یادداشت؛
۷۵ درصد سند تحول آموزش‌وپرورش روی زمین مانده است؛ از هنرستان‌های کم‌تجهیز تا تربیت معلمِ خارج از مسیر
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، بیش از یک دهه از تصویب سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش می‌گذرد؛ سندی که قرار بود ساختار تعلیم و تربیت را از تربیت معلم و برنامه درسی تا هدایت تحصیلی، فضا و تجهیزات مدارس و فعالیت‌های تربیتی متحول کند، اما علی مهدوی، عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور، معتقد است تنها ۲۰ تا ۲۵ درصد این سند محقق شده و حدود ۷۵ درصد اهداف آن همچنان مغفول مانده است؛ وی در گفتوگو با آنا، توسعه هنرستان‌ها، اصلاح هدایت تحصیلی، تقویت تربیت معلم و تجهیز مدارس را از جمله مطالبات جدی برای عبور سند تحول از روی کاغذ به کلاس درس عنوان کرد.
سند تحول بنیادین قرار بود نقشه راه آموزش‌وپرورش برای حرکت از یک نظام آموزشی صرفاً مبتنی بر انتقال دانش به نظامی تربیتی و مهارت‌محور باشد؛ با این حال، میزان تحقق اهداف آن همچنان محل بحث است. حالا یک عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی با ارائه ارزیابی خود از روند اجرای سند، معتقد است بخش قابل توجهی از اهدافی که قرار بود چهره مدرسه و نظام تعلیم و تربیت را تغییر دهد، هنوز اجرایی نشده است.
فقط ۲۰ تا ۲۵ درصد سند تحقق پیدا کرده است
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور درباره میزان تحقق سند تحول بنیادین اظهار کرد: ارزیابی من این است که در حال حاضر بخش محدودی از سند تحول بنیادین اجرایی شده و میزان تحقق آن در مجموع حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد است.
وی افزود: بخشی از اهداف سند در حوزه ساختار اجرایی شده و در زمینه کتب درسی نیز بخشی از اهداف مورد توجه قرار گرفته است. همچنین بخشی از موضوعات مربوط به دانشگاه فرهنگیان نیز محقق شده، اما این اقدامات تنها بخش محدودی از آن چیزی است که در سند تحول بنیادین پیش‌بینی شده است.
مهدوی در گفتوگو با آنا با تأکید بر اینکه بخش عمده سند همچنان نیازمند اجرای جدی است، تصریح کرد: حدود ۷۵ درصد سند تحول بنیادین همچنان مغفول مانده و بخش‌هایی که باید نتیجه و ثمره تحول بنیادین را در نظام تعلیم و تربیت نشان دهد، هنوز به شکل مطلوب محقق نشده است.
به گفته وی، مسئله اصلی فقط اجرای چند بند یا ایجاد تغییرات محدود در ساختار نیست، بلکه باید آثار تحول در مدرسه و فرآیند تربیت دانش‌آموز دیده شود؛ موضوعی که به اعتقاد این فعال حوزه آموزش‌وپرورش هنوز فاصله قابل توجهی با وضعیت موجود دارد.
هدایت تحصیلی؛ دانش‌آموزان هنوز در مسیر مطلوب قرار نگرفته‌اند
یکی از مهم‌ترین محورهای مورد اشاره مهدوی، هدایت تحصیلی دانش‌آموزان است؛ موضوعی که می‌تواند مسیر آینده تحصیلی و شغلی میلیون‌ها دانش‌آموز را تعیین کند.
وی گفت: یکی از حوزه‌هایی که در اجرای سند تحول بنیادین هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده، هدایت تحصیلی است و در این بخش نتوانسته‌ایم اهداف پیش‌بینی‌شده را به شکل کامل محقق کنیم.
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور ادامه داد: هدایت تحصیلی باید به گونه‌ای باشد که دانش‌آموز بر اساس علاقه، استعداد و توانمندی خود مسیر تحصیلی‌اش را انتخاب کند و در کنار آن نیاز‌های کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
مهدوی با اشاره به افزایش اهمیت آموزش‌های مهارتی افزود: بخش قابل توجهی از دانش‌آموزان علاقه‌مند هستند به سمت رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای، خدماتی و سایر رشته‌های مهارتی مورد علاقه خود حرکت کنند و این علاقه باید در سیاست‌گذاری‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: آموزش‌وپرورش باید شرایطی فراهم کند که دانش‌آموز صرفاً به دلیل محدودیت ظرفیت یا ضعف امکانات مجبور به انتخاب یک مسیر تحصیلی خاص نشود و بتواند بر اساس استعداد و علاقه خود، مسیر مناسب را انتخاب کند.
توسعه هنرستان‌ها بدون تجهیزات کافی ممکن نیست
مهدوی توسعه هنرستان‌ها را یکی از الزامات پاسخگویی به نیاز دانش‌آموزان دانست و اظهار کرد: اگر قرار است بخش بیشتری از دانش‌آموزان به سمت رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و مهارتی هدایت شوند، باید ظرفیت هنرستان‌ها نیز متناسب با این سیاست افزایش پیدا کند.
وی افزود: افزایش تعداد هنرستان‌ها به تنهایی کافی نیست و باید این مراکز از نظر تجهیزات و امکانات نیز به‌روز شوند؛ زیرا آموزش مهارت بدون برخورداری از کارگاه‌ها، تجهیزات و امکانات مناسب نمی‌تواند نتیجه مورد انتظار را ایجاد کند.
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های خارج از وزارت آموزش‌وپرورش گفت: برای توسعه و تجهیز هنرستان‌ها باید از ظرفیت جامعه خیرین مدرسه‌ساز، هیئت دولت، ادارات، سازمان‌ها و نهاد‌های مختلف استفاده شود.
وی تصریح کرد: آموزش‌وپرورش به تنهایی نمی‌تواند تمام نیاز‌های مالی و زیرساختی مربوط به توسعه هنرستان‌ها را تأمین کند و لازم است دستگاه‌های مختلف در این زمینه مشارکت کنند تا ظرفیت هنرستان‌ها افزایش یابد و امکانات مورد نیاز دانش‌آموزان فراهم شود.
مهدوی افزود: توسعه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که همزمان با هدایت تحصیلی صحیح، فضای آموزشی و تجهیزات مناسب نیز در اختیار دانش‌آموز قرار گیرد.
تربیت معلم؛ حلقه‌ای که از مسیر اصلی فاصله گرفته است
موضوع دیگری که مهدوی در ارزیابی خود از اجرای سند تحول بنیادین مورد توجه قرار داد، تربیت معلم است؛ حوزه‌ای که از نگاه او نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق تحول دارد.
وی اظهار کرد: در بخش تربیت معلم نیز میزان تحقق اهداف سند محدود بوده و این حوزه هنوز با شرایط مطلوب فاصله دارد.
مهدوی با اشاره به نحوه تأمین نیروی انسانی آموزش‌وپرورش گفت: در حال حاضر بخش قابل توجهی از نیاز آموزش‌وپرورش به معلم از مسیر‌هایی غیر از دانشگاه فرهنگیان و خارج از مسیر اصلی تربیت معلم تأمین می‌شود.
وی این مسئله را یک آسیب برای نظام آموزش‌وپرورش دانست و افزود: زمانی که قرار است نظام تعلیم و تربیت متحول شود، باید به تربیت حرفه‌ای معلم نیز توجه جدی شود و نیروی انسانی مورد نیاز مدارس از مسیر‌های تخصصی و متناسب با اهداف تحول تربیت شود.
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور تأکید کرد: معلم مهم‌ترین عنصر اجرای تحول در کلاس درس است و اگر در فرآیند تربیت و آماده‌سازی معلم تغییر جدی ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار داشت که اهداف سند تحول بنیادین به شکل کامل در مدرسه محقق شود.
مدرسه‌ای که هنوز به‌روز نشده است
مهدوی در ادامه به وضعیت تجهیزات و امکانات مدارس اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از بخش‌هایی که در مسیر اجرای سند تحول بنیادین با ضعف مواجه بوده، حوزه تجهیزات و امکانات مدارس است.
وی افزود: مدارس کشور نیاز جدی به به‌روزرسانی دارند و امکانات آموزشی موجود در بسیاری از مدارس متناسب با نیاز‌های امروز دانش‌آموزان و اهداف تحول بنیادین نیست.
این فعال حوزه آموزش‌وپرورش ادامه داد: استانداردسازی مدارس نیز از جمله بخش‌هایی است که هنوز به شکل مطلوب اتفاق نیفتاده و برای تحقق اهداف سند باید به فضای فیزیکی، امکانات و تجهیزات مدارس توجه بیشتری شود.
مهدوی تصریح کرد: نمی‌توان انتظار داشت یک نظام آموزشی با اهداف جدید و رویکرد‌های نوین، صرفاً با همان امکانات و زیرساخت‌های گذشته بتواند تحول ایجاد کند؛ بنابراین نوسازی و تجهیز مدارس باید همزمان با اجرای برنامه‌های آموزشی و تربیتی دنبال شود.
تربیت دانش‌آموز؛ بخش دیگری از سند که نیازمند توجه است
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور همچنین با اشاره به بخش تربیتی سند تحول بنیادین اظهار کرد: در حوزه‌های تربیتی نیز اقدامات انجام‌شده متناسب با اهداف سند نبوده و در این بخش نیازمند کار جدی‌تری هستیم.
وی افزود: تحول بنیادین صرفاً به تغییر برنامه‌های آموزشی یا ساختار مدارس محدود نمی‌شود و بخش تربیتی باید در مرکز سیاست‌های آموزش‌وپرورش قرار داشته باشد.
مهدوی تأکید کرد: اگر هدف از تحول، تربیت دانش‌آموزانی برخوردار از توانمندی‌های علمی، مهارتی، اجتماعی و تربیتی است، باید برنامه‌های تربیتی نیز به صورت جدی و هدفمند اجرا شوند و اثر آنها در فضای مدرسه و زندگی دانش‌آموز قابل مشاهده باشد.
چرا آموزش‌وپرورش به تنهایی نمی‌تواند سند تحول را اجرا کند؟
اما یکی از پرسش‌های مهم درباره سند تحول بنیادین این است که چرا با وجود گذشت سال‌ها از تصویب آن، هنوز بخش زیادی از اهداف سند محقق نشده است؟
مهدوی معتقد است پاسخ این مسئله را نمی‌توان فقط در عملکرد وزارت آموزش‌وپرورش جست‌و‌جو کرد و اجرای سند نیازمند همکاری مجموعه دولت و سایر ارکان کشور است.
وی اظهار کرد: تحقق سند تحول بنیادین نیازمند اراده جدی مسئولان آموزش‌وپرورش، از وزیر و معاونان گرفته تا سایر مدیران این وزارتخانه است، اما این اراده به تنهایی کافی نیست.
عضو شورای مرکزی کانون تربیت اسلامی کشور افزود: برای اجرای کامل سند باید در سطح هیئت دولت نیز اراده جدی وجود داشته باشد؛ چراکه آموزش‌وپرورش با وضعیت فعلی و بدون همراهی سایر دستگاه‌ها نمی‌تواند همه الزامات سند تحول را محقق کند.
وی تصریح کرد: همه دولت و سایر ارکان نظام باید در اجرای سند تحول بنیادین به آموزش‌وپرورش کمک کنند و مسئولیت تحقق این سند را نباید صرفاً بر عهده وزارت آموزش‌وپرورش گذاشت.
مهدوی ادامه داد: در زمان تأیید سند تحول بنیادین نیز بر ضرورت همراهی سایر قوا و دستگاه‌ها برای اجرای آن تأکید شده بود و انتظار این بود که مجموعه کشور برای اجرای سند پای کار بیاید، اما به اعتقاد من این همراهی هنوز به سطح مورد نیاز نرسیده است.
تحول زمانی اتفاق می‌افتد که دانش‌آموز آن را لمس کند
سند تحول بنیادین زمانی می‌تواند از یک متن سیاستی به یک برنامه واقعی تبدیل شود که آثار آن در مدرسه قابل مشاهده باشد؛ دانش‌آموز باید بتواند مسیر تحصیلی خود را متناسب با استعداد و علاقه‌اش انتخاب کند، هنرستان‌ها باید ظرفیت و تجهیزات لازم را داشته باشند، معلم باید از مسیر تربیت حرفه‌ای مناسب وارد کلاس شود و مدرسه نیز باید از فضای استاندارد و امکانات متناسب با نیاز‌های امروز برخوردار باشد.
مهدوی در جمع‌بندی ارزیابی خود از وضعیت اجرای سند تحول گفت: اگرچه در بخش‌هایی مانند ساختار، کتب درسی و دانشگاه فرهنگیان اقداماتی انجام شده، اما بخش عمده اهداف سند هنوز محقق نشده است.
وی تأکید کرد: برآورد من این است که حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد سند تحول بنیادین محقق شده و حدود ۷۵ درصد آن همچنان مغفول مانده است.
این اظهارنظر البته یک ارزیابی کارشناسی از سوی این عضو کانون تربیت اسلامی است و انتشار یک گزارش رسمی و شاخص‌محور از سوی وزارت آموزش‌وپرورش درباره میزان تحقق هر یک از اهداف سند می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت اجرای آن ارائه کند.
با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ پس از گذشت بیش از یک دهه از تصویب سند تحول بنیادین، سهم دانش‌آموز از این تحول چیست و کدام تغییرات را می‌توان امروز در مدرسه، کلاس درس، هدایت تحصیلی، تربیت معلم و آموزش‌های مهارتی مشاهده کرد؟
پاسخ به این پرسش می‌تواند مشخص کند که سند تحول بنیادین تا چه اندازه از متن سیاست‌گذاری عبور کرده و به واقعیت روزمره دانش‌آموزان و معلمان رسیده است.
انتهای پیام/
