زبان فارسی را باید ساده، درست و از مسیر فرهنگ آموخت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، لیلا محمدی، مدرس دانشگاه در رشته ادبیات در مصاحبه با برنامه "فرهنگسرای گفت‌و‌گو " با نگاهی تحلیلی به مسئله‌آموزش زبان فارسی تأکید کرد: زبان فارسی تنها یک ابزار برای برقراری ارتباط روزمره نیست، بلکه حامل حافظه تاریخی، هویت جمعی و روح فرهنگی یک ملت است؛ از همین رو، شیوه آموزش آن باید فراتر از رویکرد‌های معمول و صرفاً آموزشی دیده شود.

محمدی در این گفت‌و‌گو با اشاره به اینکه «فرهنگ، هویت حقیقی یک ملت است و همه چیز بر مدار فرهنگ معنا پیدا می‌کند»، زبان فارسی را مهم‌ترین نشانه تداوم تاریخی و فرهنگی ایرانیان دانست و اظهار کرد: اگر قرار باشد پیوند نسل جدید با ریشه‌های هویتی حفظ شود، نخستین گام، توجه جدی به آموزش درست و اصولی زبان فارسی است؛ آموزشی که بتواند کودک‌ونوجوان را با زبان معیار، ساختار‌های درست نوشتار و گفتار، و نیز با ارزش‌های فرهنگی نهفته در این زبان آشنا کند.

وی با انتقاد از برخی ضعف‌ها در نظام آموزشی، به گزارشی اشاره کرد که چند سال پیش درباره دشواری دانش‌آموزان ابتدایی در خواندن متن فارسی کتاب‌درسی منتشر شده بود؛ گزارشی که به گفته او نشان می‌داد شمار قابل‌توجهی از دانش‌آموزان در خواندن و نوشتن با اغلاط متعدد روبه‌رو هستند. این موضوع، از نگاه این مدرس دانشگاه، هشداری جدی است که نشان می‌دهد نباید آموزش زبان فارسی را فقط به مدرسه یا خانواده محدود کرد، زیرا کودک امروز پیش از آنکه زبان گفتاری خانواده را به‌صورت کامل درونی کند، با زبان فضای مجازی، رسانه‌ها و الگو‌های ارتباطی جدید مواجه می‌شود.

وی در ادامه به نکته‌ای مهم درباره تفاوت میان «زبان» و «ادبیات» پرداخت و توضیح داد: این دو نباید در آموزش ابتدایی با یکدیگر خلط شوند. به باور محمدی، زبان فارسی در مرتبه نخست باید به‌عنوان وسیله‌ای برای انتقال دقیق معنا آموزش داده شود؛ یعنی کودک باید بیاموزد چگونه کوتاه، روشن، روان و درست سخن بگوید و بنویسد. اما ادبیات فارسی مرحله‌ای فراتر است که در آن زیبایی، آرایه‌ها، پیچیدگی‌های هنری و ظرفیت‌های بلاغی زبان جلوه‌گر می‌شود.

وی تأکید کرد: وقتی این دو مقوله از همان ابتدا درهم‌آمیخته شوند، کودک هنوز فرصت نکرده زبان ساده و معیار را بفهمد، اما ناگهان با لایه‌های پیچیده‌تر و هنری‌تر مواجه می‌شود و همین امر، فرایند یادگیری را دشوار می‌کند.

محمدی در بخش دیگری از سخنانش به مسئله گونه‌های زبانی اشاره کرد و گفت: کودکانی که در شهر‌های مختلف با گویش یا زبان مادری خود صحبت می‌کنند، در مدرسه گاه با واژه‌ها و ساختار‌هایی روبه‌رو می‌شوند که برایشان ناآشناست. از همین رو، آموزش زبان فارسی باید با درنظرگرفتن این تنوع زبانی انجام شود و نظام آموزشی باید به کودکان کمک کند تا از زبان محاوره و گویش روزمره به زبان معیار و رسمی پل بزنند. بسیاری از خطا‌های نوشتاری دانش‌آموزان ریشه در همین فاصله میان «آنچه می‌شنوند» و «آنچه باید بنویسند» دارد.

این استاد دانشگاه در ادامه، مطالعه را مهم‌ترین راه تقویت زبان فارسی دانست و تصریح کرد: افزایش دایره واژگان، تنها با خواندن متون متنوع ممکن می‌شود. مطالعه نه‌فقط به شکل دیداری، بلکه به‌صورت شنیداری نیز دنبال شود؛ به‌ویژه با استفاده از کتاب‌های صوتی و تولیدات شنیداری که می‌توانند علاقه به زبان را در نسل جوان تقویت کنند. به گفته او، اگر زبان فارسی برای نوجوان و جوان جذاب شود، آنگاه یادگیری دستور زبان، واژگان، و حتی لذت‌بردن از متون ادبی نیز آسان‌تر خواهد شد.

وی همچنین نقش رسانه‌های جمعی را در ترویج زبان فارسی بسیار مهم توصیف کرد و گفت: رادیو و تلویزیون می‌توانند در ساختن ذائقه زبانی جامعه اثرگذار باشند؛ البته به شرطی که زبان معیار و درست را به طور مداوم و دقیق به مخاطب عرضه کنند.

محمدی با اشاره به مظلومیت دستور زبان فارسی و نیز کم‌توجهی به آرایه‌های ادبی در آموزش، تأکید کرد: شناخت ساختار زبان نه‌تنها خشک و خسته‌کننده نیست بلکه می‌تواند به جذابیت و عمق فهم کمک کند.

وی در بخش پایانی گفت‌و‌گو، نگاهی انتقادی نیز به برخی رفتار‌های فرهنگی و دیپلماسی فرهنگی داشت و گفت: گاه در معرفی میراث فارسی، به زبان فارسی کم‌توجهی می‌شود؛ برای مثال وقتی آثار بزرگان ادب فارسی با رسم‌الخط یا چارچوب‌های بیگانه ارائه می‌شوند، در واقع بخشی از هویت زبانی این آثار نادیده گرفته می‌شود. مولانا و دیگر بزرگان ادب فارسی، در متن زبان فارسی فهم می‌شوند و اگر قرار است معرفت و اندیشه آنان درست درک شود، باید زبان فارسی به‌درستی آموخته شود.