر استخوان انسانی و تاندون‌های انسانی مورد استفاده قرار می‌گیرند و منشأ این فرآورده‌ها از نظر حلیت اهمیت دارد.
رستگار افزود: حتی در موضوعاتی مانند بازی‌های رایانه‌ای نیز می‌توان از مفهوم حلال و حرام سخن گفت؛ برای مثال، اگر محتوای یک بازی به روح و روان فرد آسیب بزند یا رفتار‌های آسیب‌رسان را القا کند، این موضوع از منظر فقهی قابل بررسی است.
وی همچنین با اشاره به بانکداری اسلامی گفت: بانکداری حلال نیز مفهومی است که در آن موضوعاتی مانند ربا مورد توجه قرار می‌گیرد.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو ادامه داد: حوزه حمل‌ونقل و انتقال، مد و فشن، چرم مورد استفاده در کفش و پوشاک و حتی بسیاری از محصولات مرتبط با سبک زندگی نیز می‌توانند در حوزه محصولات و خدمات حلال قرار گیرند.
سهم ایران از بازار جهانی حلال بسیار پایین است
رستگار با تأکید بر ظرفیت اقتصادی بازار حلال گفت: کشور‌های غیرمسلمان نیز در این حوزه فعال هستند و کشور‌هایی مانند چین، آمریکا و انگلیس در زمینه صدور گواهی حلال فعالیت می‌کنند.
وی افزود: متأسفانه موضوع حلال در کشور ما هنوز برای افکار عمومی و حتی رسانه‌ها به اندازه کافی جا نیفتاده و بسیاری همچنان آن را صرفاً یک موضوع دینی و فقهی می‌دانند، در حالی که امروز یک موضوع اقتصادی بسیار مهم در سطح جهان است.
رستگار تصریح کرد: از حدود ۷ هزار میلیارد دلار گردش مالی بازار جهانی حلال، سهم ایران تنها حدود یک‌دهم تا دو‌دهم درصد است. این رقم بسیار پایین است و با شأن و ظرفیت‌های جمهوری اسلامی ایران تناسب ندارد.
وی ادامه داد: باید از همه ظرفیت‌های کشور استفاده کنیم تا بتوانیم در بازار جهانی حلال جایگاه اصلی و شایسته خود را به دست آوریم.
بازار حلال می‌تواند زمینه همکاری کشور‌های اسلامی باشد
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو گفت: موضوع حلال می‌تواند ارتباط فرهنگی، اجتماعی و بین‌المللی میان کشور‌های اسلامی را تقویت کند؛ چراکه کشور‌های اسلامی در موضوع حلال اشتراکات گسترده‌ای دارند.
وی افزود: یک دبیرخانه جهانی حلال نیز وجود دارد و مرکز آن در حال حاضر در ترکیه است و این کشور‌ها از ظرفیت موجود برای توسعه همکاری‌های خود استفاده می‌کنند.
حلال و سلامت؛ دو محور برگزاری همایش
رستگار درباره اهداف برگزاری اولین همایش بین‌المللی حلال و سلامت اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی همایش این است که مفهوم حلال و ارتباط آن با سلامت برای مردم و رسانه‌ها تبیین شود.
وی افزود: در بسیاری از موارد وقتی درباره یک محصول حلال صحبت می‌شود، مصرف‌کننده این پرسش را مطرح می‌کند که چرا محصول حلال است و چه تفاوتی با محصول غیرحلال دارد. یکی از پاسخ‌ها این است که رعایت الزامات حلال در برخی فرآیند‌ها می‌تواند با شاخص‌های سلامت و کیفیت محصول ارتباط داشته باشد.
رستگار ادامه داد: حدود ۷۵ درصد حوزه کالا‌های حلال در سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت قرار دارد؛ از غذا و دارو گرفته تا فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی، مکمل‌ها، تجهیزات و ملزومات پزشکی و فرآورده‌های طبیعی؛ بنابراین سازمان غذا و دارو وظیفه دارد حلیت این محصولات را بررسی و تضمین کند.
آزمایشگاه تخصصی حلال در سازمان غذا و دارو
وی با اشاره به فعالیت مرکز تحقیقات حلال گفت: امروز یک آزمایشگاه مجهز در این مرکز وجود دارد و با دستگاه‌ها و نهاد‌های مرتبط در حوزه حلال، از جمله بخش‌های کشاورزی و استاندارد، همکاری نزدیکی داریم و تفاهم‌نامه‌های مشترکی نیز در این زمینه منعقد شده است.
رستگار تأکید کرد: با وجود این اقدامات، هنوز کار‌های زیادی باید انجام شود و برگزاری همایش حلال و سلامت نیز با هدف تبیین این مفهوم و ایجاد همکاری میان بخش‌های مختلف برگزار می‌شود.
ضرورت همکاری دستگاه‌های مختلف در حوزه حلال
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو گفت: دومین هدف همایش، گردهم آوردن تمام بازیگران حوزه حلال و ایجاد همکاری میان آنهاست.
وی افزود: در حوزه حلال، سازمان ملی استاندارد، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان دامپزشکی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو هر کدام مسئولیت‌هایی دارند. در بخش‌های رسانه‌ای نیز صداوسیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌توانند نقش داشته باشند.
رستگار ادامه داد: در حوزه گردشگری حلال نیز دستگاه‌های مرتبط با میراث فرهنگی، گردشگری و وزارت بهداشت باید در کنار یکدیگر قرار گیرند. برای مثال، گردشگران کشور‌های اسلامی ممکن است تمایل داشته باشند از خدمات سلامت در مراکزی استفاده کنند که اصول مورد نظر آنها در زمینه حلال و ارزش‌های فرهنگی و دینی نیز رعایت شده باشد.
وی تأکید کرد: هدف ما این است که تمام بازیگران این حوزه در یک مجموعه گرد هم بیایند، در کنار یکدیگر ارزش‌آفرینی و اطلاع‌رسانی کنند و در بازار بین‌المللی حلال، نقش شایسته‌ای برای کشور ایجاد شود.
ارتباط مرکز حلال با حوزه علمیه
رستگار با اشاره به ارتباط مرکز تحقیقات حلال با حوزه علمیه اظهار کرد: یکی دیگر از وظایف ما ایجاد ارتباط میان وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو با حوزه علمیه است. در مرکز حلال، یک بخش فقهی و یک بخش سلامت وجود دارد و برای موضوعات مختلف با حوزه علمیه مکاتبه و جلسات تخصصی برگزار می‌کنیم.
وی افزود: در برخی موارد نیز برای محصولات و فرآورده‌ها استفتائات فقهی دریافت شده است. برای نمونه، درباره برخی مواد رنگی که از حشرات به دست می‌آیند، موضوع منشأ و نحوه استخراج آنها از نظر فقهی مورد بررسی قرار گرفته است.
رستگار ادامه داد: در برخی فرآورده‌ها مانند دهانشویه که ممکن است حاوی الکل باشند یا فرآورده‌هایی که منشأ حیوانی یا دریایی دارند نیز بررسی‌های فقهی انجام می‌شود تا وضعیت حلیت آنها مشخص شود.
وی خاطرنشان کرد: مرکز تحقیقات حلال در واقع یک پل ارتباطی میان سازمان غذا و دارو و حوزه علمیه و همچنین میان وزارت بهداشت و سایر نهاد‌های دولتی و خصوصی دخیل در حوزه حلال است. با اتاق بازرگانی نیز همکاری نزدیکی داریم و به دنبال ایجاد شبکه‌ای هستیم که همه فعالان این حوزه را در کنار یکدیگر قرار دهد.
برگزاری همایش بین‌المللی حلال و سلامت
رستگار در پایان گفت: تلاش می‌کنیم اولین همایش بین‌المللی حلال و سلامت با حضور رئیس‌جمهور، وزیران، نهاد‌های مرتبط و فعالان بخش خصوصی برگزار شود و ظرفیت‌های علمی، فقهی، سلامت، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حوزه حلال در آن مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: این همایش قرار است ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در سالن اجلاس سران برگزار شود و امیدواریم بتوانیم با برگزاری آن، گام مؤثری برای تبیین ظرفیت‌های حوزه حلال و ارتقای جایگاه کشور در بازار جهانی این محصولات برداریم.
انتهای پیام/
