بریکس و شانگهای فرصتی طلایی برای شکستن انحصار فناوری آمریکایی هستند

انحصار فناوری آمریکا سال‌هاست که همچون سدی، دسترسی ایرانیان و همه ملت‌هایی را که حاضر به پذیرش استعمار نوین آمریکایی نیستند، به ابزار‌های نوین دیجیتال محدود کرده است. سرویس‌های گرافیکی، پایگاه‌های داده، موتور‌های بازی‌سازی و ده‌ها فناوری کلیدی دیگر، یک‌باره به روی ما بسته شده‌اند و توجیهاتی بی‌پایه، این محرومیت را پنهان می‌کنند. اما نظم جهانی در حال تغییر است.

بریکس و سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه‌هایی که ایران در آنها نقشی مؤثر داشته است، اکنون پنجره‌ای نو به سوی همکاری‌های فناورانه گشوده‌اند. هوش مصنوعی، مراکز داده، خدمات ابری و شبکه‌های اجتماعی غیرآمریکایی، تنها بخشی از ظرفیت‌های این مسیر تازه هستند. محمدمهدی حبیبی، مدیرعامل تشکل مردم‌نهاد فمپ، در گفت‌وگوی پیش‌رو با خبرنگار فناوری آناتک، از این فرصت طلایی و راهکار‌های عملی برای شکستن انحصار سخن می‌گوید.

استفاده از ظرفیت بریکس و شانگهای برای عبور از تحریم‌ها

با توجه به تحریم‌های گسترده در حوزه فناوری، چه راهکار‌هایی برای مقابله با آنها وجود دارد؟

مهم‌ترین اقدام، بهره‌برداری هوشمندانه از فرصت‌های نظم نوین جهانی، به‌ویژه در اتحادیه بریکس و سازمان همکاری شانگهای است. ما برای تغییر این نظم هزینه زیادی پرداخته‌ایم و یکی از بازیگران مؤثر این تحول هستیم؛ بنابراین باید از مزایای آن بهره‌مند شویم.

باید هرچه سریع‌تر به سمت توسعه فناوری‌های داخلی و همکاری مشترک با کشور‌های عضو بریکس و سازمان همکاری شانگهای حرکت کنیم، به‌ویژه در فناوری‌های «بازی‌گردان» (Game Changer) مانند هوش مصنوعی. اگرچه ممکن است نتوانیم در همه این فناوری‌ها به قله برسیم، اما با مشارکت فعال و استفاده از دستاورد‌های مشترک، می‌توانیم تحریم‌ها را کم‌اثر یا حتی بی‌اثر کنیم.

نقش مهندسان و ذهن‌های خلاق در توسعه فناوری داخلی

نقاط قوت داخلی ما در این مسیر کدام‌اند؟

ما مهندسان توانمند، ذهن‌های مبتکر و خلاق و الگوی متفاوتی داریم که در جهان حرفی برای گفتن دارد. اینها مزیت‌های ما هستند. اگر بخواهیم تحریم‌های حوزه فناوری را دور بزنیم و با آنها مقابله کنیم، راه آن قوی شدن است. قوی شدن نیز به این معناست که باید تعاملات خود را با کشور‌های عضو بریکس و سازمان همکاری شانگهای افزایش دهیم.

همزمان باید تلاش کنیم فناوری‌ها را در داخل کشور توسعه دهیم و در حوزه‌هایی که از توانمندی کامل برخوردار نیستیم، با حضور فعال و مؤثر در همکاری‌های بین‌المللی، زمینه کم‌اثر شدن، بی‌اثر شدن و در نهایت از میان رفتن تحریم‌ها را فراهم کنیم.

استفاده از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی برای فشار بر شرکت‌های فناوری

آیا می‌توان از ظرفیت‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی برای تغییر رفتار شرکت‌های فناوری استفاده کرد؟

قطعاً. ما کمتر به پارامتر‌هایی اندیشیده‌ایم که بر رفتار طرف مقابل اثر می‌گذارند. رویداد‌هایی مانند جنگ رمضان نشان داد که تنگه هرمز و کابل‌های زیردریایی در خلیج فارس، نقاطی کلیدی برای اعمال فشار هستند. همان‌گونه که از تنگه هرمز برای اعمال فشار بر اقتصاد بین‌الملل استفاده می‌کنیم، می‌توانیم از این ظرفیت برای اعمال فشار بر شرکت‌هایی مانند گوگل و آمازون نیز بهره بگیریم تا حقوق مسلم ما را به رسمیت بشناسند. باید به آنها بفهمانیم که آسیب زدن به ما هزینه‌بر است. با انجام مطالعات دقیق‌تر، نقاط ضعف و نیازمندی‌های این کشور‌ها و شرکت‌ها را شناسایی می‌کنیم و از منافع مشترک یا نیاز‌های آنها برای کنترل رفتارشان بهره می‌بریم.

همسان‌سازی فشار ژئوپلیتیکی با فشار اقتصادی

این رویکرد در عمل چگونه می‌تواند مؤثر واقع شود؟

همان‌گونه که در ماجرای تنگه هرمز، وقتی شما گلوی انرژی جهان را در اختیار می‌گیرید، آنها نیز گلوی فروش انرژی شما را رها می‌کنند و تحریم‌های نفتی را لغو می‌کنند، در حوزه فناوری نیز می‌توان چنین رویکردی را دنبال کرد. باید به شرکت‌های فناوری تفهیم کنیم که اگر به حقوق ما تعرض کنند، منافعشان در منطقه با خطر مواجه خواهد شد.

این اقدام نیازمند مطالعات و بررسی‌های دقیقی است که متأسفانه تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ما باید نقاط ضعف و وابستگی‌های آنها را در پیرامون خود شناسایی کنیم و از همان ابزاری که برای اعمال فشار اقتصادی استفاده می‌کنیم، برای اعمال فشار فناورانه نیز بهره ببریم.