یک عضو هیات علمی «دانشگاه استنفورد» در گفتوگو با آناتک:
سرمایهگذاری خرد روی نفت؛ توکنهای کالایی چطور کار میکنند؟
به گزارش گروه بازار خبرگزاری آنا، نفت برای بیشتر سرمایهگذاران خرد، همیشه دارایی دور از دسترسی بود. خرید فیزیکی آن منطقی نیست و معامله قراردادهای آتی نیز به حساب کارگزاری تخصصی، سرمایه و شناخت بازار مشتقه نیاز دارد. اما توکنیزهکردن داراییها مسیر راحتتری ساخته است: سرمایهگذار میتواند بهجای درگیرشدن با زیرساخت بازار سنتی، توکنی بخرد که ارزش اقتصادی آن به یک دارایی یا ابزار مالی در دنیای واقعی متصل است. البته همینجا نکته مهمی وجود دارد؛ هر چیزی که «توکن نفت» نامیده میشود، لزوما با بشکههای واقعی نفت در مخزن پشتیبانی نمیشود.
برای سرمایهگذار ایرانی، موضوع یک لایه دیگر هم دارد. تغییرات قیمت نفت فقط بخشی از ماجراست. قیمت دلار و تتر در بازار داخلی، کارمزد، نقدشوندگی، شیوه نگهداری توکن و محدودیتهای حقوقی ناشر خارجی هم روی نتیجه سرمایهگذاری اثر میگذارند. اهمیت شناخت این عوامل در سال ۲۰۲۶ بیشتر شده است؛ اداره اطلاعات انرژی آمریکا میانگین قیمت برنت در نیمه دوم سال را حدود ۹۰ دلار برای هر بشکه پیشبینی کرده و همزمان بر احتمال ادامه نوسانهای شدید کوتاهمدت تأکید دارد.
توکن کالایی دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
توکن کالایی را میتوان یک نماینده دیجیتال برای استفاده از بازده یک کالای واقعی یا ابزار مالی مرتبط با آن دانست. این توکن روی بلاک چین ثبت میشود، اما ارزش آن قرار نیست مانند یک رمزارز مستقل فقط از عرضه و تقاضای بازار کریپتو بیاید. پشت آن باید یک سازوکار مشخص برای اتصال قیمت توکن به دارایی مرجع وجود داشته باشد.
این اتصال شکلهای مختلفی دارد. یک توکن طلا ممکن است مستقیما با مقدار معینی طلای فیزیکی پشتیبانی شود. در مقابل، توکن مرتبط با نفت میتواند سهام یک صندوق بورسی نفتی، قراردادهای آتی یا ابزار دیگری را در لایه زیرین خود داشته باشد. بنابراین پیش از خرید باید پرسید: پشتوانه واقعی توکن چیست؟ مزیت مهم توکنسازی برای سرمایهگذاری خرد، قابلیت تقسیم دارایی است. لازم نیست یک واحد کامل خریداری شود.
توکن نفت USOON چیست؟ آیا واقعا پشتوانه نفت دارد؟
توکن USOon نسخه توکنیزهشده صندوق نفت ایالات متحده (United States Oil Fund) یا USO است. به بیان ساده، پشت USOon مستقیما بشکههای نفت قرار نگرفتهاند؛ توکن به سهام صندوق USO متصل است. ناشر این توکن یعنی پلتفرم اوندو فاینانس (Ondo) اعلام میکند توکنهای این مجموعه با اوراق بهادار متناظر و وجوه در حال تسویه پشتیبانی میشوند و برای ایجاد بازده اقتصادی مشابه نگهداری دارایی پایه طراحی شدهاند.
خود صندوق USO نیز مخزنی پر از نفت خام ندارد. طبق اسناد ثبتشده در کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، این صندوق عمدتا در قراردادهای آتی نفت و برخی ابزارهای مرتبط مانند سوآپها سرمایهگذاری میکند.
پس زنجیره را میتوان اینطور دید:
نفت و قراردادهای آتی آن ← صندوق USO ← توکن USOon
این تفاوت مهم است، چون بازده USO همیشه دقیقا با قیمت نقدی یک بشکه نفت یکسان نیست. بازار قراردادهای آتی گاهی در وضعیت «کانتانگو» (Cantango) قرار میگیرد؛ یعنی قرارداد ماه بعد گرانتر از قرارداد نزدیکتر است. گاهی نیز شرایط برعکس میشود که «بکواردیشن» (Backwardation) نام دارد. صندوق هنگام جابهجایی قراردادهای آتی میتواند از این ساختار قیمت سود یا زیان ببیند. خود USO نیز در اسناد رسمی هشدار داده که همین عامل ممکن است باعث فاصله عملکرد صندوق با قیمت نقدی نفت شود.
در نتیجه، عبارت ارز دیجیتال با پشتوانه نفت برای توضیح ساده محصول قابل فهم است، اما از نظر فنی بهتر است USOon را توکنی با پشتوانه یک صندوق نفتی بدانیم، نه مالکیت دیجیتال چند بشکه نفت.
خرید خرد توکن نفت چه تغییری برای سرمایهگذار ایرانی ایجاد میکند؟
قیمت یک واحد کامل USOon برای بسیاری از کاربران ایرانی رقم بزرگی است. قیمت این توکن برای هر واحد بیش از ۳۴ میلیون تومان است، اما با حدود ۱۰۰ هزار تومان هم میتوان بخشی کوچک از آن را خرید. بنابراین برای داشتن این دارایی، خرید یک واحد کامل ضروری نیست.
این همان بخشی است که توکنسازی را برای سرمایهگذاری خرد جذاب میکند. فرد بهجای تأمین دهها میلیون تومان میتواند بخش کوچکی از دارایی را بخرد. با این حال «امکان خرید با مبلغ کم» با «ریسک کم» یکسان نیست. کاهش اندازه معامله فقط مقدار پول درگیر را محدود میکند؛ نوسان درصدی دارایی همچنان باقی میماند.
بررسی عملکرد تومانی توکن نفت
برای یک کاربر ایرانی، بازده USOon را نباید صرفا با نمودار جهانی نفت سنجید. ارزش تومانی آن تقریبا از ترکیب دو متغیر اصلی شکل میگیرد:
قیمت دلاری USOon × نرخ دلار یا تتر در بازار داخلی
سپس هزینه معامله، اختلاف قیمت خرید و فروش و شرایط پلتفرم نیز به آن اضافه میشوند. برای نمونه، با تتر حدود ۲۲۷ هزار تومانی، قیمت USOon حدودا ۱۵۳ دلار یعنی ۳۴٫۹۴ میلیون تومان است؛
این موضوع یک پیام مهم برای سرمایهگذار ایرانی دارد. فرض کنید قیمت دلاری USOon ثابت بماند، اما ارزش تومان در برابر دلار کاهش پیدا کند. در این شرایط ارزش تومانی دارایی میتواند افزایش یابد. حالت عکس هم ممکن است رخ دهد. اگر USOon در بازار جهانی رشد کند اما نرخ ارز داخلی پایین بیاید، بخشی از رشد دلاری خنثی خواهد شد.
ضمن اینکه USOon حتی در بازار دلاری نیز دقیقا همان قیمت نفت نیست. ابتدا عملکرد قراردادهای آتی بر USO اثر میگذارد و سپس سازوکار توکن روی آن قرار دارد. به همین دلیل مقایسه صرف قیمت برنت یا WTI با نمودار USOon تصویر کاملی به دست نمیدهد.
نکته مهم برای ایرانیها؛ دسترسی با حق بازخرید یکی نیست
مهمترین نکتهای که در معرفی ساده این نوع محصول ممکن است دیده نشود، محدودیت جغرافیایی ناشر است. براساس مستندات رسمی اوندو، ایران در فهرست حوزههای ممنوع قرار دارد و اشخاص ساکن یا مستقر در ایران اجازه «اشتراک، تحصیل یا بازخرید» توکنهای این شرکت را ندارند. شرایط عمومی اوندو نیز کاربران ایرانی را جزو اشخاص محدودشده قرار میدهد.
این محدودیت حتی برای بازار ثانویه اهمیت دارد. مستندات اوندو میگویند شخصی که توکن را در بازار ثانویه میگیرد، باید واجد شرایط باشد و بازخرید مستقیم نزد ناشر به احراز هویت وابسته است. ناشر همچنین تضمینی درباره وجود یا نقدشوندگی همیشگی بازار ثانویه ارائه نمیکند.
بنابراین کاربر ایرانی پیش از خرید باید بداند دقیقا چه چیزی دریافت میکند: آیا امکان برداشت USOon به کیف پول شخصی وجود دارد؟ دارایی روی چه شبکهای نگهداری میشود؟ فروش آن در پلتفرم ایرانی چگونه تسویه خواهد شد؟ در صورت بستهشدن بازار یا حذف دارایی چه اتفاقی میافتد؟ مشاهده نماد USOon در حساب کاربری بهتنهایی به معنی برخورداری از حق بازخرید مستقیم نزد اوندو نیست.
این موضوع در فضای مقررات داخلی ایران نیز اهمیت دارد. چارچوب بانک مرکزی میان «رمزپول»، «توکن اوراق بهادار» و «توکن کاربردی» تفاوت قائل شده و دستورالعمل کارگزاران رمزپول نیز الزامهایی درباره مجوز، احراز هویت، ثبت تراکنشها، مدیریت ریسک و اثبات اندوخته تعیین کرده است. وجود این چارچوبها را نباید به معنای تأیید خودکار یک توکن خاص یا تضمین بازده آن دانست.
پیش از خرید توکن نفتی چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
برای فردی که نخستینبار سراغ توکن کالایی میرود، پرسش اصلی نباید «نفت بالا میرود یا پایین؟» باشد. ابتدا باید ساختار محصول روشن شود. در مورد USOon باید دانست دارایی پایه USO است؛ USO عمدتا با قراردادهای آتی نفت کار میکند؛ قیمت توکن میتواند تحت تأثیر ساختار بازار آتی قرار گیرد؛ و سرمایهگذار ایرانی نیز محدودیتهای حقوقی جداگانهای در برابر ناشر خارجی دارد.
در مرحله بعد باید هزینه معامله، فاصله قیمت خرید و فروش، امکان فروش در شرایط پرنوسان، روش نگهداری و برداشت را سنجید. اوندو نیز درباره معاملات بازار ثانویه تضمینی برای نقدشوندگی ارائه نمیکند و اعلام کرده قیمت بازار ثانویه ممکن است با قیمت صدور توکن متفاوت باشد.
جمعبندی
توکنهای کالایی یک مسئله قدیمی را تا حدی حل کردهاند: دسترسی سرمایهگذار خرد به بازارهایی که پیشتر ورود به آنها دشوار بود. اما سادهتر شدن مسیر خرید، ساختار دارایی را ساده نمیکند. در مورد نفت، سرمایهگذار همزمان با ریسک قیمت انرژی، قراردادهای آتی، نرخ ارز داخلی، نقدشوندگی پلتفرم و مقررات روبهرو است. برای همین، سرمایهگذاری خرد روی نفت زمانی معنا پیدا میکند که «خرد بودن مبلغ» با شناخت دقیق دارایی همراه باشد؛ نه با این تصور که یک توکن نفتی همان یک بشکه نفت در قالب دیجیتال است.
انتهای رپورتاژ آگهی
انتهای پیام/
