رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالملل ماکو در گفتوگو با آنا تشریح کرد
دبیر ششمین همایش پژوهشهای نوین در مهندسی کامپیوتر عنوان کرد
نحوه رویارویی با اشتباهات، تعیینکننده اعتبار یک رسانه است
گسترش شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و ابزارهای مبتنی بر هوشمصنوعی، الگوی تولید و مصرف خبر را به شکل جدی دگرگون کرده است. اکنون هر کاربر میتواند هم دریافتکننده خبر باشد و هم بازنشرکننده یا حتی تولیدکننده آن. این تحول اگر چه دسترسی به اطلاعات را آسانتر کرده، اما همزمان زمینه را برای انتشار گسترده اخبار جعلی، تصاویر دستکاریشده و روایتهای تحریفشده نیز فراهم آورده است. در چنین فضایی، نقش رسانههای معتبر در راستیآزمایی، اولویتبندی اطلاعات و بازسازی مرجعیت خبری، بیش از گذشته برجسته میشود. هادی البرزی، استاد دانشگاه حوزه سواد رسانهای در گفتوگو با آناتک به وظایف رسانههای معتبر در مقابله با اخبار جعلی میپردازد.
هنگام بحران، رسانههای معتبر چگونه میتوانند بین اطلاعرسانی فوری و ریسک انتشار اطلاعات تاییدنشده تعادل درستی ایجاد کنند؟
بحران، وضعیتی ناگهانی و تهدیدکننده است که ثبات طبیعی یک فرد، سازمان یا جامعه را مختل میکند و برای جلوگیری از خسارتهای بیشتر نیاز به واکنش فوری دارد. بحرانها میتوانند طبیعی، انسانی، صنعتی، اقتصادی، اجتماعی یا سلامتمحور باشند. با توجه به اینکه بحرانها معمولا همه ارزشهای خبری را دارند، به عنوان ابرخبرهایی هستند که هر چند به ارزشهای خبری برخورد متکی هستند، اما حول آنها ارزشهای خبری دیگری، چون دربرگیری بالای مخاطب، فراوانی و... هم وجود دارند که اگر ارزششان از برخورد بیشتر نباشد، کمتر نیست.
بحرانها با توجه به وسعت سرزمینی و دربرگیری جمعیت انسانی نیازمند این هستند که رسانههایی که تاثیرگذاری، ضریب نفوذ، اعتماد و اعتبار رسانهای دارند، مرجعیت خبری را به دست بگیرند. نکتهای که وجود دارد این است که رسانهها به صورت حرفهای میبایست سرعت، صحت و دقت را به طور موازی پیش ببرند. یعنی نباید در انتشار اخبار، دقت و صحت فدای سرعت شود و یا بالعکس نباید دقت و صحت به قدری کند پیش بروند که سرعت عقب بیفتد؛ بنابراین در رسانهها معمولاً به صورت حرفهای در این زمینه عمل میشود و با استفاده از سبک الماس خبری (news diamond) با حداقل عناصر خبری که رسانه به آن دست یافته است اطلاع رسانی شروع میشود. در سبک الماس خبری موضوع مهم شروع میشود، سپس رفته رفته جزئیات اضافه میشود و در پایان دوباره به عناصر مهمتر، چون، چرایی و چگونگی میرسیم.
درحال حاضر سرعت انتشار اخبار بسیار بالاست و به علت در دسترس بودن هوشمصنوعی اخبار جعلی نیز کم نیستند، در این شرایط رسانههای معتبر برای راستیآزمایی و حفظ اعتبار چه کارهایی را میتوانند انجام دهند؟
رسانهها به صورت حرفهای میبایست سرعت، صحت و دقت را به طور موازی پیش ببرند. یعنی نباید در انتشار اخبار، دقت و صحت فدای سرعت شود و یا بالعکس نباید دقت و صحت به قدری کند پیش بروند که سرعت عقب بیفتد
دررسانههای حرفهای ۶ گام برای راستی آزمایی انجام میشود:
گام اول: تامل و واکاوی و بررسی ابعاد خبر به لحاظ عناصر خبری.
گام دوم: بررسی منبع خبر.
گام سوم: بررسی محتوای خبر که شامل تاریخ انتشار، عناوین، زبان و لحن، دادهها، آمار، نقل قولها و مراجعه به مراکز آماری و دیتاسنترها برای بررسی صحت اطلاعات و آمار خبر، میشود.
گام چهارم: بررسی کردن خبر در سایر منابع خبری. معمولاً اگر خبری را در سه منبع معتبر بیباید قابل اتکاست.
گام پنجم: بررسی ادعای خبری از منبع موثق. باید به منشأ اصلی این ادعا برسید. آیا منبع اصلی قابل اعتماد است؟ آیا خبر به درستی آن ادعا را نقل کرده است؟ بررسی اطلاعات از منابع موثق از جمله روابط عمومیها در بیشتر زمانها راهگشاست.
گام ششم: بررسی عکسها و ویدیوها از طریق جستجوی معکوس تصویر، بررسی جزییات، بررسی ویدئوها و... .
چطور میتوان همکاری موثری بین رسانههای معتبر و پلتفرمهای دیجیتال ایجاد کرد تا فضایی مقاوم در برابر اخبار جعلی شکل بگیرد؟
ایجاد یک همافزایی کارآمد بین رسانههای سنتی (معتبر) و پلتفرمهای دیجیتال (شبکههای اجتماعی و موتورهای جستوجو) یکی از پیچیدهترین و حیاتیترین چالشهای عصر اطلاعات است. برای رسیدن به فضایی مقاوم در برابر اخبار جعلی، این همکاری باید در سطوح راهبردی، فنی و آموزشی شکل بگیرد:
۱. معماری الگوریتمهای مسئولیتپذیر
پلتفرمهای دیجیتال معمولاً اولویت را به «تعامل» میدهند که متأسفانه اغلب به نفع محتوای جنجالی و جعلی است. در این قسمت اولین راهکار این است: اولویتدهی به کیفیت. پلتفرمها باید الگوریتمهای خود را طوری تغییر دهند که برای اخبار تولید شده توسط منابع حرفهای وزن بیشتری قائل شوند. شفافیت الگوریتمی نیز مهم است. رسانههای معتبر میتوانند به عنوان ناظران خارجی، نحوه نمایش محتوا را رصد کرده و در صورت مشاهده سوگیری سیستماتیک، بازخوردهای اصلاحی ارائه دهند.
۲. ادغام سیستمهای راستیآزمایی
این مهمترین حلقه اتصال است. رسانههای معتبر دارای تیمهای تحقیق و خبرنگاران متخصص هستند، در حالی که پلتفرمها دارای حجم عظیم داده هستند.
اتصال مستقیم نیز مسئلهای حائز اهمیت است، پلتفرمها باید ابزارهای «راستیآزمایی برچسبدار» را در اختیار داشته باشند که به محض انتشار یک خبر مشکوک یا وایرال شدن آن، لینک مستقیم به مقالات راستیآزمایی رسانههای معتبر در کنار یا زیر آن محتوا نمایش داده شود.
سرمایهگذاری پلتفرمها و پیام رسانها و شبکههای اجتماعی داخلی هم میتواند مفید باشد. پلتفرمها، پیام رسانها و شبکههای اجتماعی داخلی میتوانند برای راستیآزمایی با رسانههای حرفهای معتبر همکاری کنند.
۳. استانداردسازی «اصالت محتوا»
با ظهور ابزارهای هوشمصنوعی مولد، تشخیص محتوای اصیل دشوار شده است. رسانهها باید از فناوریها برای اصالت عکسها و ویدیوهای خبری استفاده کنند.
۴. افزایش سواد رسانهای جمعی و آموزشی
تولید محتوا برای افزایش سواد رسانه و تشخیص اخبار جعلی و ایجاد برنامههای آموزشی کوتاه در پلتفرمها که توسط روزنامهنگاران حرفهای تهیه شده است تا به کاربران یاد بدهند چگونه منبع خبر، تاریخ انتشار و لحن محتوا را چک کنند. پلتفرمها میتوانند با کمک متخصصان رسانه، «نشانهای سواد رسانهای» را برای محتواهایی که منابع آنها مشکوک است، اعمال کنند تا تفکر انتقادی در مخاطب برای مقابله با اخبار جعلی تحریک شود.
یافتهها نشان میدهد که عواملی، چون واقعنمایی خبر جعلی و تطابق آن با منطق و باور افراد، تصدیق انبوه، فرکانس اکتشافی، شکل گیری حباب فیلتر اطراف کاربران و خلا اطلاعاتی از جمله دلایل مصرف و باورپذیری خبر جعلی در جامعه هستند
وظیفه رسانههای معتبر بعد از مطلع شدن درباره انتشار محتوای اشتباه (از سمت خودشان) چیست و چه راهکارهایی را باید اتخاذ کنند؟
رسانههای معتبر نباید در دام اخبار جعلی بیفتند، اما در صورت وقوع خطا، مهمترین قدم اصلاح فوری است. رسانه باید بلافاصله پس از تأیید اشتباه، محتوای اصلی را اصلاح کند. این کار باید با رعایت پروتکلهای مشخصی انجام شود؛ به این صورت که زمان و مکانِ انتشارِ اصلاحیه باید با خبر اشتباه اولیه متناسب باشد. مثلاً اگر خبر جعلی در وبسایت و پیامرسان منتشر شده است، پاسخ و اصلاحیه نیز باید در همانجا منتشر شود. اعتبار یک رسانه با «هرگز اشتباه نکردن» ساخته نمیشود، بلکه با «نحوه مواجهه با اشتباهات» است که ماندگار میشود.
آیا آموزش سواد رسانهای از طریق رسانههای معتبر، برای مقابله با اخبار جعلی میتواند مفید باشد؟
خبر جعلی، به دلیل اخلال در گردش اطلاعات صحیح در جوامع مدرن و دموکراتیک، تهدیدی جدی در مسیر انواع گزینشگریهای عمومی در رویدادها به شمار میرود؛ یکی از مهمترین راههای مقابله با این تهدید، تجهیز کاربران به امکانات سواد رسانهای است؛ توفیق خبرجعلی در هر جامعه، بستگی تام به شیوه، نوع و میزان بازنشر و مصرف آن از سوی شهروندان و کاربران رسانههای جدید دارد. از این رو، بررسی چرایی مصرف و باورپذیری خبرهای جعلی از سوی کاربران موضوع مهمی است که میبایست، پیش از هرگونه برنامهریزی برای طراحی نظام مقابله با خبرهای جعلی با رویکرد سواد رسانهای، در پی یافتن پاسخهای مناسب برای آن بود. لازم است در این زمینه «دلایل مربوط به کاربران برای مصرف اخبار جعلی» و «دلایل مربوط به ویژگیهای خبر جعلی» را مطالعه کنیم. یافتهها نشان میدهد که عواملی، چون واقعنمایی خبر جعلی و تطابق آن با منطق و باور افراد، تصدیق انبوه، فرکانس اکتشافی، شکل گیری حباب فیلتر اطراف کاربران و خلا اطلاعاتی از جمله دلایل مصرف و باورپذیری خبر جعلی در جامعه هستند.
انتهای پیام/
