میراث چهار دهه بالندگی؛ دانشگاه آزاد اسلامی سکان‌دار توسعه‌ی علم و پاسدار ارزش‌های ایثار

به گزارش خبرگزاری آنا، دانشگاه آزاد اسلامی را باید فراتر از یک نهاد آموزشی صرف دید؛ دانشگاهی که در گذر بیش از چهار دهه، توانسته است میان تولید علم، تربیت نیروی انسانی و پاسداشت ارزش‌های فرهنگی و انقلابی، پیوندی ماندگار برقرار کند. این دانشگاه اکنون در جایگاهی ایستاده است که می‌تواند الگوی پیوند «تخصص» و «تعهد» در آموزش عالی کشور باشد. به همین مناسبت، با دکتر سیدرضا موسوی‌نیا، رئیس مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی، درباره کارنامه این دانشگاه و نقش آن در صیانت از فرهنگ ایثار و شهادت گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

در ادامه مشروح گفت‌و‌گو را می‌خوانید:

با گذشت بیش از چهار دهه از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی، مهم‌ترین شاخصه‌هایی که این دانشگاه را از سایر دانشگاه‌های کشور متمایز می‌کند، کدامند؟

دانشگاه آزاد اسلامی از بدو تأسیس در سال ۱۳۶۱ با کمک‌های مادی و معنوی امام خمینی (ره)، با رویکردی نوآورانه و متمایز در عرصه آموزش عالی کشور ظهور کرد. این نهاد آموزشی در طول بیش از چهار دهه فعالیت، شاخصه‌هایی را به نمایش گذاشته که آن را از سایر مراکز آموزش عالی متمایز می‌سازد. آنچه این دانشگاه را در میان نهاد‌های آموزشی کشور ممتاز می‌کند، نه صرفاً گستردگی کمّی آن، بلکه پیوند عمیق آن با ارزش‌های انقلاب اسلامی، فرهنگ ایثار و شهادت، و تعهد به خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران است.

دانشگاه آزاد اسلامی با دارا بودن بیش از ۴۰۰ واحد و مرکز آموزشی در سراسر کشور، از کلان‌شهر‌ها تا دورافتاده‌ترین شهرستان‌ها، شبکه‌ای گسترده از فرصت‌های آموزشی را فراهم آورده است. این گستردگی جغرافیایی و دسترسی فراگیر، که در ابتدا با هدف تسهیل آموزشی برای اقشار دوردست شکل گرفت، در عمل به یکی از مهم‌ترین ابزار‌های حمایت از خانواده‌های معزز شهدا و ایثارگران تبدیل شده و به عنوان میراثی در خدمت فرزندان ایثارگران تجلی یافته است.

بسیاری از فرزندان شهدا و جانبازان در شهر‌های کوچک و مناطقی زندگی می‌کنند که دسترسی به دانشگاه‌های دولتی برای آنها دشوار یا ناممکن است. حضور واحد‌های دانشگاه آزاد در این مناطق، این امکان را فراهم کرده که فرزندان کسانی که جان خود را برای این سرزمین فدا کردند، بدون نیاز به مهاجرت و دوری از خانواده، به تحصیل ادامه دهند. این خود نوعی وفاداری به پیمان با شهداست؛ پیمانی که می‌گوید فرزندان آنان در این کشور جایگاهی شایسته خواهند داشت.

دانشگاه آزاد اسلامی با ارائه رشته‌های تحصیلی متفاوت در مقاطع کاردانی تا دکتری، در حوزه‌های علوم پایه، فنی‌مهندسی، علوم انسانی، هنر، کشاورزی و علوم پزشکی، گسترده‌ترین طیف آموزشی را در کشور فراهم کرده است تا تنوع رشته‌ای و انعطاف‌پذیری آموزشی، عملاً به معنای ایجاد فرصت‌های برابر برای وارثان فرهنگ ایثار در تمام عرصه‌های علمی باشد. این تنوع رشته‌ای از منظر حمایت از ایثارگران اهمیتی مضاعف دارد و به هر دانشجو اجازه می‌دهد بر اساس توانمندی خود مسیر آینده را برگزیند.

فرزندان شهدا و جانبازان، همچون سایر دانشجویان، استعداد‌ها و علایق متفاوتی دارند. یکی به مهندسی گرایش دارد، دیگری به هنر، و سومی به علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی با این تنوع رشته‌ای، این امکان را فراهم کرده که هر فرزند ایثارگر بتواند در مسیر علمی مورد علاقه خود گام بردارد و استعداد خویش را شکوفا سازد.

علاوه بر این، انعطاف‌پذیری در پذیرش دانشجو، امکان تحصیل برای جانبازانی را که به دلیل آسیب‌های جسمی یا روحی ناشی از دفاع مقدس نیاز به شرایط ویژه دارند، فراهم می‌آورد. این رویکرد نشان می‌دهد که دانشگاه آزاد اسلامی نه تنها یک نهاد آموزشی، بلکه یک نهاد فرهنگی-اجتماعی متعهد به ارزش‌های دفاع مقدس است.

توجه ویژه به اقشار ایثارگر و شاهد همواره به عنوان محور اصلی هویت دانشگاه آزاد اسلامی تعریف شده و این شاخصه، قلب تپنده تمایز این مرکز از سایر نهاد‌های آموزشی است. مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان متولی اصلی این حوزه، با رویکردی جامع و چندوجهی، خدمات گسترده‌ای را به این قشر شریف ارائه می‌دهد تا این هویت ارزشی در تمامی سطوح ساختاری و آموزشی دانشگاه متبلور باشد.

فرزندان شهدا، جانبازان، آزادگان و رزمندگان از تخفیف‌های قابل توجه در شهریه، اولویت در انتخاب رشته و واحد، و امکان انتقال آسان‌تر بین واحد‌ها بهره‌مند می‌شوند. این تسهیلات نه از سر ترحم، بلکه از سر تکریم و قدردانی از خانواده‌هایی است که بزرگ‌ترین سرمایه خود را تقدیم این ملت کرده‌اند.

مراکز مشاوره تخصصی دانشگاه و بالاخص مرکز امور شاهد و ایثارگران با درک مشکلات جامعه هدف ایثارگران، خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی ویژه‌ای را برای این دانشجویان فراهم می‌کنند تا آنها بتوانند با اتکا به هویت افتخارآمیز خود، مسیر تحصیل را با موفقیت طی کنند.

مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی همچنین با برگزاری فعالیت‌های فرهنگی و هویت‌بخش مانند یادواره‌های شهدا، نمایشگاه‌های دفاع مقدس، اردو‌های راهیان نور، بازدید از موزه‌های دفاع مقدس و برنامه‌های فرهنگی متنوع، فضایی ایجاد کرده است که در آن فرزندان شهدا نه تنها دانشجو، بلکه حاملان و معرفان فرهنگ ایثار و شهادت هستند. این برنامه‌ها به تقویت هویت و افتخار این دانشجویان کمک می‌کند و پیوند نسل جوان با ارزش‌های دفاع مقدس را زنده نگه می‌دارد.

ایجاد کانون‌های ایثار و شهادت در واحد‌های مختلف، بستری ارزشمند برای شبکه‌سازی و حمایت اجتماعی فراهم آورده است که در جهت ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و ایجاد فضایی برای همبستگی، تبادل تجربه و حمایت متقابل میان فرزندان شهدا و ایثارگران گام برمی‌دارد. این کانون‌ها با تمرکز بر مؤلفه شبکه‌سازی و حمایت اجتماعی، احساس تعلق و هویت جمعی را در دانشجویانِ جامعه هدف ایثارگری تقویت کرده و محیطی پویا برای رشد جمعی و پیوند‌های پایدار میان آنها مهیا می‌سازند.

مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی چه برنامه‌های ویژه‌ای را در این مدت پیگیری و اجرا کرده است که لازم می‌دانید به آن اشاره داشته باشید؟

مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی در طول سال‌های فعالیت خود، طیف گسترده‌ای از برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و حمایتی را طراحی و اجرا کرده است.

یکی از پایدارترین و معنادارترین برنامه‌های این مرکز، دیدار مستمر و تکریم از خانواده‌های معظم شهداست. این دیدار‌ها که در سراسر کشور و در مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شود، صرفاً یک تشریفات نیست؛ بلکه پیامی روشن به این خانواده‌هاست که دانشگاه آزاد اسلامی فداکاری عزیزانشان را فراموش نکرده و خود را متعهد به تکریم و حمایت از آنان می‌داند. این دیدار‌ها همچنین فرصتی برای شنیدن نیاز‌ها و دغدغه‌های خانواده‌های شهدا و ارائه خدمات هدفمندتر به آنهاست.

برگزاری بزرگداشت و یادواره‌های شهدا در سازمان مرکزی، استان‌ها و واحد‌ها از مهم‌ترین رویداد‌های فرهنگی این مرکز هستند که در سطوح مختلف، از سازمان مرکزی تا واحد‌های دانشگاهی در سراسر کشور، برگزار می‌شوند. این مراسم با حضور خانواده‌های شهدا، مسئولان، اساتید و دانشجویان، فضایی ایجاد می‌کند که در آن نسل جوان با چهره‌های واقعی و انسانی شهدا آشنا می‌شود. یادواره‌ها نه تنها مجالس سوگواری، بلکه جشن‌های هویت و افتخار ملی هستند که پیوند نسل امروز با ارزش‌های دفاع مقدس را زنده نگه می‌دارند.

تدفین شهدای گمنام و ساخت یادمان شهدای گمنام در استان‌ها ازعمیق‌ترین و ماندگارترین اقدامات مرکز است. دانشگاه آزاد اسلامی با همکاری بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس، در مراسم تدفین شهدای گمنام در محوطه واحد‌های دانشگاهی مشارکت فعال داشته است و یادمان‌هایی را در استان‌ها و واحد‌های مختلف با کمک خیرین احداث کرده است. حضور مزار شهید گمنام در دل یک دانشگاه، این پیام نمادین و عمیق را دارد که دانشگاه نه فقط مکان تولید علم، بلکه مکان پاسداری از ارزش‌هاست. این یادمان‌ها هر روز به دانشجویان یادآوری می‌کنند که آزادی تحصیل آنها بهایی داشته است.

مشارکت در امر شناسایی و معرفی دانشجویان ممتاز شاهد و ایثارگر و معرفی به جشنواره جایزه ملی ایثار، یکی دیگر از برنامه‌های انگیزشی مهم این مرکز است. این اقدام دو هدف اساسی را دنبال می‌کند: نخست، تکریم و قدردانی از دانشجویانی که علاوه بر هویت افتخارآمیز خانوادگی، در عرصه علم و فرهنگ نیز درخشیده‌اند؛ و دوم، ارائه الگو‌های موفق به سایر دانشجویان ایثارگر تا بدانند که هویت شاهد و ایثارگر بودن نه مانعی بر سر راه موفقیت، بلکه سرمایه‌ای برای پیشرفت است.

دانشجویانی که در دوران دفاع مقدس اول، دوم و سوم، مدافعان حرم و مدافعان امنیت و سلامت، هم‌زمان با تحصیل، پای در میدان جهاد گذاشتند و جان خود را نثار کردند، از نظر علمی و اخلاقی شایسته‌ترین افراد برای دریافت مدرک دانشگاهی بودند. این دانشجویان نه به دلیل ضعف علمی، بلکه به دلیل ایثار و فداکاری نتوانستند دوره تحصیل خود را به پایان برسانند. صدور مدرک افتخاری، اذعان رسمی دانشگاه به این حقیقت است. این مدرک نشان می‌دهد که دانشگاه، شهید دانشجو را نه فقط به عنوان یک رزمنده، بلکه به عنوان یک دانشجوی تمام‌عیار به رسمیت می‌شناسد. شهید هم در کلاس درس حاضر بود و هم در میدان نبرد؛ این مدرک، هر دو وجه شخصیت او را گرامی می‌دارد.

دریافت این مدرک برای خانواده شهید، به‌ویژه پدر و مادر، همسر و فرزندان، مایه افتخار و آرامش روحی است. این سند رسمی، بخشی از هویت علمی فرزندشان را که ناتمام مانده بود، تکمیل می‌کند. صدور این مدارک پیامی روشن به دانشجویان امروز دارد: کسانی که برای این کشور جان دادند، فراموش نشده‌اند و دانشگاه وامدار آنهاست.

تدوین و چاپ کتاب درس دفاع مقدس و مقاومت از دیگر اقدامات مهم ان مرکز است. با عنایت به اینکه دانشگاه آزاد اسلامی همیشه در ارائه درس علوم و معارف دفاع مقدس و مقاومت پیش قدم و به نوعی جلو دار بوده است و با توجه به نیاز‌های امروز دانشجویان و لزوم استفاده از فناوری‌های جدید در تهیه و تدوین کتاب آموزشی مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی بر اساس اعتقادات و عملکرد قبلی خود در خصوص ارائه این درس اقدام به تهیه کتاب مذکور کرده است که یکی از اقدامات زیر بنایی و ماندگار این مرکز می‌باشد و این کتاب تنها مرجع رسمی تدریس دو واحد درس آشنایی با علوم و معارف دفاع مقدس و مقاومت برای دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی می‌باشد

دوره‌های توان‌افزایی اساتید درس دفاع مقدس و مقاومت امریست ضروری که باعث رشد و انتقال تجربیات ارزشمند اساتید به یکدیگر می‌گردد که در ارائه کمی و کیفی درس علوم و معارف دفاع مقدس و مقاومت بسیار لازم است مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی با هدف ارتقاء توانایی اساتید جهت تدریس در کلاس‌های حضوری، مجازی و توانایی بکارگیری ابزار کمک آموزشی و همچنین پاسخگویی به سوالات و شبهات دانشجویان اقدام به برگزاری سه دوره توان افزایی اساتید با حضور همه اساتید درس علوم و معارف دفاع مقدس و مقاومت دانشگاه آزاد اسلامی کرده که امر ارزشمندیست به گونه‌ای که مورد استقبال اساتید و مسئولین بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس قرار گرفته است و تقاضای برگزاری مجدد آن را داشته‌اند.

یکی از نوآورانه‌ترین و ارزشمندترین برنامه‌های مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی، برگزاری محافل خاطره‌گویی با رویکرد تخصصی است. برخلاف خاطره‌گویی‌های عمومی، این محافل بر اساس حوزه‌های تخصصی طراحی شده‌اند و به طور مثال شامل موارد زیر می‌شوند:

محفل خاطره‌گویی تخصصی عمران و معماری در جنگ که روایتگر مهندسانی است که در شرایط جنگی پل ساختند، سنگر طراحی کردند و زیرساخت‌های نظامی را برپا داشتند.

محفل خاطره‌گویی تخصصی پزشکی در جنگ که روایتگر پزشکان، پرستاران و امدادگرانی است که در خط مقدم جان می‌دادند تا جان‌ها را نجات دهند.

محفل خاطره‌گویی تخصصی مهندسی برق و مخابرات در جنگ که روایتگر متخصصانی است که سیستم‌های مخابراتی، الکترونیکی و برقی را در شرایط جنگی طراحی و نگهداری کردند.

این رویکرد تخصصی، پیامی مهم دارد: دفاع مقدس تنها یک رویداد نظامی نبود، بلکه یک تجربه علمی، فنی و انسانی عظیم بود که در آن متخصصان رشته‌های مختلف نقش‌آفرینی کردند. این محافل به دانشجویان هر رشته نشان می‌دهد که تخصص آنها ریشه‌ای در فداکاری‌های دوران دفاع مقدس دارد و این درک عمیق، جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی را در میان دانشگاه‌های کشور به عنوان نهادی که هویت خود را با ارزش‌های ایثار و تخصص گره زده، بیش از پیش نمایان می‌سازد.

جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی را در میان سایر دانشگاه‌های کشور چگونه می‌بینید؟

دانشگاه آزاد اسلامی در منظومه آموزش عالی کشور جایگاهی منحصر‌به‌فرد و غیرقابل انکار دارد و برای درک دقیق این جایگاه باید آن را از چند زاویه بررسی کرد. از منظر کمّی، این دانشگاه بزرگ‌ترین مجموعه آموزش عالی کشور به شمار می‌رود؛ با بیش از ۴۰۰ واحد و مرکز دانشگاهی در سراسر ایران و پذیرش سالانه بیش از یک‌میلیون و چهارصد هزار دانشجو، سهم قابل توجهی در تأمین ظرفیت آموزش عالی کشور دارد و هیچ دانشگاه دیگری از نظر گستردگی جغرافیایی و میزان پوشش دانشجویی با آن قابل مقایسه نیست.

از منظر کیفی نیز دانشگاه آزاد اسلامی در سال‌های اخیر گام‌های مهمی در ارتقای سطح علمی و پژوهشی برداشته است؛ از جمله حضور در رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی مانند QS، تایمز (Times Higher Education) و ISC، رشد چشمگیر تولیدات علمی و شاخص‌های پژوهشی، توسعه پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در واحد‌های مختلف و تربیت نیرو‌های متخصص و نخبگانی که امروز در عرصه‌های گوناگون کشور نقش‌آفرین هستند.

در بُعد اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل پیوند عمیق با بدنه جامعه، «دانشگاه مردم» شناخته می‌شود. این دانشگاه فرصت تحصیل را برای گروه‌هایی فراهم کرده که به دلایل مختلف امکان حضور در دانشگاه‌های دولتی را نداشته‌اند؛ از جمله دانشجویان مناطق محروم و کم‌برخوردار، خانواده‌های شهدا و ایثارگران که دانشگاه آزاد همواره از آنان حمایت کرده است، و نیز افرادی که به دلیل محدودیت ظرفیت دانشگاه‌های دولتی از ادامه تحصیل بازمی‌ماندند. همین ویژگی موجب شده دانشگاه آزاد اسلامی در معنای واقعی کلمه به یک دانشگاه ملی تبدیل شود.

از منظر فرهنگی نیز دانشگاه آزاد اسلامی نقشی فراتر از یک مؤسسه صرفاً آموزشی ایفا کرده و خود را پاسدار ارزش‌های انقلاب اسلامی و فرهنگ دفاع مقدس دانسته است. تأسیس مراکز امور شاهد و ایثارگران در سراسر کشور، گنجاندن درس دفاع مقدس و مقاومت در برنامه‌های درسی، برگزاری یادواره‌ها و محافل خاطره‌گویی و مراسم تکریم شهدا و نیز تدفین شهدای گمنام در برخی واحد‌های دانشگاهی، نشان می‌دهد این دانشگاه رسالت خود را علاوه بر تولید علم، در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و تربیت انسان‌های متعهد و ارزش‌محور نیز تعریف کرده است.

در پایان چه پیامی برای دانشجویان، دانش آموزان و اساتید دانشگاه آزاد اسلامی به مناسبت سالروز تأسیس این دانشگاه بزرگ دارید؟

در طلیعه خرد و دانش، روزی در تاریخ این سرزمین رقم خورد که مشعل فروزان علم و فرهنگ با نام پرافتخار دانشگاه آزاد اسلامی برافروخته شد. این نهاد علمی، نه تنها نماد خودباوری و اراده ملی در گسترش آموزش عالی در ایران است، بلکه الگویی بی‌بدیل از توسعه علمی، فرهنگی و انسانی به شمار می‌رود.

اکنون این دانشگاه با داشتن سرمایه‌های انسانی شامل اعضای هیات علمی مجرب، کارمندان متعهد و دانشجویان توانمند، ظرفیت بالایی دارد که می‌تواند با بهره‌گیری از آن، مطالبات رهبر معظم انقلاب از دانشگاه را که ارتقای علمی، گسترش فضای انقلابی و حفظ کیان کشور است، عملیاتی کند.

توجه ویژه به اقشار ایثارگر و شاهد محور اصلی هویت دانشگاه آزاد اسلامی و قلب تپنده این دانشگاه از سایر نهاد‌های آموزشی است. مرکز امور شاهد و ایثارگران دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان متولی اصلی این حوزه، با رویکردی جامع و چندوجهی خدمات گسترده‌ای را به این قشر شریف ارائه می‌دهد.

اینجانب ضمن تبریک فرا رسیدن این رویداد مهم و ارزشمند، امیدوارم به همت خانواده بزرگ دانشگاه، گامی موثر در جهت پیشبرد اهداف عالی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران تحت امر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) برای تاثیرگذاری بیش از پیش در مسیر جهاد علمی، جهاد تبیین، جنگ رسانه‌ای و اقتصادی داشته باشیم و همانند گذشته، همگام با سند تحول دانشگاه، بتوانیم در عرصه فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، اجتماعی و کارآفرینی، نقش موثری در تعلیم و تربیت جوانان فرهیخته میهن اسلامی داشته باشیم و همراه با دیگر نهاد‌ها درجهت توسعه و پیشرفت این مرز و بوم گام برداریم.