واحد علوم و تحقیقات؛ بستر شناسایی استعدادهای امنیت سایبری و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی

مسابقه ملی امنیت سایبری با هدف آموزش، سنجش مهارت‌های عملی و شناسایی استعداد‌های جوان در حوزه امنیت اطلاعات، با حضور علاقه‌مندان و فعالان این حوزه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات برگزار شد؛ رویدادی که علاوه بر ایجاد فرصتی برای ارزیابی توانمندی‌های فنی شرکت‌کنندگان، با برگزاری کارگاه تخصصی «هوش مصنوعی در امنیت سایبری» تلاش کرد پیوند میان فناوری‌های نوین، امنیت اطلاعات و ظرفیت‌های علمی دانشگاه را پررنگ‌تر کند.

این رویداد به همت باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و با همکاری مرکز تحقیقات پژوهش‌های نوین در ارتباطات این واحد برگزار شد و شرکت‌کنندگان در قالب رقابت «فتح پرچم» یا CTF، توانمندی‌های خود را در مواجهه با چالش‌های واقعی و عملی حوزه امنیت سایبری محک زدند. مهدی سرائی تبریزی، مدیرکل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، در گفت‌وگو با خبرنگار آنا، به تشریح جزئیات برگزاری مسابقه ملی امنیت سایبری در این واحد پرداخت.

هوش مصنوعی و امنیت سایبری؛ دو حوزه راهبردی در مسیر آینده فناوری

مدیرکل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در ابتدا با اشاره محورهای این رویداد بیان کرد: یکی از محور‌های مورد توجه در این رویداد، توجه به نقش روزافزون هوش مصنوعی در حوزه امنیت سایبری بود. تحولات سریع فناوری‌های هوش مصنوعی، از یک سو فرصت‌های تازه‌ای برای شناسایی تهدیدها، تحلیل رخداد‌های امنیتی و ارتقای توان دفاعی ایجاد کرده و از سوی دیگر، ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص و آشنا با کاربرد‌های این فناوری را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است.

وی افزود: در همین راستا، در حاشیه مسابقه ملی امنیت سایبری، کارگاه تخصصی «هوش مصنوعی در امنیت سایبری» با تدریس دکتر پویا درخشان برگزار شد و موضوعاتی از جمله کاربرد هوش مصنوعی در شناسایی تهدیدها، تحلیل رخداد‌های امنیتی و تقویت توانمندی‌های دفاعی در فضای سایبری مورد بررسی قرار گرفت. انتخاب دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات برای برگزاری چنین رویداد‌هایی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ دانشگاهی که ضمن برخورداری از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و دانشجویی، امکان برگزاری رویداد‌های تخصصی و فراهم کردن محیطی برای شناسایی و پرورش استعداد‌های جوان را فراهم می‌کند.

۵۰ شرکت‌کننده در مرحله نخست؛ ۱۳ نفر در رقابت نهایی

سرائی با اشاره به مراحل تشکیل دهنده رویداد امنیت سایبری گفت: مسابقه ملی امنیت سایبری در دو مرحله برگزار شد. در مرحله نخست که به صورت برخط برگزار شد، ۵۰ نفر از علاقه‌مندان و فعالان حوزه امنیت سایبری از نقاط مختلف کشور در رقابت شرکت کردند. پس از بررسی عملکرد شرکت‌کنندگان و انجام فرآیند غربالگری، ۲۴ نفر برای حضور در مرحله نهایی انتخاب شدند. در مرحله نهایی نیز ۱۳ نفر حضور داشتند که از این تعداد، ۶ نفر به صورت حضوری و ۷ نفر به صورت برخط در رقابت شرکت کردند. شرکت‌کنندگان بخش حضوری در یک رقابت ۹۰ دقیقه‌ای با ۱۵ چالش امنیتی در سطوح مختلف مواجه شدند و توانایی خود را در زمینه‌هایی همچون تحلیل مسائل امنیتی، شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و ارائه راهکار‌های فنی به نمایش گذاشتند. برای شرکت‌کنندگان برخط نیز با توجه به ملاحظات امنیتی و ضرورت جلوگیری از دسترسی مستقیم به زیرساخت‌های مسابقه، ارزیابی از طریق مصاحبه تخصصی انجام شد. در این مرحله، علاوه بر دانش نظری، قدرت تحلیل، توانایی حل مسئله و میزان تسلط افراد بر مفاهیم امنیت سایبری مورد ارزیابی قرار گرفت.

رقابت نزدیک و اهمیت مهارت‌های عملی

مدیرکل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران واحد علوم و تحقیقات با اشاره به ظرفیت قابل‌توجه جوانان کشور در حوزه امنیت سایبری، تصریح کرد: برگزاری مسابقات CTF این امکان را فراهم می‌کند که سطح توانمندی افراد صرفاً بر اساس دانش نظری سنجیده نشود و شرکت‌کنندگان در شرایطی نزدیک به مسائل واقعی، قدرت تحلیل و مهارت‌های عملی خود را نشان دهند. حضور علاقه‌مندان از نقاط مختلف کشور و عبور تعدادی از آنان از مرحله غربالگری و رسیدن به مرحله نهایی نشان داد که در میان دانشجویان و جوانان کشور ظرفیت قابل توجهی در حوزه امنیت سایبری وجود دارد؛ ظرفیتی که شناسایی، آموزش و حمایت از آن می‌تواند در آینده به تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه امنیت اطلاعات کمک کند.

وی در ادامه با معرفی برگزیدگان این دوره، تصریح کرد: در پایان این رقابت تخصصی، مهدی جیحون رتبه نخست، شایان سلیمانی رتبه دوم و نازنین‌فاطمه جلولی رتبه سوم را کسب کردند. برای سه نفر برتر نیز به ترتیب ۳۰، ۲۰ و ۱۰ میلیون تومان کمک‌هزینه آموزشی برای شرکت در دوره‌های تخصصی مرتبط با امنیت سایبری اختصاص یافت و در مراسم اختتامیه از برگزیدگان با اهدای لوح تقدیر تجلیل شد.

از شناسایی استعداد‌ها تا حل مسائل کشور

سرائی تبریزی در ادامه با اشاره به اهمیت هدایت استعدادهای برتر به سمت نیازهای واقعی کشور، اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های برگزاری چنین رویدادهایی، شناسایی افرادی است که علاوه بر دانش دانشگاهی، از توانایی حل مسئله و مهارت‌های عملی برخوردارند. استفاده از ظرفیت این افراد در ادامه مسیر، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند امنیت سایبری و هوش مصنوعی که ارتباط مستقیمی با نیاز‌های فناورانه کشور دارند، می‌تواند به تقویت سرمایه انسانی و حل مسائل تخصصی کمک کند. از این منظر، دانشگاه‌ها تنها محل آموزش نیروی انسانی نیستند، بلکه می‌توانند به بستری برای شناسایی استعدادها، هدایت آنها به سمت مسائل واقعی و ایجاد ارتباط میان پژوهشگران، دانشجویان و مجموعه‌های تخصصی تبدیل شوند. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات نیز با برگزاری رویداد‌های تخصصی در حوزه فناوری‌های نوین، ظرفیت مناسبی برای ایجاد این مسیر فراهم کرده است. استمرار این رویکرد و حمایت آموزشی از برگزیدگان می‌تواند زمینه را برای شکل‌گیری ارتباطات علمی و تخصصی بیشتر و هدایت استعداد‌های برتر به سمت نیاز‌های واقعی کشور فراهم کند.

تقویت پیوند دانشگاه و صنعت

مدیرکل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران واحد علوم و تحقیقات به دیگر اهمیت‌های رویداد المپیک فناوری دانشگاه آزاد اشاره و تاکید کرد: دیگر اهمیت مهم و پررنگ این قبیل رویدادها، ایجاد زمینه برای نزدیک‌تر شدن فضای دانشگاه به نیاز‌های تخصصی جامعه و صنعت است. امنیت اطلاعات، امنیت سایبری و هوش مصنوعی از جمله حوزه‌هایی هستند که مسائل آنها صرفاً در محیط دانشگاهی باقی نمی‌مانند و بخش‌های مختلف صنعتی، اقتصادی، خدماتی و حاکمیتی با آنها درگیر هستند. مسابقات مهارت‌محور مانند CTF می‌توانند زبان مشترکی میان دانشگاه و صنعت ایجاد کنند؛ چراکه در این رقابت‌ها توانایی افراد در حل مسائل عملی مورد سنجش قرار می‌گیرد و همین موضوع می‌تواند به شناسایی نیرو‌های توانمند برای ورود به پروژه‌ها و مجموعه‌های تخصصی کمک کند. از سوی دیگر، برگزاری کارگاه‌هایی مانند «هوش مصنوعی در امنیت سایبری» فرصت مناسبی برای آشنایی دانشجویان و علاقه‌مندان با آخرین روند‌های فناوری و نیاز‌های تخصصی این حوزه ایجاد می‌کند.

هم‌افزایی بخش‌های مختلف دانشگاه آزاد اسلامی؛ لازمه برگزاری رویداد‌های ملی

سرائی تبریزی با اشاره به نقش هم‌افزایی بخش‌های مختلف دانشگاه در برگزاری این رویداد، تصریح کرد: برگزاری موفق یک رویداد علمی و تخصصی در سطح ملی، نیازمند همکاری و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف دانشگاه است. در این مسابقه نیز همکاری باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و مرکز تحقیقات پژوهش‌های نوین در ارتباطات این واحد، زمینه برگزاری رقابت و برنامه‌های آموزشی جانبی را فراهم کرد. تجربه چنین رویداد‌هایی نشان می‌دهد که ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی زمانی می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که مجموعه‌های علمی، پژوهشی، فناوری و نخبگانی در کنار یکدیگر قرار گیرند و هر قسمت، بخشی از توان خود را برای برگزاری رویداد‌های ملی به میدان بیاورد. این هم‌افزایی علاوه بر افزایش کیفیت برگزاری برنامه‌ها، می‌تواند به شناسایی استعدادها، ایجاد شبکه میان دانشجویان و متخصصان و شکل‌گیری فرصت‌های تازه پژوهشی و فناورانه منجر شود.

نگاه به آینده و استمرار مسیر

مدیرکل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران واحد علوم و تحقیقات با اشاره به اینکه ارزش واقعی رویداد پس از اختتامیه مشخص می‌شود، تصریح کرد: برگزاری نخستین یا یک دوره از چنین رقابت‌هایی را نباید صرفاً به یک رویداد مقطعی محدود کرد. ارزش اصلی این برنامه‌ها زمانی بیشتر می‌شود که شناسایی استعدادها، حمایت آموزشی از برگزیدگان، ارتباط با متخصصان و ایجاد فرصت برای فعالیت‌های پژوهشی و حرفه‌ای پس از مسابقه نیز ادامه پیدا کند. از این رو، تجربه برگزاری مسابقه ملی امنیت سایبری می‌تواند مبنایی برای ارتقای دوره‌های آینده و تقویت محور‌های مرتبط با فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و امنیت سایبری باشد.

وی افزود: استمرار این مسیر و برنامه‌ریزی برای حضور مؤثرتر دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در رویداد‌های ملی آینده، می‌تواند به تثبیت جایگاه دانشگاه به عنوان یکی از مراکز فعال در شناسایی و پرورش استعداد‌های فناور کمک کند. این مسابقه را می‌توان گامی در مسیر تقویت مهارت‌های عملی دانشجویان و علاقه‌مندان، شناسایی استعداد‌های جوان، توسعه آموزش‌های تخصصی و نزدیک‌تر شدن دانشگاه به نیاز‌های واقعی حوزه امنیت اطلاعات دانست؛ مسیری که با توجه به رشد سریع هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، اهمیت آن در سال‌های آینده بیش از پیش افزایش خواهد یافت.

سرائی تبریزی با قدردانی از تمامی عوامل برگزاری رویداد امنیت سایبری، گفت: در پایان این رویداد، علاوه بر تقدیر از نفرات برتر، از تمامی شرکت‌کنندگان، استادان، کارشناسان، داوران، عوامل اجرایی و مجموعه‌هایی که در طراحی، اجرا و برگزاری مسابقه و کارگاه‌های جانبی مشارکت داشتند کمال قدردانی را دارم.

در پایان، وی تأکید کرد که برگزاری یک رقابت تخصصی در حوزه‌ای حساس مانند امنیت سایبری، بدون همکاری مجموعه‌ای از نیروهای علمی، فنی و اجرایی امکان‌پذیر نیست. در این راستا، از اداره کل ایده‌آرایی و شبکه پژوهشگران جوان (همکارانم از جمله عرفان لطفی، علیرضا حمزه‌سیاه‌بیل و حسن صدیقی)، اداره کل ارتباط با صنعت و تجاری‌سازی (دکتر محمد قهدریجانی، مهدی داودآبادی، دکتر نجمه نجم‌الدین، فرزاد کرانی و میترا میرزارضایی)، اداره کل فناوری اطلاعات و ارتباطات (دکتر آزاده زمانی‌فر، رضا اسدی، ندا حسن‌آبادی و نگین جلیلی)، سایت کتابخانه دیجیتال (مصطفی مرادخانی) و در پایان مدرس کارگاه، دکتر پویا درخشان، قدردانی می‌کنم.