یادداشت؛
یادداشت
کودکان استثنایی، کلاسهایی خسته؛ روایت ساختمانهایی که رنگ مدرسه ندارند
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، اینجا قرار است مدرسه باشد؛ جایی برای کودکی، بازی، یادگیری و امید. اما دیوارهای قدیمی، رنگهای کمرمق، کمدهای فلزی و راهروهایی که در بعضی نقاط حالوهوای محیطهای درمانی را تداعی میکنند، تصویر دیگری پیش چشم میگذارند. در مدارس استثنایی، ساختمان فقط چهاردیواری محل تحصیل نیست؛ فضایی است که باید با نیازهای حرکتی و آموزشی دانشآموزان هماهنگ باشد، اما فرسودگی و محدودیت بودجه گاهی اجازه نمیدهد این فضا آنطور که باید، کودکانه و زنده باشد.
وقتی از یک مدرسه عادی صحبت میکنیم، معمولاً تصویر کلاس، تخته، نیمکت، حیاط و زنگ تفریح در ذهن شکل میگیرد؛ اما در مدارس استثنایی، هر کدام از این فضاها باید متناسب با دانشآموزانی طراحی شوند که نیازهای متفاوتی دارند.
در یکی از این مدارس، راهروها فقط مسیر عبور نیستند. دانشآموزانی که با محدودیتهای حرکتی دستوپنجه نرم میکنند، برای جابهجایی به فضایی نیاز دارند که مناسب شرایط جسمی آنها باشد. کلاس نیز باید به گونهای چیده شود که معلم بتواند در کنار دانشآموز قرار بگیرد و آموزش را متناسب با توانایی او پیش ببرد.
با این حال، ظاهر برخی از این مدارس فاصله زیادی با تصویری دارد که از یک محیط آموزشی شاد و کودکانه انتظار میرود؛ دیوارهایی که به رنگ و نقش تازه نیاز دارند، کمدهای فلزی قدیمی و فضاهایی که بیش از آنکه حس یک مدرسه امروزی را منتقل کنند، قدمت ساختمان را به رخ میکشند.
چهار راهرو و مدرسهای که مدیریت آن ساده نیست
صدیقه سالم، معاون آموزشی مقطع ابتدایی مجتمع استثنایی سروش و دکترای برنامهریزی درسی در گفتوگو با خبرنگار آنا درباره شرایط فضای مدرسه توضیح میدهد که یکی از مسائل مهم، قدیمی بودن ساختار ساختمان است.
به گفته وی، فضای داخلی مدرسه از نظر دکوراسیون و چیدمان آنطور که باید جذاب نیست و ظاهر برخی بخشها میتواند بهتر شود؛ اما ساختار اصلی ساختمان قدیمی است و تغییر آن به سادگی امکانپذیر نیست و نیازمند هماهنگی و تصمیمگیری مسئولان مربوطه است.
مدرسه چهار راهروی متفاوت دارد و همین مسئله مدیریت رفتوآمد و نظارت بر دانشآموزان را دشوارتر میکند؛ موضوعی که در یک مدرسه عادی شاید صرفاً مسئلهای اجرایی باشد، اما در مدرسهای که برخی دانشآموزان محدودیت حرکتی دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اینجا دیگر راهرو فقط یک مسیر عبور نیست؛ بخشی از کیفیت حضور دانشآموز در مدرسه است.
وقتی فضای مدرسه با نیاز دانشآموز یکی نیست
در مدارس استثنایی، نمیتوان نسخه واحدی برای همه دانشآموزان پیچید. برخی دانشآموزان نمیتوانند بهطور کامل از دستهای خود استفاده کنند، برخی امکان صحبت کردن ندارند و برخی حتی ممکن است حرکت قابل مشاهدهای نداشته باشند و برای برقراری ارتباط به شیوههای دیگری نیازمند باشند.
سالم با اشاره به همین تفاوتها، یکی از چالشهای اصلی آموزش را پیدا کردن شیوه مناسب برای برقراری ارتباط، آموزش و سنجش یادگیری هر دانشآموز میداند.
در چنین شرایطی، حتی چیدمان کلاس اهمیت پیدا میکند. کلاسهای این مدارس معمولاً چهار تا شش دانشآموز دارند و شش نفر نیز برای چنین کلاسی تعداد بالایی محسوب میشود؛ چراکه معلم باید بتواند برای هر دانشآموز وقت بگذارد و در صورت نیاز، به شکل فردی با او کار کند.
بنابراین، فضای کلاس در مدرسه استثنایی فقط محلی برای نشستن چند دانشآموز پشت نیمکت نیست؛ باید امکان حرکت، ارتباط و آموزش فردبهفرد را نیز فراهم کند.
ویدئو پروژکتور هست، پرده نیست
فاصله میان «داشتن تجهیزات» و «امکان استفاده از تجهیزات» یکی دیگر از مسائلی است که در برخی مدارس خود را نشان میدهد.
در یکی از مدارس استثنایی، با وجود برخورداری تعدادی از کلاسها از ویدئو پروژکتور، در برخی موارد پرده مناسب برای نمایش تصویر وجود ندارد؛ یعنی بخشی از تجهیزات فراهم شده، اما زنجیره استفاده کامل از آن شکل نگرفته است.
در نگاه اول ممکن است چنین مسئلهای کوچک به نظر برسد، اما وقتی تجهیزات آموزشی قرار است برای دانشآموزانی با نیازهای متفاوت به کار گرفته شوند، همین جزئیات میتوانند بر کیفیت آموزش اثر بگذارند.
کمد تازه یا وسیله آموزشی؟
اما مسئله فقط بازسازی ظاهری ساختمان نیست. هر تغییری در فضای مدرسه به بودجه نیاز دارد و مدارس استثنایی در بسیاری از مواقع باید میان چند نیاز مهم انتخاب کنند.
سالم توضیح میدهد که اگر اعتبار کافی وجود داشته باشد، میتوان کمدهای فلزی قدیمی را با کمدهایی مناسبتر و زیباتر جایگزین کرد؛ اما منابع محدود است و مدرسه ترجیح میدهد همین بودجه محدود را در بخشهایی هزینه کند که مستقیماً به آموزش دانشآموزان کمک میکند؛ از تجهیزات آزمایشگاهی مانند میکروسکوپ گرفته تا وسایل ورزشی.
به این ترتیب، گاهی یک کمد قدیمی در مدرسه باقی میماند، چون در اولویت پایینتری نسبت به وسیلهای قرار گرفته که میتواند مستقیماً در آموزش یا توانبخشی دانشآموز به کار بیاید.
این همان جایی است که فرسودگی ظاهری مدرسه با مسئلهای عمیقتر گره میخورد؛ مسئله بودجه.
وقتی خیران رنگ تازهای به مدرسه میزنند
بخشی از زیباسازی و بهبود فضای مدارس نیز با کمک خیران انجام میشود؛ از نصب پرده و رنگآمیزی دیوارها گرفته تا تغییراتی که میتواند فضای خشک و قدیمی مدرسه را برای دانشآموزان دلپذیرتر کند.
در برخی نقاط مدرسه نیز تلاش شده از همین دیوارها برای آموزش استفاده شود. برای مثال، مشاغل متناسب با محتوای درسی روی دیوارهای یکی از راهروها به تصویر کشیده شدهاند تا محیط مدرسه فقط محل عبور نباشد و خودش نیز به ابزاری آموزشی تبدیل شود.
اینجا دیوار، اگرچه قدیمی است، میتواند بخشی از فرایند یادگیری باشد؛ به شرط آنکه فضای مدرسه فرصت نفس کشیدن پیدا کند.
اینجا حتی توپ هم باید متفاوت باشد
فضای ورزشی مدارس استثنایی نیز نمیتواند با همان الگوی مدارس عادی تجهیز شود.
در مجتمع سروش، فضای ورزشی در طبقه پایین قرار دارد و بخشی از تجهیزات از جمله حلقه بسکتبال، استخر توپ و برخی وسایل بازی در آن فراهم شده است؛ با این حال، هنوز تجهیزات کامل نیست و برای توسعه فضای بازی و ورزش نیاز به امکانات بیشتری وجود دارد.
دانشآموزان این مدارس نمیتوانند لزوماً با همان وسایلی ورزش کنند که برای دانشآموزان عادی طراحی شده است. نمیتوان فقط یک توپ در اختیار دانشآموز گذاشت و از او خواست فوتبال بازی کند یا طنابی به او داد و انتظار داشت طناب بزند؛ وسیله باید متناسب با توانایی جسمی و حرکتی دانشآموز انتخاب شود.
پس حتی یک توپ ساده هم در اینجا داستان خودش را دارد.
مدرسهای که باید شاد باشد
مدرسه فقط کلاس درس نیست. دانشآموز بخش قابلتوجهی از روز خود را در راهرو، حیاط، اتاق بازی، فضای ورزشی و دیگر بخشهای مدرسه میگذراند. برای دانشآموزان استثنایی، اهمیت این فضاها دوچندان است؛ زیرا ساختمان و تجهیزات باید علاوه بر ایجاد حس امنیت و آرامش، امکان حرکت، ارتباط، بازی و یادگیری را نیز فراهم کنند.
از همین رو، مسئله ساختمانهای قدیمی مدارس استثنایی را نمیتوان صرفاً به رنگ دیوار یا زیبایی کمدها تقلیل داد. وقتی فضای مدرسه با نیازهای دانشآموزان هماهنگ نباشد، خودِ ساختمان میتواند به بخشی از چالش آموزش تبدیل شود.
مدارس استثنایی به فضاهایی نیاز دارند که کودک در آنها احساس کند مدرسه آمده است، نه اینکه صرفاً وارد ساختمانی قدیمی شده که در آن کلاس برگزار میشود.
در نهایت، شاید مهمترین مطالبه این مدارس نه یک دیوار رنگشده و نه یک کمد تازه باشد؛ بلکه فضایی است که از ابتدا با این پرسش طراحی شده باشد که دانشآموزی که قرار است هر روز در آن زندگی و یادگیری کند، دقیقاً چه نیازهایی دارد.
برای کودکان استثنایی، مدرسه باید فقط سقفی بالای سر و کلاسی برای درس خواندن نباشد؛ مدرسه باید خودش بخشی از مسیر توانمندشدن آنها باشد.
انتهای پیام/
